Trans-Sectarian Panegyric in Classical Arabic Poetry: Kuthayyir ʿAzzah’s Eulogy for ʿUmar ibn ʿAbd al-ʿAzīz

Öz

This article emphasizes that classical Arabic poetry should be understood not only as an artistic form of expression but also as a powerful historical and ideological discourse. It offers a detailed analysis of Kuthayyir Azza’s panegyric dedicated to the Umayyad Caliph ʿUmar b. ʿAbd al-ʿAzīz. Focusing on key themes such as asceticism, justice, and the concept of the caliphate, the study argues that the poem presents ʿUmar as an exemplary leader embodying moral and spiritual virtues. Although Kuthayyir is generally known for his pro-Ahl al-Bayt and affinity with the descendants of ʿAlī, his respect and sincere praise for a Sunni caliph demonstrates his transcendence of sectarian boundaries in favor of universal ethical values. The analysis concludes that this poem serves as a multi-layered, meaningful literary document reflecting the socio-political and religious dynamics of its time, as well as expressing a profound admiration for leadership grounded in truth and piety.

Anahtar Kelimeler

• Arabic Language and Literature
• Poetry
• Panegyric
• Küseyyir Azze
• ʿUmar ibn ʿAbd al-ʿAzīz

Klasik Arap Şiirinde Mezhep Üstü Methiye: Küseyyir Azze’nin Ömer b. Abdülazîz’e Methiyesi

Öz

Bu makale, klasik Arap şiirinin yalnızca sanatsal bir ifade biçimi değil, aynı zamanda güçlü bir tarihsel ve ideolojik söylem aracı olarak anlaşılması gerektiğini vurgulayarak, Küseyyir Azze’nin Emevî Halifesi Ömer b. Abdülazîz’e yazdığı methiyeyi detaylı şekilde analiz etmektedir. Zühd, adalet ve hilâfet anlayışı gibi temel temalar üzerinde duran çalışma, şairin Ömer’i ahlâkî ve manevî erdemleri temsil eden örnek bir lider olarak sunduğunu savunmaktadır. Küseyyir’in genel olarak Ehl-i Beyt yanlısı ve Ali evladına yakınlık duymasına rağmen, bir Sünnî halifeye duyduğu saygı ve samimi övgü, şairin mezhep sınırlarını aşarak evrensel etik değerleri ön plana çıkardığını göstermektedir. Analiz, bu şiirin dönemin sosyo-politik ve dinî dinamiklerini yansıtan çok katmanlı, anlamlı bir edebî belge olduğunu ve hakikat ile takvaya dayalı erdemli bir liderliğe duyulan derin hayranlığın ifadesi olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Arap Dili ve Edebiyatı
• Şiir
• Methiye
• Küseyyir Azze
• Ömer b. Abdülazîz

Kaynakça

1. Aycan, İrfan. “Emeviler Dönemi İç Siyasî Gelişmeler”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 39 (1999), 147-174.
2. ‘Azze, Küseyyir. Dîvânu Küseyyir. thk. İhsân Abbâs. Beyrut: Dârü’s-Sekâfe, 1971.
3. Bağdâdî, Abdülkâdir. Hizânetü’l-edeb. thk. Abdusselâm Muhammed Hârûn. 13 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Hâncî, 3. Basım, 1996.
4. Ceyhan, Semih. “Zühd”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 44/530-533. İstanbul: TDV Yayınları, 2013.
5. Cumahî, İbn Sellâm. Tabakâtü’ş-şu‘arâ. Beyrut: Dârü’l-Kütübü’l-‘İlmiyye, 2001.
6. Cürcânî, Ali b. Muhammed es-Seyyid eş-Şerîf. Mu’cemü’t-ta‘rîfât. thk. Muhammed Siddîk el-Minşâvî. Kahire: Dârü’l-Fadîle, 2004.
7. Çağırıcı, Mustafa. “Adalet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 1/341-343. İstanbul: TDV Yayınları, 1988.
8. Çetin, Nihad M. Eski Arap Şiiri. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları No:1727, Edebiyat Fakültesi Şarkiyyat Enstitüsü, ts.

9. Çuhadar, Mustafa. “Küseyyir”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 26/575-576. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
10. Dayf, Şevkî. et-Tetavvür ve’t-tecdîd fiʿş-şiʿri’l-Ümevî. Kahire: Darü’l-Me‘ârif, 8. Basım, ts.
11. Dayf, Şevkî. Târîhu’l-edebi’l-‘arabî (el-‘asru’l-İslâmî). Kahire: Dârü’l-Me‘â’rif, 7. Basım, 1976.
12. Emîn, Ahmed. Fecrü’l-İslâm. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 3. Basım, 2009.
13. Fâhûrî, Hannâ. el-Câmi’ fî târîhi’l-edebi’l-‘arabî (el-edebu’l-kadîm). Beyrut: Dârü’l-Cîl, 1986.
14. Ferrûh, Ömer. Târîhu’l-edebi’l-‘arabî. 6 Cilt. Beyrut: Dârü’l-‘İlm Li'l-Melâyîn, 4. Basım, 1981.
15. Furat, Ahmet Subhi. Arap Edebiyatı Tarihi: Başlangıçtan XVI. Asra Kadar. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, 1996.
16. Hasan, İbrâhim Hasan. Târîhu’l-İslâm. 4 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Cîl, 1996.
17. Hemdâni, Kahtân Mahal. Temzhüratü’z-zât inde şuârâi’l-gazali’l-üzrî: Kays b. Mülavvah, Cemî Büseyne, Küseyyir Azze ünmûzecen. Selâhaddin/ Irak: Câmiatü Tikrît, Risâletü’l-Mâcîster, 2024.
18. Henrî, Bîrs. Şerhu dîvânu Küseyyir Azze. 2 Cilt. Cezâir: Mat’ba‘atü Cûl Kerbûnl, 1930.
19. İbn Kuteybe, Ebu Muhammed Abdullah b. Müslim. eş-Şi‘r ve’ş-şu‘âra. Kahire: Dârü’l-Hadîs, 1958.
20. İbnü’l-Esîr, Ebü’l-Hasen İzzüddîn Alî b. Muhammed b. Muhammed eş-Şeybânî el-Cezerî. el-Kâmil fi’t-târîh. 11 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütubi’l-‘İlmiyye, 1987.
21. Kefevî, Ebü’l-Bekâ. el-Külliyyât. thk. Adnân Dervîş, Muhammed el-Mısrî. Beyrut: Müessetü’r-Risâle, 2. Basım, 1998.
22. Kehhâle, Ömer Rıdâ. Mu‘cemü’l-müellifîn. 4 Cilt. Beyrut: Müessetü’r-Risâle, 1993.
23. Merzübânî, Muhammed b. İmrân. Mu‘cemü’ş-Şu‘arâ. Beyrut: Dâr Sâdir, 2005.
24. Mes‘ûdî, Ebü’l-Hasen Alî b. el-Hüseyn b. Alî. Mürûcü’z-zeheb ve meʿâdinü’l-cevher. thk. Kemâl Hasan Meriʿî. 4 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-ʿAsriyye, 1987.