Ali Sayı’nın İlmî Kişiliği ve Tefsîr Anlayışı

Öz

Ali Sayı, İlahiyat ve İktisat alanlarında lisans, lisansüstü ve doktora seviyelerinin tümünde eğitim görmüş, sonraki akademik kariyerine tefsîr alanında devam etmiş ve sahip olduğu disiplinlerarası formasyonla nitelikli eserler vermiş bir hocadır. Sayı, Kur’ân’ın anlaşılması için “Analitik Meâl/Tefsîr” şeklinde adlandırdığı bir yöntem geliştirmiştir. Bu yöntem, ‘Kur’ân’ın anlaşılmasında onun Arapça lafızlarının ve metninin vazgeçilemez olduğu’ düşüncesini esas almıştır. Buna göre Kur’ân’ın, bütün süreçlerinde, nüzûlünden hayatta işlevsel kılınmasına kadar Arapça yönünü vurgulamıştır. O bakımdan Ali Sayı’ya göre Kur’ân’ı doğru anlamak için onun orijinal Arapça lafızları ve metni merkeze alınıp meâli Türkçe kalıplar ile ifade edilmelidir. Bu çalışma, bir “devam makalesidir”. Bundan önceki makalede Ali Sayı’nın hayatı ve eserleri işlenilmiş, burada ise onun çalışmalarından hareketle ilmî kişiliği ve tefsir yaklaşımı ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Ali Sayı
• Tefsîr
• Meâl
• Analitik Meal/Tefsîr
• İştikak
• Etimoloji

Ali Sayı’s Scholarly Personality and Tafsir Understanding

Öz

Ali Sayı is a scholar who has received education at undergraduate, graduate, and doctoral levels in the fields of Theology and Economics, later continued his academic career in the field of Qur’anic interpretation (Tafsīr), and has produced high-quality works thanks to his interdisciplinary formation. Sayı has developed a method for understanding the Qur’an, which he refers to as “Analytical Translation/Interpretation (Analytical Maāl/Tafsīr).” This method is based on the idea that the Arabic wording and text of the Qur’an are indispensable for its understanding. Accordingly, the Qur’an has emphasized its Arabic aspect in all processes, from its revelation to its functional application in life. Therefore, according to Ali Sayı, in order to understand the Qur’an correctly, its original Arabic wording and text should be taken as the core, and the meaning (meâl) should be expressed using Turkish constructs. This work is a “follow-up article.” In the previous article, Ali Sayı’s life and studies were discussed and here his intellectual profile and his approach to tafsir (commentary) were discussed, based on his works.

Anahtar Kelimeler

• Ali Sayı
• Tafsir
• Meal
• Analytical Meal/Tafsir
• Interpretation
• Etymology

Kaynakça

1. Âsım Efendi, Mütercim. Kâmûsu’l-Muhît Tercümesi. haz. Mustafa Koç, Eyüp Tanrıverdi. İstanbul: 2014.
2. Elmalılı, Muhammed Hamdi Yazır. Hak Dini Kur’an Dili. 10 Cilt. Yrs.: Eser Neşriyat, 1971.
3. Müftüoğlu, Ömer. Kur’an’da Hz. Lut ve Kavmi. Eskişehir: Eskişehir İslami İlimler Vakfı Yayınları, 1997.
4. Râzî, Fahreddîn. Mefâtîhu’l-Gayb. 32 Cilt, Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 3. Basım, 1420.
5. Sayı, Ali. “Kur’an’da ‘İnnemâ Edatı’ Üzerine”. İslâmî Araştırmalar 2/6 (Ocak 1988), 75-84.
6. Sayı, Ali. “Kur’an’da ‘Kıssa Kavramı’ Üzerine”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9 (1995), 145-196.
7. Sayı, Ali. “Kur’an’da Ehl Lafzının Anlam Yönünden Konulu Analizi (Ehlü’l-Kitâb ve Ehlü’l-Karye Örneği)”. Yayımlanmamış Makale (1995), 1-75.
8. Sayı, Ali. “Kur’an’ın Anlaşılmasında Okunmasıyla İlgili Bir Usûl Önerisi”. Tefsirin Dünü ve Bugünü Sempozyumu 22-23 Ekim 1992. 193-201. Samsun: Kardeşler Matbaası, 1993.

9. Sayı, Ali. Firavun, Hâmân ve Kârun Karşısında Hz. Musa. İstanbul: İz Yayıncılık, 1992.
10. Sayı, Ali. Kur’an Etrafında Makaleler. İzmir: Abam Yayınları, 1994.
11. Şentürk, Mustafa. “Ali Sayı’nın Hayatı ve Eserleri”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Dergisi 61 (Haziran 2025), 1-21. https://doi.org/10.21054/deuifd.1530231
12. Zemahşerî, Ebu’l-Kāsım Mahmûd b. Ömer. el-Keşşâf ʿan Haḳāiḳı Gavâmdı’t-Tenzîl ve ʿUyûni’l-Eḳāvîl fî Vücûhi’t-Teʾvîl. 6 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Yayınları, 1. Basım, 2016.