Ahkâm Tefsirinde Aşırı Yorumun Hukuk Normuna Dönüşmesi Problemi: Māʾida 5/96 Âyeti Örnekleminde Eleştirel Bir Analiz
Öz
Hz. Peygamber, Kur’an tefsiri kapsamında bazı ahkâm âyetlerini de açıklamıştır. Diğerleri gibi ahkâm âyetleri de hem lafız hem mâna itibariyle Kur’an’ın i‘câzı kapsamında olup özgün ve benzersizdir. Hz. Peygamber, sahâbe ve tâbiûn dönemleri, ahkâm tefsirinin özgün yapısı ve işlevini ihtiva eder. Bu temelde ahkâmü’l-Kur’ân ilmi, ibâdât, muâmelât ve ukûbâta dair ahkâm âyetlerinin tefsirini konu edinen bir ilim dalıdır. Bu bağlamda ahkâm tefsiri ve fıkıh ilimlerinin temel kaynağı, Kur’an’dır. Ahkâm tefsiri, Kur’an ve Sünnet’in mâna ve maksatları üzerine bina edilmiştir. Nitekim “ahkâmü’l-Kur’ân” kavramı, Kur’an’ın ana konularından biridir. Klasik dönemde Kur’an’ın maksatları/makâsıdü’l-Kur’ân prensibi, “Ahkâm, diyânât, ibâdât, emir, nehiy” olarak özetlenmiştir. Bu kapsamda şeriatın maksatları/makâsıdü’ş-şerîa prensibi, “Hayat/can, nesil (nesep, ırz), akıl, mal ve dinin muhafazası” şeklinde sıralanmıştır. Fakat klasik dönemden itibaren bazı ahkâm âyetleri, ahkâm tefsirinin özgün yapısı ve işlevine ters düşecek şekilde tefsir ve te’vil edilmiştir. Bunlar arasında Kur’an’ın ana konuları ve İslâm’ın getirdiği hükümlerin gayeleri ile taban tabana ters düşen açıklama, yorum ve hükümler de vardır. Üstelik bu tür usul ve ictihad hatalarına dayanan pek çok aşırı yorum/es-seref fi’l-kavl, hukuk normuna dönüştürülmüştür. Aşırı yorum, Kur’an tefsirine dair yapılan her türlü ifrat ve tefrit ile mâlûl açıklama, yorum ve hükümleri kapsamaktadır. Araştırmada bu probleme genelde usul ilminin özelde ahkâm tefsiri metodolojisinin doğru, amaçsal ve bütüncül uygulanmamasının yol açtığı vurgulanmıştır. Bu problemin neden ve nasıl vuku bulduğu “Kendinize ve yolculara geçimlik olmak üzere sularda avlanmak ve onu yemek size helâl kılındı. Kara avı ise ihramda bulunduğunuz sürece size haram kılındı. Toplanıp huzuruna varacağınız Allah’tan korkun.” (el-Mâide 5/96) âyetinin örnekleminde metodolojik cihetten tahlil ve tahkik edilmiştir. Disiplinler arası ve mezhepler üstü perspektife sahip araştırmada analitik ve eleştirel analize ağırlık verilmiştir.
Anahtar Kelimeler
The Problem of Transformation of Over-Interpretation into Legal Norm in the Legal Exegesis of the Qur’ān: A Critical Analysis in the Example of the Verse Māʾida 5/96
Öz
Prophet Muhammad also explained some ahkām verses within the scope of the Qurʾān exegesis. Like other verses, these ahkām verses are unique and unparalleled, both in their wording and meaning, and fall within the scope of the iʿjāz of the Qurʾān. The periods of the Prophet, of the sahāba, and the tābiʿūn encompass the unique structure and function of the legal exegesis of the Qur’ān/ahkām al-Qur’ān. Accordingly, the science of ahkām al-Qur’ān is a science branch that deals with the interpretation of ahkām verses related to ʿibādāt/worship, muʿāmalāt/social interrelations, and ʿuḳūbāt/punishments. In this context, the fundamental source of ahkām al-Qur’ān and fiḳh is the Qur’ān. Ahkām al-Qur’ān is built upon the meanings and purposes of the Qur’ān and Sunnah. Indeed, the concept of “ahkām al-Qur’ān” is one of the main themes of the Qur’ān. In the classical period, the purposes of the Qur’ān/maqāṣid al-Qurʾān were summarized as “ahkām/rulings, religious duties, worship, commands, and prohibitions.” Within this framework, the purposes of s̲h̲arīʿa/maqāṣid al-s̲h̲arīʿa were listed as “life/soul, lineage/dignity, intellect, property, and the preservation of religion.” However, from the classical period onwards, some ahkām verses have been interpreted and explained in ways that contradict the original structure and function of ahkām al-Qur’ān. Among these are explanations, interpretations, and rulings that are diametrically opposed to the main themes of the Qur’ān and the aims of the rulings brought by Islam. Moreover, over-interpretation/es-seref fi’l-kavl based on such ijtihād and methodology errors have been transformed into legal norms/ahkām. Over-interpretation encompasses all kinds of statements, interpretations, and judgments regarding the Qurʾān exegesis that are flawed with extremes and excesses. The research emphasizes that these problems generally stem from the incorrect, purposeful, and holistic application of the Islamic sciences methodology, and specifically, the methodology of the legal exegesis of the Qur’ān. The causes and mechanisms of this problem are analyzed and investigated methodologically using the verse, “It is lawful for you to hunt and eat seafood, as a provision for you and for travellers.” (al-Māʾida 5/96). The research, which adopts an interdisciplinary and non-confessional/supra-sects perspective, emphasizes analytical and critical analysis.
Anahtar Kelimeler
