YAT HUKUKUNDA FİKRİ MÜLKİYET HAKKININ İHLALİNDEN DOĞAN ALACAK AÇISINDAN GEMİNİN İHTİYATİ HACZİNİN UYGULANABİLİRLİĞİ

Öz

Yat inşa ve satım sözleşmelerinde genellikle tek bir cümle ile yer alan fikri mülkiyet haklarının saklı olduğuna dair ibare düşünüldüğünde bu hususun fikri mülkiyet hakkı sahibi ve olası tarafları açısından önemli amaç ve sonuçları olduğu göze çarpmaktadır. Türk hukukunda ve yabancı hukuklarda yatlar kapsamında fikri mülkiyetin korunmasına ilişkin akademik bir çalışmaya pek rastlanmaması sonucu bu husustaki boşluğu doldurmaya bir nebze de olsa katkıda bulunmak gerektiği düşüncesi doğmuştur. Yatların tasarlanması ve inşasına dair fikri mülkiyetin korunması amacıyla uygulamada ayrıca müstakil sözleşmeler de akdedilmektedir. Yat tasarımcıları ve müşterileri arasındaki bu sözleşmeler taraflar arasındaki finansal ve fikri mülkiyet ilişkilerinin belkemiğini oluşturmaktadır. Dünyada ve özellikle Türkiye’de yat sektöründeki ilerleme göz önüne alındığında bu sözleşmelerin yalnızca hukuki birer gereklilik olmaktan öte yat sektörünün gelişmesinde ve piyasa dinamiklerinde belirleyici rol oynadığı görülmektedir. Yat inşası/tasarımı esnasında üretilen mimari eserin fikri mülkiyet hakları kapsamında korunması meselesi içinde tartışma barındıran bir husustur. Türkiye ve yabancı ülkelerde yat/gemi inşa sözleşmelerinin eser sözleşmesi olup olmadığı, bu kapsamda ortaya konan bir eser olan yata ilişkin fikri ve sınai hakların fikri mülkiyet mevzuatı çerçevesinde korunup korunmayacağı üzerinde tartışılması gereken önemli noktalardır. Her ne kadar Yargıtay tarafından gemi inşa sözleşmesi eser sözleşmesi olarak nitelendirilse de fikri mülkiyet mevzuatı çerçevesinde korunabilirliği yat tasarımı ve mimarisinin kendine has özellikleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. Nitekim yat inşası/tasarımı doğası itibarıyla taşınmaz inşaatı gibi diğer eser sözleşmelerinden ayrılmaktadır. Buna göre çalışmamızda yatın mimarisi veya tasarımının özgün ve estetik olacak şekilde ortaya çıkan ayırt edici özelliklerinin, buluşların, yeniliklerin, yeni tasarımların ve özgün çalışmaların fikri mülkiyet hakkına etkisi, bunların tasarım ve telif hakkı ile eser olarak korunması hususları ele alınmaktadır. Özellikle lüks yatların her birinin kendine has özelikleri olduğu düşünüldüğünde yatların özgün ve farklı boyut, tip, tür ve tasarımlara sahip olması nedeniyle esasen yatçılıkta fikri mülkiyet hukuku önem arz eden bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Çalışmamız kapsamında fikri hakların yasa ile korunması ile birlikte fikri mülkiyet mevzuatında öngörülen haklar yanında deniz hukukunun kendine özgü doğası çerçevesinde alternatif koruma yöntemi olarak yat üzerindeki fikri mülkiyet hakkının ihlali halinde ortaya çıkan alacak hakkının gemi veya deniz alacak hakkı olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği ve gemi hakkında ihtiyati haczin uygulanabilirliği üzerinde durulacaktır. Bu kapsamda ulusal ve uluslararası mevzuat ile birlikte yargı kararı değerlendirmesi yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• yat hukuku
• deniz ticareti hukuku
• fikri mülkiyet
• yat inşa sözleşmesi
• uygulanabilir hukuk

THE APPLICABILITY OF THE PROVISIONAL SHIP ARREST MEASURE FOR CLAIMS ARISE FROM VIOLATION OF INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS IN YACHT LAW

Öz

Considering the clause stating that intellectual property rights are reserved, which is typically included in yacht construction and sales contracts in a single sentence, it becomes evident that this issue has significant purposes and consequences for the intellectual property rights holder and potential parties involved. The lack of academic studies on the protection of intellectual property in the context of yachts in both Turkish and foreign legal systems has led to the idea that it is necessary to contribute to fulfil this gap, even to any extent possible. Independent contracts are also concluded specifically in practice for the protection of intellectual property related to the design and construction of yachts. These contracts between yacht designers and their clients serve as the backbone of the financial and intellectual property relationships between the parties. Considering the developments in the yacht industry worldwide, and particularly in Türkiye, it is evident that these agreements play a decisive role not only as a legal necessity but also a driver of innovation and market dynamics in the yachting sector. The protection of architectural works produced during yacht construction/design under intellectual property rights is a matter of debate. In Türkiye and other countries, whether yacht/shipbuilding contracts fall within the scope of work contracts and whether the intellectual and industrial rights of the yacht, as a created work, can be protected under intellectual property legislation are key points that require discussion. Although the Court of Cassation in Türkiye classifies shipbuilding contracts as work contracts, the protectability of yacht design and architecture under intellectual property law should be evaluated in light of their unique characteristics. Indeed, yacht construction/design, by its very nature, differs from other work contracts such as real estate construction. Accordingly, this study will examine the impact of intellectual property rights on the distinctive features, inventions, innovations, new designs, and original works that emerge in a unique and aesthetic manner in yacht architecture or design. It also addresses the protection of these elements under design and copyright law as works of authorship. Given that each luxury yacht has its own unique characteristics, and considering the diversity in size, type, category, and design, intellectual property law emerges as an important issue in yachting. Within the scope of this study, in addition to the conventional legal protection of intellectual property rights, the question of whether claims arise from intellectual property rights violations on a yacht can be considered as a maritime claim and whether ship arrest measures can be applied to the vessel will be examined as alternative means of intellectual property protection in the unique nature of maritime law. In this context, national and international legislation, as well as a judicial decision, is to be analyzed.

Anahtar Kelimeler

• law of yachts
• maritime law
• intellectual property
• yacht building contract
• applicable law

Kaynakça

1. Aslan YC, Gemi Haczi (1. Baskı, Filiz Kitabevi 2025)
2. Atamer K, Deniz Ticareti Hukuku Cilt IV: Deniz İcra Hukuku (2. Baskı, On İki Levha Yayıncılık 2019)
3. Beale A, ‘Maritime Intellectual Property: Shining a light on the protection of disruptive technologies within the shipping industry’, Baris Soyer & Andrew Tettenborn (ed), Disruptive Technologies, Climate Change and Shipping (Informa Law from Routledge 2022) 106
4. Berlingieri F, Berlingieri on Arrest of Ships Vol. II: A Commentary on the 1999 Arrest Convention (6. Baskı, Informa Law from Routledge 2017)
5. Çetingil EA, Mukayeseli Hukuk Açısından Gemilerin İhtiyati Haczi (İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları Kutulmuş Matbaa 1972)
6. Erbaş Açıkel A, Gemi İnşa Sözleşmesi (1. Baskı, Vedat Kitabevi 2013)
7. Kara H, Deniz Ticareti Hukuku (2. Baskı, On İki Levha Yayıncılık 2023)
8. Karahan S, Fikri Mülkiyet Hukukunun Esasları (3. Baskı, Seçkin Yayınları 2013)

9. Kayıhan Ş, Deniz Ticareti Hukuku (1. Baskı, Umuttepe Yayınları 2020)
10. Odman NA, Fikri Mülkiyet Hukuku ile Rekabet Hukukunun Teknolojik Yeniliklerin Teşvikindeki Rolü (1. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2002)
11. Öztan F, Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku (1. Baskı, Turhan Kitabevi 2008)
12. Pekcanıtez H, Atalay O, Sungurtekin-Özkan M ve Özekes M, İcra ve İflas Hukuku (10. Baskı, Yetkin Yayınları 2012)
13. Thomas R, ‘Ship Arrest - Issues of Availability, Fairness and Proportionality’, Paul Myburgh (ed.), The Arrest Conventions: International Enforcement of Maritime Claims (1. Baskı, Hart Publishing 2019) 5
14. Yazıcıoğlu E, Kender-Çetingil Deniz Ticareti Hukuku (16. Baskı, Filiz Kitabevi 2020)
15. Yeşilova-Aras E, 1999 Tarihli Milletlerarası Sözleşme Gereği Geminin İhtiyati Haczi Kararının İnfazı “Arrest” (1. Baskı, Yetkin Yayınları 2023)
16. Yetiş-Şamlı K, Gemi Mülkiyetinin Hukuki İşlem Yoluyla Kazanılması (1. Baskı, On İki Levha Yayıncılık 2021)
17. Yılmaz O, Gemilerin İhtiyati Haczi (1. Baskı, On İki Levha Yayıncılık 2023)
18. Kurtçepe B, ‘Yat İnşa Sözleşmelerinde Ayıp’ (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi 2024)
19. Sefer N, ‘Gemilerin Yurt Dışında Cebrî İcra Yoluyla Satışları ve Bunların Tanınmasına Dair Milletlerarası Sözleşme Taslağı’ (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi 2020)
20. Aksoy MA, ‘Gemilerin İhtiyati Haczi’ (2016) 123 Türkiye Barolar Birliği Dergisi 259
21. Cannur E, ‘Fikri Hak Kavramı ve Eser Sahibinin Manevi Haklarının Genel Anlamda Kişilik Hakkıyla İlişkisi’ (2021) 12(46) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 377
22. Mikalsen R, Harlfinger P ve Roskilly PA, ‘Patent Protection in the Marine Industry: international legal framework and strategic options’ (2011) 225(3) Proceedings of the Institution of Mechanical Engineers, Part M: Journal of Engineering for the Maritime Environment 232
23. Özgenç Z, ‘Gemi Alacaklısı Hakkına Uygulanacak Hukukun Tespiti’ (2025) 8(1) DEHUKAMDER 37
24. Pajković M, ‘The Possibility of Applying the Ship Arrest Measure in Case of Intellectual Property Infringement’ (2020) 67(2) NAŠE MORE: Znanstveni Časopis Za More i Pomorstvo 153
25. Pérez FT ve Casado SL, ‘Advantages and Challenges of Intellectual Property Rights Related to the Shipbuilding Process’ (2022) 61(176) Comparative Maritime Law 363
26. Süzel C, ‘Gemi Alacaklısı Hakkı ve Gemi İpoteği Hakkında 1993 Cenevre Sözleşmesinin Cebrî İcra Hukukuna Etkileri’ (2024) 7(2) DEHUKAMDER 101
27. Yaşar B, ‘Fikri Mülkiyet Hakları ve Genel İnovasyon Teorisi Çelişkisi’ (2024) 4(1) Akademik Açı Dergisi 3
28. Demircan Ş, ‘Fikri Mülkiyet ve Hukuk’ (Hukuk ve Bilişim 3. Nesil Hukuk Dergisi, 12 Nisan 2022) s.e.t. 26 Nisan 2026
29. Türk Ticaret Kanunu, Kanun Numarası: 6102, Kabul Tarihi: 13.1.2011, RG 14.2.2011/27846
30. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, Kanun Numarası: 5846, Kabul Tarihi: 5.12.1951, RG 13.12.1951/7981
31. Sınai Mülkiyet Kanunu, Kanun Numarası: 6769, Kabul Tarihi: 22.12.2016, RG 10.1.2017/29944
32. Paris Convention for the Protection of Industrial Property, 1883
33. Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights (TRIPS), 1994
34. International Convention on Arrest of Ships, 1999
35. HGK, 19.12.1951, E. 128-42, K. 138 (lexpera)
36. 15. HD, 20.06.2005, E. 2004/6389, K. 2005/3666 (lexpera)
37. 11. HD, 30.5.2017, E. 2017/1600, K. 2017/3196 (lexpera)
38. 11. HD, 17.10.2016, E. 2016/10499, K. 2016/8180 (lexpera)
39. Brown v. Duchesne, 60 U.S. (19 How.) 183 (1856)
40. Caldwell v. Van Vlissengen (1851), 68 Eng. Rep. 571 (Ch.)
41. Cali v. Japan Airlines, Inc., 380 F, Suppl. 1120 (U.S. District Court, Eastern District of New York), August 20, 1974