İbn Sînâ Felsefesinde Hareketin Varlığı ve Mahiyeti

Yıl 2025, Sayı: 62, 116 - 131, 30.12.2025

Mehmet Aydın

https://doi.org/10.21054/deuifd.1744608

Öz

Bu makalede, İbn Sînâ’nın hareketin varlığı, mahiyeti ve yapısal özelliğine dair düşüncesi ontolojik perspektiften incelenmiştir. İbn Sînâ hareketi bilkuvveden bilfiile geçiş ve bilkuvve olanın yetkinliği olarak düşünmüştür. Onun bu düşüncesinin temelinde sudûr teorisi, Elea Okulu’nun iddiaları ve Aristoteles’in görüşleri bulunmaktadır. İbn Sînâ, hareketin hem dış dünyada hem de zihinde mevcut olduğu düşüncesini benimsemiştir. Aynı zamanda hareketin bir anda olabileceğini ileri sürmek suretiyle antik filozofların tedrici hareket görüşüne yeni bir unsur eklemiştir. Bu bağlamda, hareketin gerçekleştiği konuya ya da özneye özel önem verdiğini göstermiştir. Ona göre evrende bilfiil, sürekli ve bölünmez olan bir hareket mevcuttur. Bununla birlikte İbn Sînâ içinde yaşadığımız dünyadaki hareketlerin bilkuvve bölünebilir ve onlar için farazî bir başlangıç ve son belirlemenin mümkün olduğunu ileri sürmüştür. Hareketin hem farazi bir başlangıç ve son nokta arasında olmak hem de bu iki nokta arasındaki mesafeyi katetmek anlamına geldiği açıklanmıştır. Bu perspektiften, hareketin zamanda bir varlığının olduğu ifade edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

: İbn Sina , Hareket , Yetkinlik , Mesafenin katedilmesi , Zaman.

The Existence and Quiddity of Motion in Avicenna’s Philosophy

Öz

This article examines Avicenna's thought on the existence, quiddity, and structural characteristics of motion from an ontological perspective. Avicenna conceived of motion as a transition from potentiality to actuality and as the perfection of that which is in potentiality. His thought is fundamentally based on the emanation theory, the claims of the Eleatic school, and Aristotle's views. Avicenna adopted the idea that motion exists both in the external world and in the mind. He also added a new element to the ancient philosophers' view of gradual motion by asserting that motion can occur instantaneously. In this context, he demonstrated that he placed special importance on the subject or substratum in which motion occurs. According to him, an actual, continuous, and indivisible motion exists in the universe. However, Avicenna argued that the movements in our world are potentially divisible and that it's possible to determine an assumed beginning and end for them. He explained that motion means both being between an assumed initial point and final point and traversing the distance between these two points. From this perspective, it has been stated that motion has an existence in time.

Anahtar Kelimeler

Avicenna , Motion , Perfection , Traversing distance , Time

Kaynakça

• Altaş, Eşref. “İbn Sînâ’nın Konum Kategorisinde Hareket Düşüncesi Ve Konumsal Hareket Kavramının Tarihi”, Diyanet İlmî Dergi 50/1 (2014), 27-50.
• Annas, Julia. “Aristotle, Number and Time”. The Philosophical Quarterly 25/99 (1975), 97-113.
• Aristoteles. Metafizik I. çev. Ahmet Arslan. 2 Cilt. İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi, 1985.
• Aristotle. Physica, The Works of Aristotle. ed. W. D. Ross vd., çev. R. P. Hardie - R. K. Gaye. 12 Cilt. Oxford: The Clarendon Press, 1930.
• Bechler, Zev. Aristotle's Theory of Actuality. Albany: State University of New York Press, 1995.
• Bergson, Henri. The Creative Mind. Çev. Mabelle L. Andison. New Yok: Philosophical Library, 1946.
• Bostan, Yasin. “Mantıksal İlliyet Bağlamında İbn Sînâ’da Hareket Kavramı ve Metafiziksel Uzantıları”. Universal Journal of Theology 8/1 (Haziran 2023), 25-60.
• Carr, H. Wildon. The Philosophy of Change: A Study of The Fundemantal Principle of The Philosophy of Bergson. London: Macmillan and Co. limited, 1914.
• Colebrook, Claire. Gilles Deleuze. çev. Cem Soydemir. İstanbul: Doğu Batı Yayınları, 2009.
• Corish, Denis. “Aristotle on Temporal Order: “Now,” “Before.”and “After””. Isis 69/1 (1978), 68-74.
• Crubellier, Michel. “An Ontology for the In-Between of Motion: Aristotle’s Reaction to Zeno’s Arguments”. Peitho/Examina Antiqua 12/1 (2021), 123-149.
• Dönmez, Ayşe Betül. İbn Sînâ Felsefesinde Hareket Kavramı. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009.
• Gasset, Jose Ortega y. Felsefenin Kökeni ve Geleceği. çev. Soykan Özyurt. İstanbul: Babil Kitap, 2022
• Gershenson, Daniel E. - Greenberg, Daniel A. “Aristotle Confronts the Eleatics: Two Arguments on ‘The One’”. Phronesis 7/2 (1962), 137-151.
• Gülaçar, İzzet. “Kuvve-Fiil İlişkisi Bağlamında İbn Sînâ’da Hareketin Temellendirilmesi”. Eskiyeni 56 (2025), 285-308.
• İbn Sînâ. el-İşârât ve’t-tenbîhât II. thk. Süleyman Dünya. 4 Cilt. Beyrut: Müessesetü’n-Nu‘mân li’ṭ-Ṭibâ‘âti ve-Neşr ve’t-Tevzî‘, 1992.
• İbn Sînâ. el-Mübâḥas̱ât. ed. Muhsin Bidârfer. Tahran: Müessese-i Pizûhişî-i Hikmet ve Felsefe-i İrân, 1396/1980.
• İbn Sînâ. en-Necât fi’l-manṭıḳ ve’l-ilâhiyyât. thk. Abdurrahman Umeyra. 2 Cüz. Beyrut: Dâru’l-Cîl, 1992.
• İbn Sînâ. er-Risâletü’r-râbi‘atu fi’l-ḥudûd, tis‘u resâil fi’l- ḥikmeti ve’ṭ-ṭabîʿiyyât. Kahire: Dâru’l-Arab, 2. Basım, 1989.
• İbn Sînâ. Fizik I, Kitâbu’ş-Şifâ. çev. Muhittin Macit - Ferruh Özpilavcı. 2 Cilt. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2004.
• İbn Sînâ. Fizik II: Kitâbu’ş-Şifâ. ed. Muhittin Macit. çev. Muhittin Macit - Ferruh Özpilavcı. 2 Cilt. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2005.
• İbn Sînâ. Kitabu’l-Hidâye. thk. Muhammed Abduh. Kahire: Mektebetü’l-Kâhireti’l-Hadîseti, 2. Basım, 1974.
• İbn Sînâ. Metafizik I, Kitâbu’ş-Şifâ. çev. Ekrem Demirli-Ömer Türker. 2 Cilt. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2004.
• İbn Sînâ. Metafizik II, Kitâbu’ş-Şifâ. ed. Muhittin Macit. çev. Ekrem Demirli - Ömer Türker. 2 Cilt. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2005.
• İbn Sînâ. Sofistik Deliller, Kitâbu’ş-Şifâ. çev. Ömer Türker. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2006.