Mekke’nin Fethinde Öldürülmesi Emredilen Kadınlar: Bu Emrin Sebep ve Sonuçları

Öz

Bu makale, Hz. Muhammed’in Mekke’nin fethi sürecinde bazı kadınların öldürülmesini emretmesinin arka planını, dönemin sosyo-politik yapısı çerçevesinde ele almaktadır. Araştırmanın amacı, öldürülmeleri emredilen kadınların kimler olduğunu, savaş öncesi ve savaştaki tutumları ile haklarında ölüm emri verilmesinin nedenlerini multidisipliner bir tarzda ortaya koymaktadır. Bu konuda yapılmış başka çalışmalar olmakla beraber tek yönlü ve sınırlı kalmışlardır. Bu çalışmada ise siyer, tabakat, tarih, hadis ve tefsir kaynakları taranmış; rivayetlerin sened ve metin tenkidi kadar, dönemsel bağlamını da dikkate alan sosyo-tarihsel bir analiz yöntemi benimsenmiştir. Hz. Peygamber’in emrinin dönemin savaş kültüründe rasyonel gerekçelere dayandığı ve modern yorumların tarihsel bağlamdan kopuk olmaması gerektiği vurgulanmıştır. Kaynak eserlerde yer alan rivayetler karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Farklı isimler altında aslında aynı iki kadından bahsedildiği ortaya konulmuştur. Ayrıca ölüm emri verilen kadınların faaliyetleri zikredilerek bu fiillerinden dolayı sivil olarak kabul edilemeyecekleri anlaşılmıştır. Buna rağmen eman dileyen kişilerin affedilmeleri, Hz. Peygamber’in hedefinin öldürme değil aslında bireysel dönüşümü sağlamak olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• İslâm Tarihi
• Siyer
• Mekke’nin Fethi
• Hind bnt. Utbe
• Eman

The Women Ordered to be Executed on The Day of The Makka Conquest: An Analysis of The Underlying Causes and Consequences

Öz

This article examines the background of Prophet Muhammad’s order to execute certain women during the conquest of Mecca, within the socio-political context of the period. The aim of the study is to identify the women who were ordered to be executed, to examine their attitudes before and during the war, and to reveal the reasons for the execution orders against them in a multidisciplinary manner. Although there have been other studies on this subject, they have been one-sided and limited in scope. In this study, sources on sīrah, ṭabaqāt, history, ḥadīth, and tafsīr were reviewed, and a historical-sociological reading method was adopted that considers not only the chain of transmission and textual criticism of the reports but also their historical context. It is emphasized that the Prophet’s command was based on rational grounds within the war culture of the period, and that modern interpretations should not be detached from their historical context. The reports found in primary sources were comparatively analyzed, revealing that under different names, the same two women were in fact being referred to. Furthermore, by detailing the activities of the women who were ordered to be executed, the study concludes that they could not be considered civilians due to their actions. Nevertheless, their pardon upon seeking amān shows the Prophet’s aim was transformation, not killing.

Anahtar Kelimeler

• Islamic History
• Sīrah
• Makka Conquest
• Hind bint ʿUtbah
• Amān

Kaynakça

1. Acarlıoğlu, Ahmet. “İlk Dönem İslâm Tarihinde Kadının Konumu”. Artuklu Akademi: Mardin Artuklu Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi 7/1 (2018), 115-139.
2. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî. el-Müsned. 45 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle. 1422/2001.
3. Akman, Zekeriya. “Hz. Peygamber Döneminde Savaşlarda Kadın”. F.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi 17/2 (Aralık 2012), 256-267.
4. Aksoy, Ramazan. “İslam Öncesi Toplumlarda ve İslam’da Kadının Statüsü”. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi 15 (2021): 20-39.
5. Aktürk, Veysel. Hz. Peygamber Döneminde Öldürülmeleri Emredilenler ve Öldürülme Nedenleri. Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009.
6. Arslan, İhsan. “İslâm Devleti’nin İstiklal ve İstikbalini Tehdit Eden Şairlere Karşı Hz. Peygamber’in Tavrı”. Akademik Siyer Dergisi 2 (Haziran 2020), 119-130.
7. Ataf, Mohamad Alfadlı. Cahiliye Dönemi Kadın Şairlerinin Şiirleri Bağlamında Cahiliyede Kadın İmajı. Karabük: Karabük Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
8. Aydın, Cüheyman Taha. Cahiliye Döneminde Savaş Nedenleri. Bolu: İzzet Baysal Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.

9. Aydın, Sabahattin. Klasik Arap Şiirinde Savaş (Cahiliye’den Abbasi Dönemine Kadar). Bursa: Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
10. Aynî, Ebû Muhammed. Umdetü’l-kârî şerhu sahihi’l-Buhârî. 12 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts.
11. Belâzürî, Ahmed b. Yahya. Ensâbü’l-eşrâf. 13 Cilt. thk. Süheyl Zükkâr - Riyaz Ziriklî. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1417/1996.
12. Beyhakî, Ebû Bekr. Delâilü’n-nübüvve ve ma’rifetü ahvâli sâhibi’ş-şerîa. 7 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1405/1984.
13. Beyhakî, Ebû Bekr. es-Sünenü’l-kübrâ. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1424/ 2003.
14. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail. el-Câmiʿu’s-sahîh. 9 Cilt. b.y.: Dâru Tavki’n-Necât, 1422/2005.
15. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail. et-Târîhu’l-kebîr. 8 Cilt. Haydarâbât: Dâiretü’l-Meârifi’l-Osmânî, ts. Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Alî er-Râzî. Ahkâmu’l-Kur’ân. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l Arabî, 1405.
16. Couıibaly, Mamadou. Hz. Peygambere Sallallahu Aleyhi ve Sellem Dil Uzatmak ve Buna Kur’an Perspektifinden Reddiye. Mardin: Mardin Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2020.
17. Dârekutnî, Ebu’l-Hasan. Sünen. 5 Cilt. Lübnan: Müessesetü’r-Risâle, 1425/2004.
18. Dârimî, Ebû Muhammed Abdullah b. Abdirrahmân b. el-Fazl. Sünen. 4 Cilt. Suudi Arabistan: Dâru’l-Muğnî, 1421/2000.
19. Diyârbekrî, Hüseyin b. Muhammed. Târîhu’l-hamîs fî ahvâli enfusi’n-nefîs. 2 Cilt. Beyrut: Dâru Sadr, ts.
20. Ertürk, Hatice Nur. “Cahiliye’den İslâm’a Cesaret Timsâli Bir Kadın Portresi: Hind bnt. Utbe”. Siyer Araştırmaları Dergisi 6 (Temmuz-Aralık 2019), 47-77.
21. Halebî, Ali b. İbrahim. es-Sîretü’l-halebiyye-İnsânu’l-uyûn fî sîreti’l-emini’l-me’mûn. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1427/2006.
22. İbn Abdilber, Ebû Ömer. el-İstîâb fî ma’rifeti’l-Ashâb. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Cîl, 1413/1992.
23. İbn Arabî, Ebû Bekr Muhammed b. Abdillâh. Ahkâmu’l Kur’ân. Beyrut: Dâru’l-Kütübü’l-İlmiyye, 2003.
24. İbn Asâkir, Ebu’l Kâsım. Târîhu Medînetü Dımaşk. 80 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1410/1995.
25. İbn Aşûr, Muhammed Tâhir. et- Tahrîr ve’t-tenvîr. Tunus: Dâru’t-Tunusiyye, 1984.