Financial Responsibility For Sea-Borne Pollution: Evaluation of Financial Instruments Within The Framework of The Polluter Pays Principle In Türkiye
Öz
This study examines the applicability of the “polluter pays” principle in Turkey concerning economic instruments used for the protection of the marine environment. It specifically evaluates how this principle is internalized through the management of ship-generated waste, port service tariffs, and administrative fines. Although international and national legal frameworks—such as the MARPOL 73/78 Convention, EU Directive 2000/59/EC, and Turkey’s environmental regulations—establish a legal basis for such financial obligations, practical challenges persist. Waste reception facilities, environmental pricing systems, and sanction mechanisms are technically developed; however, deficiencies remain in terms of transparency, regulatory coherence, and administrative capacity. Moreover, it is unclear to what extent the revenues collected are truly pollutant-based and whether they are allocated to environmental protection. In this context, the study provides a comparative analysis of legal norms and implementation practices while offering policy recommendations to enhance compliance with the polluter pays principle.
Anahtar Kelimeler
Polluter pays principle ship waste environmental law marine pollution
Kaynakça
- Bican B, Denizde Yük Taşımacılığında Konteyner Kaynaklı Zararlardan Doğan Sorumluluk - Ticaret Hukuku Monografileri (Seçkin Yayıncılık 2024)
- Kara H, Uluslararası Sözleşmeler ve Türk Hukuku’na göre Gemilerin Sebep Olduğu Deniz Kirliliği Zararlarından Hukuki Sorumluluk (Yamaner 2005)
- de Sadeleer N, ‘The Polluter-pays Principle’, in Environmental Principles: From Political Slogans to Legal Rules (Oxford University Press 2002)
- MacInnis KA, ‘The Polluter Pays Principle: Preventing Ship-Source Pollution in the Arctic’, in The Regulation of International Shipping: International and Comparative Perspectives (Brill Nijhoff 2012)
- Meyer JH, ‘Who Should Pay for Pollution? The OECD, the European Communities and the Emergence of Environmental Policy in the Early 1970s’, in Multiple Connections in European Cooperation (Routledge 2019)
- Adshead J, ‘The Application and Development of the Polluter-pays Principle Across Jurisdictions in Liability for Marine Oil Pollution: The Tales of the ‘Erika’and the ‘Prestige’’ (2018) 30 Journal of Environmental Law 425
- Aidun H, Metzger DJ and Gerrard M, ‘Principles of International Law and the Adoption of a Market-Based Mechanism for Greenhouse Gas Emissions from Shipping’ (2021) Available at SSRN 3807378
- Aşan C, ‘Türkiye’nin Denizel Çevre Kirliliğine Müdahale Sahaları’ (2021) 13 Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Dergisi 231
- Aydın AH and Çamur Ö, ‘Avrupa Birliği Çevre Politikaları ve Çevre Eylem Programları Üzerine Bir İnceleme’ (2017) 7 Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 21
- Biyan Ö and Gök M, ‘Çevre Politikaları Kapsamında Avrupa Birliği ve Türkiye’de Çevre Vergilerinin Uygulanışı: Karşılatırmalı Bir Analiz’ (2014) 7 Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 281
- Can C and Durmaz Ş, ‘Türkiye’nin Avrupa Birliği Çevre Politikalarına Uyum Süreci’ (2021) 5 Politik Ekonomik Kuram 301
- Çelikyay HH, ‘Türkiye’de Çevre Politikaları: Kalkınma Planları Üzerinden Bir İnceleme’ (2021) 6 İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi (İKTİSAD) 185
- Çokgezen J, ‘Avrupa Birliği Çevre Politikası ve Türkiye’ (2007) 23 Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi
- Demir İ, ‘1992 Petrol Kirliliği Zararının Tazmini için Bir Uluslararası Fonun Kurulması ile İlgili Uluslararası Sözleşme’de 2003 Tarihli Protokol ile Kabul Edilen Değişiklikler’ (1992) 3 İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 213
- Demir İ, ‘Uluslararası Petrol Kirliliği Tazmin Fonlarınca Gemi Tanımının Yorumuna İlişkin Yürütülen Çalışmalar’ (2017) 66 Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 517
- Dikmen S and Şanlı İD, ‘Avrupa Birliği’nde Çevre Politikası Aracı Olarak Yeşil Kamu Alımları’ (2020) 19 Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi 85
- Dost S, ‘Uluslararası Hukukta Orantılılık İlkesi’ (2018) Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi
- Güneysu G, ‘Marine Pollution from Underwater Seismic Surveys and International Law’ (2020) 29 Siyasal- Journal of Political Sciences
-
Gürseler G, ‘Çevre Zararının Manevi Giderimi ve Bir Yargıtay Kararı’ (2011)
- Israngkura A, ‘The Polluter-Pays Principle: So Who Pays?’ (1996) 11 TDRI Quarterly Review 12
- Joseph S-A, ‘The Polluter Pays Principle and Land Remediation: A Comparison of the United Kingdom and Australian Approaches’ (2014) 1 AJEL 24
- Kete H, Aydın MS and Kaya H, ‘Çevre Sorunları ile Mücadelede Maliye Politikaları’ (2017) 4(2) 167
- Mahaseth H, ‘Analysis of the Effectiveness of the Polluter Pays Principle in India’ (2017) Available at SSRN 2930921
- Munir M, ‘History and Evolution of the Polluter Pays Principle: How an Economic Idea Became a Legal Principle?’ (2013) Available at SSRN 2322485
- O’Connor M, ‘The Internalisation of Environmental Costs: Implementing the Polluter Pays Principle in the European Union’ (1997) 7 International Journal of Environment and Pollution 450
- Petrašević T and Poretti P, ‘The Polluter Pays Principle: The Croatian Experience’ (2022) 6 EU and comparative law issues and challenges series (ECLIC) 3
- Savcı M and Yıldırım K, ‘İklim Değişikliği ve Çevresel Maliyetler: Kirleten Öder İlkesi Çerçevesinde Bir Değerlendirme’ (2024) 8 Fiscaoeconomia 862
- Sipahi EB, ‘Küresel Çevre Sorunlarına Kolektif Çözüm Arayışları ve Yönetişim’ (2010) Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 331
- Şahin V, Bilgili L and Vardar N, ‘An Examination of Focus Progress of Studies on MARPOL Annex IV and Annex VI: A Review’ (2020) 12 Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Dergisi 47
- Tıraş HH, ‘Sürdürülebilir Kalkınma ve Çevre: Teorik Bir İnceleme’ (2012) 2 Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 57
- Turgut N, ‘Kirleten Öder İlkesi ve Çevre Hukuku’ (1995) 44 Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi
- Uğur CY, ‘The Polluter Pays Principle within the Framework of The European Union Emissions Trading System’ (2022) 22 Abant Sosyal Bilimler Dergisi 862
- Ulfah Z and Roesa N, ‘The Implementation of Polluter-Pays Principles on Marine Pollution Caused by Vessels in Indonesia (The Study of Oil Spill Cases)’ (2020) 4 Syiah Kuala Law Journal 198
- Ulucak R and Erdem E, ‘Çevre-İktisat İlişkisi ve Türkiye’de Çevre Politikalarinin Etkinliği’ (2014) 4 Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD) 78
- Zhu L, ‘Some Thoughts on Application of the Polluter Pays Principle for Controlling Marine Greenhouse Gas Emissions’ (2023) 158 Marine Policy 105877
- Zylicz T, ‘Goals and Principles of Environmental Policy’ (2010) 3 International Review of Environmental and Resource Economics 299
Deniz Kaynaklı Kirliliğin Finansal Sorumluluğu: Türkiye’de Kirleten Öder İlkesi Çerçevesinde Mali Araçların Değerlendirilmesi
Öz
Bu çalışma, deniz çevresinin korunmasına yönelik mali araçların “kirleten öder” ilkesi çerçevesinde Türkiye’deki uygulanabilirliğini incelemektedir. Özellikle gemilerden kaynaklanan atıkların yönetimi, liman hizmet tarifeleri ve idari para cezaları üzerinden ilkenin nasıl içselleştirildiği değerlendirilmiştir. MARPOL 73/78 Sözleşmesi, AB’nin 2000/59/EC sayılı Direktifi ve Türkiye’deki çevre mevzuatı, bu mali yükümlülüklerin hukuki temelini oluşturmakla birlikte; uygulamada çeşitli sorunlar ortaya çıkmaktadır. Atık kabul tesisleri, çevresel ücretlendirme sistemleri ve cezai mekanizmalar teknik olarak geliştirilmiş olsa da, gelirlerin çevresel yatırımlara yönlendirilmesinde şeffaflık eksikliği, mevzuatın dağınıklığı ve idari kapasite sorunları dikkat çekmektedir. Ayrıca tahsil edilen gelirlerin ne ölçüde kirletici kaynaklı olduğu ve çevre amaçlı harcandığı da belirsizdir. Bu bağlamda çalışma, hem normatif çerçeve hem de uygulama pratiklerini karşılaştırmalı olarak ele almakta ve politika geliştirme açısından öneriler sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kirleten öder ilkesi gemi atıkları çevre hukuku deniz kirliliği
Kaynakça
- Bican B, Denizde Yük Taşımacılığında Konteyner Kaynaklı Zararlardan Doğan Sorumluluk - Ticaret Hukuku Monografileri (Seçkin Yayıncılık 2024)
- Kara H, Uluslararası Sözleşmeler ve Türk Hukuku’na göre Gemilerin Sebep Olduğu Deniz Kirliliği Zararlarından Hukuki Sorumluluk (Yamaner 2005)
- de Sadeleer N, ‘The Polluter-pays Principle’, in Environmental Principles: From Political Slogans to Legal Rules (Oxford University Press 2002)
- MacInnis KA, ‘The Polluter Pays Principle: Preventing Ship-Source Pollution in the Arctic’, in The Regulation of International Shipping: International and Comparative Perspectives (Brill Nijhoff 2012)
- Meyer JH, ‘Who Should Pay for Pollution? The OECD, the European Communities and the Emergence of Environmental Policy in the Early 1970s’, in Multiple Connections in European Cooperation (Routledge 2019)
- Adshead J, ‘The Application and Development of the Polluter-pays Principle Across Jurisdictions in Liability for Marine Oil Pollution: The Tales of the ‘Erika’and the ‘Prestige’’ (2018) 30 Journal of Environmental Law 425
- Aidun H, Metzger DJ and Gerrard M, ‘Principles of International Law and the Adoption of a Market-Based Mechanism for Greenhouse Gas Emissions from Shipping’ (2021) Available at SSRN 3807378
- Aşan C, ‘Türkiye’nin Denizel Çevre Kirliliğine Müdahale Sahaları’ (2021) 13 Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Dergisi 231
- Aydın AH and Çamur Ö, ‘Avrupa Birliği Çevre Politikaları ve Çevre Eylem Programları Üzerine Bir İnceleme’ (2017) 7 Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 21
- Biyan Ö and Gök M, ‘Çevre Politikaları Kapsamında Avrupa Birliği ve Türkiye’de Çevre Vergilerinin Uygulanışı: Karşılatırmalı Bir Analiz’ (2014) 7 Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 281
- Can C and Durmaz Ş, ‘Türkiye’nin Avrupa Birliği Çevre Politikalarına Uyum Süreci’ (2021) 5 Politik Ekonomik Kuram 301
- Çelikyay HH, ‘Türkiye’de Çevre Politikaları: Kalkınma Planları Üzerinden Bir İnceleme’ (2021) 6 İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi (İKTİSAD) 185
- Çokgezen J, ‘Avrupa Birliği Çevre Politikası ve Türkiye’ (2007) 23 Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi
- Demir İ, ‘1992 Petrol Kirliliği Zararının Tazmini için Bir Uluslararası Fonun Kurulması ile İlgili Uluslararası Sözleşme’de 2003 Tarihli Protokol ile Kabul Edilen Değişiklikler’ (1992) 3 İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 213
- Demir İ, ‘Uluslararası Petrol Kirliliği Tazmin Fonlarınca Gemi Tanımının Yorumuna İlişkin Yürütülen Çalışmalar’ (2017) 66 Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 517
- Dikmen S and Şanlı İD, ‘Avrupa Birliği’nde Çevre Politikası Aracı Olarak Yeşil Kamu Alımları’ (2020) 19 Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi 85
- Dost S, ‘Uluslararası Hukukta Orantılılık İlkesi’ (2018) Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi
- Güneysu G, ‘Marine Pollution from Underwater Seismic Surveys and International Law’ (2020) 29 Siyasal- Journal of Political Sciences
-
Gürseler G, ‘Çevre Zararının Manevi Giderimi ve Bir Yargıtay Kararı’ (2011)
- Israngkura A, ‘The Polluter-Pays Principle: So Who Pays?’ (1996) 11 TDRI Quarterly Review 12
- Joseph S-A, ‘The Polluter Pays Principle and Land Remediation: A Comparison of the United Kingdom and Australian Approaches’ (2014) 1 AJEL 24
- Kete H, Aydın MS and Kaya H, ‘Çevre Sorunları ile Mücadelede Maliye Politikaları’ (2017) 4(2) 167
- Mahaseth H, ‘Analysis of the Effectiveness of the Polluter Pays Principle in India’ (2017) Available at SSRN 2930921
- Munir M, ‘History and Evolution of the Polluter Pays Principle: How an Economic Idea Became a Legal Principle?’ (2013) Available at SSRN 2322485
- O’Connor M, ‘The Internalisation of Environmental Costs: Implementing the Polluter Pays Principle in the European Union’ (1997) 7 International Journal of Environment and Pollution 450
- Petrašević T and Poretti P, ‘The Polluter Pays Principle: The Croatian Experience’ (2022) 6 EU and comparative law issues and challenges series (ECLIC) 3
- Savcı M and Yıldırım K, ‘İklim Değişikliği ve Çevresel Maliyetler: Kirleten Öder İlkesi Çerçevesinde Bir Değerlendirme’ (2024) 8 Fiscaoeconomia 862
- Sipahi EB, ‘Küresel Çevre Sorunlarına Kolektif Çözüm Arayışları ve Yönetişim’ (2010) Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 331
- Şahin V, Bilgili L and Vardar N, ‘An Examination of Focus Progress of Studies on MARPOL Annex IV and Annex VI: A Review’ (2020) 12 Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Dergisi 47
- Tıraş HH, ‘Sürdürülebilir Kalkınma ve Çevre: Teorik Bir İnceleme’ (2012) 2 Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 57
- Turgut N, ‘Kirleten Öder İlkesi ve Çevre Hukuku’ (1995) 44 Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi
- Uğur CY, ‘The Polluter Pays Principle within the Framework of The European Union Emissions Trading System’ (2022) 22 Abant Sosyal Bilimler Dergisi 862
- Ulfah Z and Roesa N, ‘The Implementation of Polluter-Pays Principles on Marine Pollution Caused by Vessels in Indonesia (The Study of Oil Spill Cases)’ (2020) 4 Syiah Kuala Law Journal 198
- Ulucak R and Erdem E, ‘Çevre-İktisat İlişkisi ve Türkiye’de Çevre Politikalarinin Etkinliği’ (2014) 4 Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD) 78
- Zhu L, ‘Some Thoughts on Application of the Polluter Pays Principle for Controlling Marine Greenhouse Gas Emissions’ (2023) 158 Marine Policy 105877
- Zylicz T, ‘Goals and Principles of Environmental Policy’ (2010) 3 International Review of Environmental and Resource Economics 299
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Uzay, Denizcilik ve Havacılık Hukuku |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 5 Haziran 2025 |
| Kabul Tarihi | 14 Ekim 2025 |
| Erken Görünüm Tarihi | 24 Kasım 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 20 Kasım 2025 |
| DOI | https://doi.org/10.64199/dehukamder.1715191 |
| IZ | https://izlik.org/JA22DS97TA |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2025 Cilt: 8 Sayı: DEHUKAM 10. Yıl Özel Sayısı |