Kentsel Yenileme Sürecinin Yeniden Geliştirme Sürecine Evrimi: Kamu ve Özel Sektör Faaliyetlerinde Dengenin Korunamaması

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 1, 61 - 77, 20.05.2025

Fatma Gözde Köseoğlu

https://doi.org/10.63673/DepArch.2025.40

Öz

Bu çalışma, kentsel politikalar ve kamu yatırımlarının kentsel yenileme süreçlerindeki kritik rolünü incelemekte, aynı zamanda kentsel yenileme süreçlerinin gayrimenkul geliştirme projelerine dönüşümünü açıklamaya çalışmaktadır. Kentsel yenileme için gerekli koşulları belirleyen karar alma süreçlerini tartışmakta ve kamu yatırımları ile başlayan kentsel yenileme süreçlerinin özel sektörün kontrolüne geçmesinin yarattığı sonuçları sorgulamaktadır. Araştırma, özel sektör yatırımları ile kentsel yenileme arasındaki dinamik etkileşimi vurgulamakta, ancak aynı zamanda kamu sektörünün giderek azalan rolünün ve uygulama sırasında rehberlik sağlama konusundaki başarısızlığının sonuçlarına dikkat çekmektedir. Bulgular, kamu sektörü plan ve politikalarının başlangıçta yatırım dostu bir ortam oluşturarak özel sektör katılımını teşvik etmekte kritik bir rol oynadığını göstermektedir. Stratejik altyapı yatırımları ve kamu yatırımları gibi kentsel politikalar, yenilenme için güçlü bir temel oluşturmuştur. Ancak saha çalışması verileri, kamu sektörünün zamanla yönlendirici rolünden geri çekildiğini ve yenileme çabalarını büyük ölçüde özel sektör çıkarlarına bıraktığını ortaya koymaktadır. Bu geri çekilme, odak ve proje sonuçlarında değişimlere, önemli kentsel projelerin terk edilmesine ve planlanan yenileme sürecinin bozulmasına neden olmuştur. Araştırma, kentsel yenileme süreçlerinde dengeli bir kamu-özel sektör ortaklığının korunmasının önemini vurgulamaktadır. Kamu sektörünün katılımının, yalnızca faydaların adil bir şekilde dağıtılması için değil, aynı zamanda sosyo-ekonomik ayrışmayı önlemek için de kritik olduğu savunulmaktadır. Çalışma, sürdürülebilir ve kapsayıcı bir kentsel yenilemenin, kamu sektörünün dönüşüm süreci boyunca düzenleyici ve yönlendirici rollerini sürdürmesini gerektirdiği sonucuna varmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kamu Yatırımları , Yeniden Geliştirme , Kentsel Politikalar , Kentsel Yenileme , Kentsel Dönüşüm.

Etik Beyan

In this research, the necessary permissions were obtained from the relevant participants (individuals, institutions and organizations) during the survey, in-depth interview, focus group interview, observation or experiment.

Evolution of the Urban Renewal Process into Redevelopment Process as a Failure to Maintain Balance in Public and Private Sector Activities

Öz

This study examines the critical role of urban policies and public investments in urban renewal processes, while also attempting to explain the transformation of these processes into real estate development projects. It discusses the decision-making processes that establish the conditions for urban renewal and questions the outcomes created by the shift of urban renewal processes, initially driven by public investments, into the control of the private sector. The research highlights the dynamic interaction between private sector investments and urban renewal, while also addressing the consequences of the diminishing role of the public sector and its failure to provide guidance during the implementation phase. Findings suggest that public sector plans and policies initially played a crucial role in creating an investment-friendly environment, encouraging private sector participation. Urban policies, such as strategic infrastructure investments and public investments, provided a strong foundation for regeneration. However, field work data reveal that the public sector gradually withdrew from its guiding role, leaving renewal efforts largely to private sector interests. This withdrawal led to shifts in focus and project outcomes, resulting in the abandonment of key urban projects and disrupting the intended renewal trajectory. The study underscores the importance of maintaining a balanced public-private partnership in urban renewal processes. It argues that public sector involvement is crucial not only for the equitable disruption of benefits but also to prevent socio-economic segregation. The study concludes that sustainable and inclusive urban renewal requires continuous public sector engagement to uphold its regulatory and guiding roles throughout the transformation process.

Anahtar Kelimeler

Public Investments , Redevelopment , Urban Policies , Urban Regeneration , Urban Renewal.

Kaynakça

• Akgün, G., & Karademir, H. (2007, September 13-15). Kentsel dönüşümde yeni sermaye hareketleri ve ilişki biçimleri [Conference Session]. İstanbul Kent Sempozyumu, İstanbul, Türkiye.
• Alberhan Yapı. (2023, August 3). Beyoğlu Sütlüce Toki Konutları. [Photograph]. Instagram. https://www.instagram.com/alberhanyapi/p/CvfDAmjN6Bm/?img_index=1
• Altınörs Çırak, A., & Yörür, N. (2006). İzmir Onur Mahallesi örneğinde farklı söylemler ve taraflar açısından kentsel dönüşümün iki yüzü. Planlama, 36(3), 79–88. https://www.spo.org.tr/resimler/ekler/fa732b517cbed14_ek.pdf
• Dinçer, İ. (2010). Türkiye’de kent ölçeğinde koruma ve kent planlamanın yollarının kesişmesi ve yeniden ayrılması: Protokol alanından yenileme alanına. In D. Özdemir (Ed.), Kentsel dönüşümde politika, mevzuat, uygulama (pp. 341–364). Nobel Yayın Dağıtım.
• Erden, Y. D. (2003). Kentsel yenileşmede bir araç olarak dönüşüm projeleri (Tez No: 131294) [Doktora Tezi, Mimar Sinan Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Ergun, C. (2011). Kentsel dönüşüm sürecine dönüşüm alanlarından bakmak: İstanbul Maltepe (Başıbüyük ve Gülsuyu Mahallesi) örneği (Tez No: 274433) [Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Eruzun, C. (2001). Sütlüce Kültür ve Kongre Merkezi. İstanbul Dergisi, 39, 138-147.
• Eski İstanbul. (2018, March 24). Eski İstanbul Fotoğrafları Arşivi, Sütlüce/ 1960′lar. https://www.eskiistanbul.net/239/sutluce-1960lar
• Güneş, İ. (2019). Şehirlere küresel şehir endekslerinden bir bakış. Strategic Public Management Journal, 5(10), 111–130. https://doi.org/10.25069/spmj.585811
• Hague, C. (2010). Küresel krizde kentsel dönüşümü yeniden düşünmek. In D. Özdemir (Ed.), Kentsel dö-nüşümde politika, mevzuat, uygulama (pp. 98–104). Nobel Yayın Dağıtım.
• Harvey, D. (1999). Postmodernliğin durumu. Metis Yayınları.
• Irmak, H. (2003). Sütlüce’de mezbahaneden kültür merkezine. Haliç: Haliç Belediyeler Birliği Yayın Organı, 5, 1-58.
• Keleş, R. (1998). Kent bilim terimleri sözlüğü. İmge Kitabevi.
• Keleş, R. (2003, July 21-22). Urban regeneration in İstanbul [Conference Session]. UNEP, Priority Actions Pro-gramme, Workshop on Urban Regeneration in the Mediterranean Region, Split, Croatia.
• Keyder, Ç. (1992). İstanbul’u nasıl satmalı? İstanbul Dergisi, 3, 81–85.
• Keyder, Ç. (2004). Ulusal kalkınmacılığın iflası. Metis Yayınları.
• Kiper, H. P. (2006). Küreselleşme sürecinde kentlerin tarihsel-kültürel değerlerinin korunması: Türkiye Bodrum örneği (Tez No: 31157497) [Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi]. ProQuest Dissertations & Theses.
• Kocabaş, A. (2005). Londra’da kentsel yenileşme/dönüşüm uygulaması: Toplum gelişme kurumlarının rolü. Mimarist, 5(18), 39–46.
• Kocabaş, A. (2006). Kentsel dönüşüm/yenileş(tir)me: İngiltere deneyimi ve Türkiye’den beklentiler. Literatür Yayınları.
• Kurtuluş, H. (2006). Kentsel dönüşüme modern kent mitinin çöküşü çerçevesinden bakmak. Planlama, 36(2), 7–12.
• Lefebvre, H. (1991). The production of space. Wiley-Blackwell Press.
• Lynch, K. (1972). What time is this place? The MIT Press.
• Öktem, B. (2006). Neoliberal küreselleşmenin kentlerde inşası: AKP’nin küresel kent söylemi ve İstanbul’un kentsel dönüşüm projeleri. Planlama, 36(2), 53–63. https://www.spo.org.tr/resimler/ekler/0aee3a5f4643755_ek.pdf
• Okyay, İ. (2008). İktisadi mekânın doğası ve türevi. YTÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi, 3(1), 112–116.
• Özdemir, O. (2019). Emek payının hesaplanması: Farklı yaklaşımlar, farklı paradigmalar. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 5(4), 41–57. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/963320
• Özden, P. P. (2006). Türkiye’de kentsel dönüşümün uygulanabilirliği üzerine düşünceler. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 35, 215–233. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5359
• Özden, P. P. (2010). Kentsel dönüşüm politikaları ve mevzuatına eleştirel bir bakış. In D. Özdemir (Ed.), Kentsel dönüşümde politika, mevzuat, uygulama (pp. 194–224). Nobel Yayın Dağıtım.
• Şahin, Ç. (2011). Kentsel dönüşüm, küresel kentler ve inşaat sektörünün parlayan yıldızı. Toprak İşveren Dergisi, 92, 10–18.
• Smith, N. (2002). New globalism, new urbanism: Gentrification as global urban strategy. Antipode, 34(3), 427–450. https://doi.org/10.1111/1467-8330.00249
• Smith, N. (2013). Gentrification, the frontier and the restructuring of urban space. In N. Smith & P. Williams (Eds.), Gentrification of the city (pp. 15–34). Routledge Taylor & Francis Group.
• Tekeli, İ. (1992). Kentsel topraklarda mülkiyet kurumunun varlığının toplumsal sonuçları ve yeniden düzen-leme olanakları üzerine. Planlama, 22(18), 44–66.
• Tekeli, İ. (1999). Modernite aşılırken siyaset. İmge Kitabevi Yayınları.
• Turok, I. (2010). Dönüşümün mücadelesi: Yoksul mahalleleri kent bölgesindeki büyümenin parçası haline getirebilmek. In D. Özdemir (Ed.), Kentsel dönüşümde politika, mevzuat, uygulama (pp. 35–50). Nobel Yayın Dağıtım.
• Wallerstein, I. (2000). Bildiğimiz dünyanın sonu: Yirmi birinci yüzyıl için sosyal bilim. Metis Yayınları.
• Wikimedia Commons. (2013, March 19). İstanbul- Sütlüce- Mart 2013 from VikiPicture. https://tr.m.wikipedia.org/wiki/Dosya:%C4%B0stanbul_-_S%C3%BCtl%C3%BCce_-_Mart_2013_R2.JPG
• Wikimedia Commons. (2022, February 15). Sütlüce Mezbahası (1926-1929). https://tr.m.wikipedia.org/wiki/Dosya:S%C3%BCtl%C3%BCce_Mezbahas%C4%B1_%281926-1929%29_%2815%29.jpg