İslam Kamu Hukukunda Olağanüstü Hâl Rejimi

Öz

Olağanüstü hâllerde hukuka bağlı kalınması bir sistemin hukukîliğini göstermesi açısından önemlidir. İslam hukukunda olağanüstü durumlarda normal zamanlardan farklı bir hukukî işleyiş söz konusudur. Bu işleyişte muamelat alanının yanı sıra kamu hukukunda önemli düzenlemeler bulunmaktadır. Kamu yararının temini, zararın giderilmesi ve İslam’ın sabit ilkelerine bağlı kalarak yürütme, kamu haklarını sınırlandırabilir. Yürütmenin düzenlemeleri, hukukî çerçevenin dışına çıkmayıp yargı denetimi ile hukukî koruma altındadır. Bu makale; olağanüstü hâllerin İslam hukukundaki kökenlerini irdeleyerek İslam kamu hukukuna göre olağanüstü hâllerde uygulanacak hukukî prosedürü tespit etme ve kamu hukukuna yansımalarını ortaya koymayı hedeflemektedir. Çalışmada yürütmenin kamuya yönelik sınırlandırmaları ele alınarak pozitif hukuk doktrinlerindeki olağanüstü hâl uygulamalarının İslam kamu hukukundaki varlığı ve keyfiyyeti incelenmiştir. İslam hukukunda normal zamanlarda ahkâmın belirlendiği sabiteler ve değişkenler üzerinden olağanüstü durumlarda belirlenen düzenlemelerin hukukî alt zemini ve yargı denetim mekanizması ortaya konmuştur. Kamuya yönelik olağanüstü hâl uygulamalarının, hukukî çerçevenin dâhilinde olup İslam hukukunun olağanüstü hâllerde de hukukîliğini koruduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• İslam Hukuku
• Kamu Hukuku
• Olağanüstü Hal

Etik Beyan

Yazar; çalışmanın hazırlanması esnasında bilimsel ve etik ilkelere uyulduğunu ve yararlanılan tüm kaynakların kaynakçada belirtildiğini, çalışmanın maddi açıdan fonlanmadığını, çıkar çatışması bulunmadığını beyan etmektedir.

The State of Emergency Regime in Islamic Public Law

Öz

Adherence to the legal framework in extraordinary circumstances is crucial in demonstrating the legitimacy of a system. Islamic public law contains significant provisions for extraordinary situations. The executive branch may restrict public rights while adhering to the principle of ensuring public benefit and mitigating harm, in accordance with the general principles of Islam. The legality of the executive's regulations is protected by judicial review. This article aims to reveal the origins of extraordinary circumstances in Islamic law and the reflections of determining the legal procedure to be applied in extraordinary circumstances in Islamic public law. The application of extraordinary circumstances in Islamic public law within positive law doctrines has been examined. The legal basis and judicial review of regulations in Islamic law during states of emergency have been established. It has been concluded that Islamic law remains legally valid even during states of emergency.

Anahtar Kelimeler

• Islamic Law
• Public Law
• State of Emergency

Etik Beyan

The author declares that scientific and ethical principles were followed during the preparation of the study, all sources used were indicated in the bibliography, the study was not financially funded, and there is no conflict of interest.

Kaynakça

1. Ahmed b. Hanbel. Müsned-i Ahmed. 50 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r Risâle, 2001.
2. Alâüddin, Abdülaziz bin Ahmed el-Buhari. Keşfül esrar an usûli fahrü’l İslam Bezdevi. 4 Cilt. İstanbul: Sahafeti’l Osmani, 1307/1890.
3. Atar, Fahrettin. “Sefer”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 36/294-298. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
4. Aynî, Ahmed bin Hüseyin Bedruddin. el-Binâye şerhu Hidaye. 13 Cilt. Beyrut: Dâru’l Kütübi’l İlmiyye, 2000.
5. Bardakoğlu, Ali. “İslam Hukukunda ve Modern Hukukta Beklenmeyen hâl Nazariyesi”. Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 3/2 (Ocak 1985), 63-98.
6. Behûtî, Mansur bin İdris. Keşşâfü’l gınâ an metni’l igna’. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l Fikr, 1968.
7. Beyhakî, Hüseyin bin Ali. es-Sünenü’l-kübrâ. 24 Cilt. Beyrut: Dârü’l Kütübi’l İlmiyye, 2003.
8. Bilmen, Ömer Nasuhi. Hukukı İslâmiyye ve Istılahatı Fıkhiyye Kamusu. 9 Cilt. İstanbul: Bilmen Yayınevi, 1980.

9. Buhari, Ebu Abdillah Muhammed bin İsmail. Sahihu’l Buhâri. 7 Cilt. Dımaşk: Dâru İbn Kesir, 1993.
10. Cevheri, Ebu Nasr. es-Sıhah tâcü’l-lüğati. Beyrut: Dârü’l İlm, 1987.
11. Cüveyni, Yusuf bin Muhammed. Gıyâsü’l-ümem fî iltiyasi’z-zülem. İskenderiye: Mektebetü İmamü’l Harameyn, 1401/1981.
12. Cüveynî, Yusuf bin Muhammed. Nihâyetü’l-matlab fi dirayeti’l mezhep. Beyrut: Dâru’l Minhac, 2007.
13. Demir, Abdullah. Mecelle ve Külli Kaideler, İzmir: Akademi Yayınları, 2011.
14. Dirini, Fethi. Nazariyyâtü’l fıkhiyye. Dımaşk: Câmiatü Dımaşk, 1997.
15. Ebu Dâvud Süleyman el-Ezdî es-Sicistânî, Sünen-i Ebû Dâvud. Beyrut: Dâru’r Risâleti’l Alemiyye, 2009.
16. Ensâri, Ebu Yahya Zekeriyya. Esne’l-metâlib fi şerhi Ravzu’t-Tâlib. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l Kitâbi’l İslâmi, 1313/1895.
17. Erdem, Fazıl Hüsnü. “İslam-Osmanlı Hukukunda Olağanüstü hâl Rejimi”. Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 5 (Ekim1992), 149-177.
18. Erdoğan, Mehmet. Fıkıh ve Hukuk Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2019.
19. Ferrâ, Ebu Yâla Muhammed. el-Ahkâmü’s-sultaniyye. Beyrut: Dârü’l Kütübi’l İlmiyye, 2000.
20. Gazzâlî, Ebu Hamid Muhammed. Şifaü’l-ğâlîl. Bağdat: Matbaatü İrşad, 1971.
21. Gazzâlî, Ebu Hamid Muhammed. el-Mustasfâ. Beyrut: Dâru’l Kütübi’l İlmiyye, 1993.
22. Haddâdi, Ebu Bekr bin Muhammed. el-Cevheretü’n-neyyira. 2 Cilt. Mısır: Matbaati Hayriyye, 1322/1904.
23. Hamidullah, Muhammed. İslâm Peygamberi. çev. Salih Tuğ. 2 Cilt. Ankara: Yeni Şafak, 2003.
24. Hayati, Hazır. “Olağanüstü hâl Rejimlerinin Hukuki Niteliği ve Pozitif Hukuk Düzeni Üzerindeki Etkisi”. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1/1 (Haziran 1988), 29-41.
25. İbn Abdilberr, Yusuf bin Abdillah. et-Temhid lima fi’l Muvatta. 24 Cilt. Mağrib: Vüzârâtü’l Evkaf, 1387/1967.
26. İbn Abidin, Muhammed Emin. Haşiyetü reddü’l Muhtar ala dürri’l Muhtar. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l Fikr, 1966.
27. İbn Asâkir, Ebu’l Kasım bin Abdillah. Târîhu Dımaşk. 80 Cilt. Beyrut: Dâru’l Fikr, 1995.
28. İbn Hâldun, Abdurrahman. el-İber. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l Fikr, 1981.
29. İbn Hazm, Muhammed bin Ahmed Said. el-Muhâllâ bi’l-âsar. 12 Cilt. Beyrut: Dâru’l Kütübi’l İlmiyye, 1984.
30. İbnü’l Hümâm, Kemâlüddin Muhammed es-Sivâsi. Şerhu fethul kadir ale’l Hidâye. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l Fikr, 1970.
31. İbn Hümmâm, Abdurrezzak Sanʻânî. el-Musannef. 12 Cilt. Beyrut: Mektebü’l İslâmi, 1983.