Hindu Tapınağında Kutsalın İnşası ve Metinsel Otorite Olarak Vāstu Şāstralar

Öz

Kutsal mekân kutsal olanın profan dünyada belirli bir noktada açığa çıkması ve görünürlük kazanmasıyla niteliksel olarak ayrışan mekân olarak tanımlanabilir. Bu mekân kutsalın kendini ifşa ettiği merkez işlevi görerek kozmik düzen ile insan arasında sembolik ve ontolojik bağ kurar. Bu bağlamda tapınaklar kutsalın dünyada görünür hâle geldiği, ritüel ve sembolik düzenin mekânsal olarak kurulduğu hiyerofanik yapılar olarak öne çıkar. Hindu geleneğinde tapınak tanrının yeryüzündeki ikametgâhı olmanın yanı sıra evrenin kozmik düzenini mimarî düzlemde temsil eden bir merkez niteliği taşır. Hindu tapınaklarının kutsallığı ritüel pratikler ve ikonografik unsurların yanında tapınak inşasını düzenleyen metinsel ve kozmolojik ilkeler aracılığıyla kurulur. Bu çalışma Hindu tapınağının kutsallığını şekillendiren Vāstu Şāstra geleneğini smṛti literatürü ve upaveda statüsü çerçevesinde ele almaktadır. Tapınak mimarisinin kozmik düzenle uyumlu biçimde inşa edilen kutsal bir mekân olarak nasıl meşrulaştırıldığını incelemektedir. Sonuç olarak Hindu tapınaklarının kutsalın sürekliliğini sağlayan metinsel otoriteyle temellendirilmiş merkezî yapılar olduğu ortaya konulmaktadır. Çalışmada dinler tarihi disiplininin metin odaklı ve betimleyici yöntemi benimsenmiştir. Vāstu Şāstra metinleri hermenötik yaklaşımla analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• dinler tarihi
• hinduizm
• kutsal mekan
• tapınak
• vastu şastra

The Construction of the Sacred in the Hindu Temple and the Vāstu Śāstras as Textual Authority

Öz

The sacred space can be defined as a qualitatively distinct space where the sacred is revealed and becomes visible at a specific point in the profane world. This space functions as a center where the sacred reveals itself, establishing a symbolic and ontological link between the cosmic order and the human. Within this framework, temples emerge as hierophanic structures in which the sacred is rendered manifest in the world and in which ritual and symbolic order is spatially articulated. In the Hindu tradition, the temple is not only conceived as the earthly dwelling of the deity but also as a center that represents the cosmic order on an architectural plane. The sanctity of Hindu temples is constituted not only through ritual practices and iconographic elements but also through textual and cosmological principles that regulate temple construction. This study examines the Vāstu Śāstra tradition, which shapes the sacred character of the Hindu temple, within the framework of smṛti literature and its status as an upaveda. It investigates how temple architecture is legitimized as a sacred space constructed in harmony with the cosmic order. Ultimately, the study demonstrates that Hindu temples are central structures grounded in textual authority that ensure the continuity of the sacred. Methodologically, the research adopts the text-oriented and descriptive approach of the history of religions, and the Vāstu Śāstra texts are analyzed through a hermeneutical framework.

Anahtar Kelimeler

• history of religion
• hinduism
• temple
• vastu sastra
• sacred place

Kaynakça

1. Acharya, Prasanna Kumar (ed.). Mānasāra. Allahabad: Oxford University Press, 1933.
2. AgniPurāṇam. çev. Āçārya Şivprasād Dvivedī. Dilli: Çaukhambā Sanskṛt Pratişṭhān, ts.
3. Arslan, Hammet. Yoga Hinduizm’de Ruhsal Ölümsüzlük. İstanbul: Günce Yayınları, 2025.
4. Bäumer, Bettina Sharada. “Form, Space and Consciousness”. Eloquent Spaces Meaning and Community in Eraly Indian Architecture. ed. Shonaleeka Kaul. 13-33. London and New York: Routledge, 2019.
5. Bhattacharyya, Tarapada. The Canons of Indian Art or A Study on Vastuvidya. Calcutta: Firma K. L. Mukhopadhyay, 1963.
6. Chakrabarti, Vibhuti. Indian Architectural Theory. Richmond: Curzon Press, 1998.
7. Champakalakshmi, R. The Hindu Temple. New Delhi: Roli Books, 2002. Chettiar, A. Chidambaranatha. English-Tamil Dictionary. Madras: Rathnam Press, 1965.
8. Daniélou, Alain. The Hindu Temple. çev. Ken Hurry. Rocherster: Inner Traditions, 2001.

9. Eliade, Mircea. Kutsal ve Dindışı. çev. Mehmet Ali Kılıçbay. Ankara: Gece Yayınları, 1991.
10. Gurnani, Menka - Nagraj, C. “Role and Importance of Hındu Temples to Attaın High Cosmic Energy For Human Well Being And Spritual Growth”. International Journal of Research Publication and Reviews 6/11 (2025), 7314-7323.
11. Kak, Subhash. “The Axis and the Perimeter of the Hindu Temple”. Kannada Vrinda Seminar Sangama. 1-13. arXiv: General Physics, 2005. https://arxiv.org/abs/0902.4850
12. Kaur, Harjinder. “Influence of Vastu Shastra and Its Relevance on Modern Building Design”. ShodhVarta An International Peer Reviewed Journal 3/5 (2024), 1-7.
13. Khatpe, Apoorva - Bura, Gautami. “Vastu Shastra: A Passive Design Strategy in Sustainable Architecture”. Research Reviews: Journal of Architectural Designing 7/2 (2025), 20-25.
14. Kramrisch, Stella. The Hindu Temple. Calcutta: University of Calcultta, 1946.
15. Malville, John McKim. “Cosmologies of India”. Encyclopaedia of the History of Science, Technology and Medicine in Non-Western Cultures. ed. Helaine Selin. 1416-1429. Heidelberg: Sringer Reference, 2016.
16. Michell, George. The Hindu Temple. Chicago and London: The University of Chicago Press, 1988.
17. Öztürk, Nermin. “Hindu Halk Dindarlığının Merkezindeki Yapılar: Yol Kenarı Tapınakları”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19/1 (2019), 16-32.
18. Patel, Piyusg Dashrathbhai - Patel, Piyushkumar J. “Integrating Vastushastra Principles into Modern Architecture”. Technische Sicherheit 25/4 (2025), 47-57.
19. Preston, Charles. “Hindu Temple”. Encyclopedia of Britannica, 2025.
20. https://www.britannica.com/topic/Hindu-temple
21. Rodrigues, Hillary Peter. Hinduism. London and New York: Routledge, 2017.
22. Ruben, Walter - İtil, Abidin. “Hint Mabet kapılarının Gopura Tarihçesi”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi 2/2 (1944), 277-299.
23. Shukla, D. N. Vāstu Śāstra. Lucknow: Shukla Printing Press, 1961.
24. Suvrathan, Uthara. “Introduction to Temple Landscapes”. The Routledge Handbook of Hindu Temples. ed. Himanshu Prabha Ray vd. 241-252. London and New York: Routledge, 2023.
25. Uludağ, Kemal - Özer Eröz, Gökçe. “Hinduizm ve Terakota Tapınaklar”. Sanat Tasarım Dergisi 6/2 (2016), 210-228.
26. Williams, Monier. A Sanskrit-English Dictionary,. London: The Clarendon Press, 1964.