Tekfir Krizine Ebu Hanife’nin Teolojik Cevabı
Öz
İslam’a aykırı olduğu yönündeki söylemlere rağmen, tekfir tarihsel süreçte kültürel bir temayül olarak varlığını sürdürmüştür. Bu algı dini, kültürel, tarihsel ve sosyolojik etkenlerden beslenir. Bu çalışma, tekfiri besleyen etkenleri ortaya koymayı ve tekfir retoriğinin zeminini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Farklı dönemlerde yoğunluk kazanıp zayıflayan tekfir söylemi, Hz. Peygamber sonrası Müslüman dünyada ortaya çıkmış ve zamanla etkisini arttırmıştır. Ulema sınıfı içinde bu söylemi reddeden gruplar olduğu gibi, bazı dönemlerde âlimler tarafından bu söylemin güçlendirildiği de gözlemlenmiştir. Tekfirci söylemin en erken örneği olan Hâricîlerin dışlayıcı dili en yoğun kullananlar olduğu varsayılır. Ebu Hanife’nin de mensubu olduğu Mürcie, Haricî söylemin antitezidir. Araştırmamızda tekfirin gerekçelerine temas edilerek, tekfirci dile karşı Ebu Hanife’nin çözüm önerisi bir model olarak ortaya konulacaktır. Araştırma betimsel nitelikte olup, ağırlıklı olarak veri analizi yoluyla içerikler değerlendirilmiştir. İndüktif ve analitik-betimsel yöntem kullanılarak, önceden belirlenmiş bir teoriye dayanmaksızın verilerden anlam çıkarılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kelam, İman, Küfür, Tekfir, Ebu Hanife
Etik Beyan
Çalışmam etik beyan gerektirmez
Kaynakça
- Akbulut, Ahmet. Sahabe Dönemi İktidar Kavgası: Alevi Sünni Ayrışmasının Arka Planı. Ankara: Otto Yayınları, 2017.
- Al-Hüsseinî, Maaroof. Din ve Siyaset Bağlamında Tekfir. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, 2016.
- Âmidî, Ebû’l-Hasan Seyfüddin. Ebkâru’l-efkâr fî usûli’d-dîn. thk. Ahmed Muhammed el-Mehdî. 5. cilt Kahire: Dâru’l-Kütübi’l-Mısriyye, 2004.
- Arslan, Hulusi. “Ebû Hanîfe’nin İtikâdî Görüşleri”. Hikmet Yurdu 12/24 (2019), 37-68.
- Aslan, Halil. Mihne Sonrası Teopolitik Durumun Sünni Kelama Etkisi. Ankara: Fecr Yayınları, 2023.
- Atalay, Hakan. Siyasî ve Itikadî İslâm Mezheplerinde Tekfir Olgusu ve Tezahürleri (Hicrî Ilk üç Asır). Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, 2023.
- Aynî, Bedru’d-din el. Umdetu’l- karî Şerhu Sahihi’l- Buharî. Beyrut: Dâru’l- Kütübu’l-İlmiyye, 1421.
- Aytepe, Mahsum. İslâm Düşüncesinde Ehli Kıble ve Tekfir. İstanbul: Kitap Dünyası Yayınları, 2019.
- Bağdadî, Abdülkahir el-. el-Fark Beyne’l-Fırak thk. Muhammed Osman el-Hûşî. Kâhire: Mektebetü İbni Sînâ, 1928.
- Baktı, Ahmet Selman. “Kıyasın Meşrûiyetinde Beşer Olmanın Rolü ve Kıyas Karşıtı Bir Zihniyetin Analizi”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17/32 (2015),1-23.