Kutsalı Sanalda Aramak: Dijital Çağda Spiritüel Arayışlar

Öz

Bu çalışma, dijitalleşme sürecinin maneviyat deneyimi üzerindeki dönüştürücü etkilerini, “siber maneviyat” ve “dijital dindarlık” kavramları çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımıyla fenomenolojik desende yürütülmüş; Türkiye’de dijital manevi pratiklere aktif olarak katılan 18–45 yaş aralığındaki 16 yetişkinle yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Bulgular, katılımcıların dijital ve alternatif manevi pratiklere yönelmesinde içsel huzur arayışı, anlam boşluğu, geleneksel dini temsillerde algılanan şekilcilik ve yargılayıcı dil, dijital platformların sunduğu erişilebilirlik ve esneklik gibi faktörlerin belirleyici olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, dijital maneviyatın yüzeyselleşme, ticarileşme, algoritmik yönlendirme ve manevi bağımlılık gibi riskler barındırdığı da ortaya konmuştur. Çalışma, dijital çağda maneviyatın bireyselleşen ve deneyim temelli bir yapıya evrildiğini; bu dönüşümün hem psikolojik iyilik hâli hem de etik ve toplumsal yapı açısından çok yönlü etkiler doğurduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak araştırma, dijital maneviyat olgusunun disiplinlerarası ve bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekerek literatüre katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Dijital maneviyat
• Siber Maneviyat
• Dijital Dindarlık
• Anlam Arayışı
• Psikososyal Etkiler.

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur. Ahlaki ilkeler çerçevesinde, araştırmaya başlamadan önce üniversite etik kurulundan izin alınmıştır (Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Etik Kurulu, Karar No: 2025/46, Tarih: 15.03.2025). Katılımcıların kimlikleri gizli tutulmuş, veriler yalnızca akademik amaçlarla kullanılmıştır.

Seeking the Sacred in the Virtual: Spiritual Searches in the Digital Age

Öz

This study aims to examine the transformative effects of the digitalization process on spiritual experience within the conceptual frameworks of cyber spirituality and digital religiosity. The research was conducted using a qualitative methodology with a phenomenological design. Data were collected through semi-structured, in-depth interviews with 16 adults aged between 18 and 45 in Türkiye who were actively engaged in digital spiritual practices. The collected data were analyzed using content analysis. The findings indicate that individuals’ orientation toward digital and alternative spiritual practices is shaped by factors such as the search for inner peace, experiences of meaninglessness, perceptions of formalism and judgmental discourse within traditional religious representations, and the accessibility and flexibility offered by digital platforms. However, the results also reveal that digital spirituality entails significant risks, including superficialization, commodification, algorithmic guidance, and the development of spiritual dependency. Overall, the study demonstrates that spirituality in the digital age has evolved into a more individualized and experience-oriented phenomenon. This transformation generates multifaceted implications not only for psychological well-being but also for ethical considerations and social structures. In conclusion, the research underscores the necessity of evaluating digital spirituality through an interdisciplinary and holistic perspective, thereby contributing to the growing body of literature on spirituality, religion, and digital culture.

Anahtar Kelimeler

• Digital Spirituality
• Cyber Spirituality
• Digital Religiosity
• Meaning-Making
• Psychosocial Effects.

Etik Beyan

It is declared that scientific and ethical principles were followed in the preparation of this study, and all studies used are cited in the bibliography. In accordance with ethical principles, permission was obtained from the university ethics committee before commencing the research (Mehmet Akif Ersoy University Ethics Committee, Decision No: 2025/46, Date: 15.03.2025). The identities of the participants were kept confidential, and the data were used solely for academic purposes.

Kaynakça

1. Arıcı, Mehmet. Manevi Girişimcilik: Dijitalleşen Dünyada Yeni Bir Maneviyat Anlayışı. İstanbul: Manevi Yayıncılık, 2021.
2. Arıcı, Mehmet. “Sanal Dindarlık: Dijitalleşen Dünyada Dini Pratikler”. Manevi Gelişim Dergisi 2/1 (2021), 15-32.
3. Atik, Aslıhan - Yalaza, Ayşe. “Din Eğitimi Bağlamında 14-18 Yaş Öğrencilerinin Dini İçerik Üreten Youtuberlarla İlgili Görüşleri”. İlahiyat Akademi 21 (2025), 287-326.
4. Aydın, Cüneyd - Kaya, Mevlüt. “Maneviyat ve Öznel İyi Oluş Değişkenlerinin Hayatın Anlamını Yordaması”. Amasya İlahiyat Dergisi 17 (2021), 41-77.
5. Ayten, Ali. İnanç Psikolojisi. İstanbul: Dem Yayınları, 2015.
6. Bahadur, Gökhan - Çapçıoğlu, İhsan. “Dijital Maneviyatta Suistimal Pratikleri”. Sosyal Bilimler Dergisi 24/3 (2021), 113-126.
7. Bahadur, Merve - Çapçıoğlu, İhsan. “Dijitalleşen Dünyada Anlam Arayışı: Altın Çağ Şifa Teknikleri Örneği”. Turkish Academic Research Review, 26-53.
8. Bahadur, Merve - Çapçıoğlu, İhsan. “Yeni Dini Hareketlerde Çevrimiçi ve Çevrimdışı Yönelimler: Sahaja Yoga Örneği”. İslami Araştırmalar 32/2 (2021), 372-386.

9. Bowlby, John. A Secure Base: Parent-Child Attachment and Healthy Human Development. New York: Basic Books, 1988.
10. Bozkurt, Mehmet. “Maneviyatın Ticarileşmesi: Sosyal Medya ve Spiritüel Gösteri Kültürü”. İlahiyat Araştırmaları Dergisi 45/1 (2022), 59-78.
11. Campbell, Heidi A. Digital Religion: Understanding Religious Practice in New Media Worlds. London: Routledge, 2023.
12. Creswell, John W. Research Design: Qualitative, Quantitative and Mixed Methods Approaches. California: Sage, 2014.
13. Çamdereli, Mete. Din Ekranda Nasıl Durur? Medyada Dinin Popüler Temsilleri. İstanbul: Ketebe Yayınları, 2018.
14. Çuhadar, Sibel. “Meditasyonun Dönüşümü: Dijital Platformlarda Beden, Ruh ve Maneviyat”. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi 53 (2021), 91-118.
15. Demirtaş, Kübra. Siber Maneviyat Bağlamında Dijital Oyun ve Oyuncular Üzerine Nitel Bir Araştırma. Yayınlanmamış: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans, 2024.
16. Develi, Halil. “Dijital Dindarlık ve Bireysel İfade Alanı Olarak Sosyal Medya”. Din ve İnanç Araştırmaları Dergisi 4/1 (2020), 77-95.
17. Durkheim, Émile. Dinsel Yaşamın İlkel Biçimleri: Avustralya Aranda Kabilesi Üzerine Bir Araştırma. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2008.
18. Ford Hoult, Thomas. “Luckmann: The Invısible Religion: The Problem Of Religion in Modern Society (Book Review)”. Social Forces 46/2 (1967), 302.
19. Frankl, Viktor E. Man’s Search for Meaning. Boston: Beacon Press, 1963.
20. George, Chryssides. “The Commercialization of Spirituality: The Case of New Age”. Journal of Contemporary Religion 22/2 (2007), 169-185.
21. Giulia, Evolvi. “Religion and The Internet: Digital Religion,(Hyper) Mediated Spaces, and Materiality”. Zeitschrift Für Religion, Gesellschaft Und Politik 6/1 (2022), 9-25.
22. Grace, Davie. “Believing Without Belonging: İs This The Future Of Religion İn Britain?” Social compass 37/4 (1990), 455-469.
23. Gürsu, Orhan. “Değerlerin Çözülmesi Bağlamında Medya, Bilişim ve İletişim Teknolojilerinin İnsan Psikolojisi Üzerindeki Etkisi”. Eğitimde Gelecek Arayışları: Dünden Bugüne Türkiye’de Beceri, Ahlak ve Değerler Eğitimi Uluslararası Sempozyumu Bildiriler. 811-830. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2016.