İslâm Aile Hukuku Bağlamında Boşanma ile İlgili Güncel Bazı Fıkhî/Hukukî Sorunlar

Yıl 2025, Sayı: 62, 239 - 264, 30.12.2025

Abdülkadir Tekin

https://doi.org/10.21054/deuifd.1766024

Öz

Bu makalede İslâm aile hukuku bağlamında boşanma ile ilgili toplumumuzda sıklıkla rastlanan güncel bazı fıkhî/hukukî sorunlar çok yönlü bakış açısı ile yeniden ele alınmış ve bunlara dair çözüm odaklı farklı öneriler üretilerek kamu maslahatının öncelenmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda araştırmamızda “bid’î (Kur’an ve sünnete aykırı) talakın diyanî ve hukukî hükmü”, “hul’ (bedel/boşanma tazminatı ödeme) yolu ile boşanma talebinde bulanan kadına kocasının itiraz hakkının (işlemin hukuken geçerliliği noktasında kocanın onay şartının) bulunup-bulunmadığı, “boşanmalarda şahitlerin bulundurulmasının (tescil-kayıt altına alınma) hukukî boyutu”, “boşanmalarda mahkeme (hâkim) kararının zorunlu olup-olmaması” gibi konular ele alınarak değerlendirmeye tabi tutulmuş ve bu sorunlara dair farklı somut çözüm önerileri ortaya konulmuştur. Güncel hayatta boşanma ile ilgili fıkhî/hukukî sorunların İslam aile hukuku bağlamında yeniden ele alınması ve çözüm önerilerinin hayata geçirilmesi globalleşen dünyada kamu maslahatının gerçekleşmesi noktasında önemli bir katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

Fıkıh , İslam Aile Hukuku , Boşanma , Güncel Sorunlar , Çözüm Önerileri

Some Current Fiqh/Legal Issues Regarding Divorce in The Context of Islamic Family Law

Öz

In this article, some current fiqh/legal problems related to divorce, which are frequently encountered in our society, are re-examined from a multi-faceted perspective in the context of Islamic family law, aiming to prioritize the public interest by producing different solution-oriented suggestions for them. In this context, in our research, issues such as “the religious and legal ruling of bid’i (contrary to the Quran and Sunnah) divorce”, “whether the husband has the right to object (the husband’s approval is a condition for the legal validity of the transaction) to the woman who requests a divorce by way of “through khul‘ (divorce in exchange for compensation)”, “the legal dimension of having witnesses in divorces (registration-recording)”, “whether the court (judge) decision is mandatory in divorces” have been discussed and evaluated, and specific practical solutions have been put forward for these problems. Reconsidering the fiqh/legal problems related to divorce in daily life in the context of Islamic family law and implementing solution proposals will make a significant contribution to the realizatgoodion of public interest in the globalizing world.

Anahtar Kelimeler

Fıqh , İslamıc Family Law , Divorce , Current İssues , Suggestions

Kaynakça

• Acar, Halil İbrahim. İslâm Aile Hukuku. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2021.
• Acar, Halil İbrahim. İslam Hukukunda Evliliğin Sona Ermesi. Erzurum: Kültür-Eğitim Vakfı Yayınları, 2000.
• Acar, Halil İbrahim. “Talak”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 39/496-500. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
• Aktan, Hamza. “Kur’an’a Göre Boşanma Prosedürü”. (Yayımlanmamış Bildiri), 1. Ulusal Kadın ve Aile Sempozyumu. Konya: Mehir Vakfı Yayınları, 1988. 30-33.
• Alsaç, Hatice. “İslâm Hukukunda Muhâlea ve TMK Anlaşmalı Boşanma ile Mukayesesi”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/2 (2022), 1166-1196.
• Aslan, Nâsi. “Ahkâm Hadislerinde Psikolojik Etmenler: Regl Dönemindeki Talâk Üzerine Bir İnceleme”. ÇÜİFD 17/1 (2017), 21-38.
• Atar, Fahrettin. “Muhâlea”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 30/397-401. Ankara: TDV Yayınları, 2020.
• Aybakan, Bilal. “İkâle”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 22/14-16. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
• Bâcî, Ebu’l-Velid Süleyman b. Halef. el-Müntekâ şerhu Muvatta’. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1983.
• Bardakoğlu, Ali. İslâm Hukukunda Metodolojik İhtilaflar ve Sonuçları. Ders Notları. Kayseri: y.y., 1986.
• Bilmen, Ömer Nasuhi. Hukûk-ı İslâmiyye ve Istılâhâtı Fıkhiyye Kâmusu. İstanbul: Bilmen Basımevi, 1988.
• Buhârî, Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. el-Câmi‘u’s-sahîh. nşr. Züheyr b. Nasr. B.y.: Dâru Tavki’n-Necât, 1422.
• Buhûtî, Mansûr b. Yûnus b. Salâhiddîn. Keşşâfu’l-kınâ’ ‘an metni’l-iknâ’. Beyrût: Dâru’l-Fikr, 1982.
• Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Ali er-Râzî. Ahkâmu’l·Kur’ân. Beyrut: Dâru’l-Kütübi'l-‘Arabi, 1986.
• Cin, Halil. Eski Hukukumuzda Boşanma. Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları, 1988.
• Cin, Halil-Akgündüz, Ahmet. Türk Hukuk Tarihi. Konya: Osmanlı Araştırmaları Vakfı, 1989.
• Çeker, Orhan. Osmanlı Hukuk-ı Aile Kararnamesi. Konya: Mehir Vakfı Yayınları, 1996.
• Çilingir, Hamdi. “Müzâkere”, “İslâm Âile Hukukunda Diyânet-Kazâ Ayrımı: Şeyhü’l-İslâm Hocazâde Esad Efendi’nin Fetvaları Çerçevesinde Bir Değerlendirme”. Modern Çağda Fıkhın Anlam ve İşlevi-IV, Çifte Meşruiyetten Kaynaklanan Fıkhî Sorunlar (Aile Hukuku Bağlamında). ed. Ahmet Selman Baktı. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2024. 125-132.
• Çolak, Abdullah. İslâm Âile Hukuku. İstanbul: Ensar Yayınları, 2018.
• Dalgın, Nihat. İslam Hukukunda Boşama Yetkisi. Samsun: Etüt Yayınları, 1999.
• Dalgın, Nihat. Gündemdeki Tartışmalı Dini Konular-I. İstanbul: Ensar Yayınları, 2014.
• Dalgın, İslam Hukuku. “İslâm Âile Hukuku, Nikahla İlgili Sorunlar-Boşanma Hukuku”. 221-377. İstanbul: Ensar Yayınları, 2013.
• Derdîr, Ebu’l-Berekât Ahmed. eş-Şerhu’l-kebîr ‘alâ muhtasarı Halîl. (Hâşiyetü’d-Desûkî ile Birlikte). Beyrut: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-‘Arabiyye, ts.
• Desûkî, Muhammmed b. Ahmed. Hâşiye ‘ale’ş-şerhi’l-kebîr. Kahire: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-‘Arabiyye, ts. Din İşleri Yüksek Kurulu. Fetvalar. Ankara: DİB Yayınları, 2015.
• Döndüren, Hamdi. Âile İlmihali. İstanbul: Altınoluk Dergisi Yayınları, 1995.
• Ebû Bekir Râzî, Zeynuddin. Muhtaru's-sıhah. İstanbul: y.y., 1980.
• Ebu Davud, Süleyman b. el-Eş’as el-Ezdî. Sünen-i Ebî Dâvud. thk. Muhyiddin Abdulhamid. Beyrut: Mektebetü’l-Asriyye, ts.
• Ebu Zehre, Muhammed b. Ahmed b. Mustafa. el-Ahvâlü’ş-şahsiyye. Kahire: Dâru’l-Fikri’l-‘Arabî, ts.
• Ebu Zehre, Muhammed b. Ahmed b. Mustafa. Tanzîmu’l-İslâm li’l-müctema’. Kahire: y.y., ts.,
• Erbaş, Muammer. “Boşanma Örneğinde Dini Ahkamın Kur’an ve Sünnet Işığında Güncellenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi Dergisi 37/1 (2013), 9-47.