Mekkî b. Ebî Tâlib’e Göre “كَلَّا” Edatında Vakf ve İbtidâ
Öz
Bir ifadenin muhatap tarafından doğru biçimde anlaşılabilmesi ve etkili olabilmesinde, kullanılan kelime seçimlerinin yanı sıra konuşma sırasında yapılacak duraksamalar ile vurguların da dikkate alınmasının taşıdığı önem göz ardı edilemez. Bu durum, mu‘ciz bir kelam olan Kur’ân-ı Kerîm’in sahih tilâveti için de geçerlidir. Hem tilâvetin sıhhati hem de mana bütünlüğü açısından vazgeçilmez unsurlardan birisi olan vakf-ibtidâ konusunda, müstakil bir eser kaleme alma ihtiyacı hisseden müelliflerden biri de Mekkî b. Ebî Tâlib’dir. Bu makalede, müellifin “كَلَّا” edatında vakf ve ibtidâ yapılmasına ilişkin görüşleri incelenecektir. Böylece siyak ve sibâka göre vakf veya vasl tercihinin değişebildiği söz konusu kelimede, vakf ya da vasl yapmanın anlam üzerindeki etkisi bağlam merkezli olarak analiz edilecektir. Bu analiz çerçevesinde müellifin görüşleri, ilgili literatürde yer alan diğer yaklaşımlarla karşılaştırmalı olarak tahlil edilecek ve edatın semantik düzlemdeki işlevi ortaya konulacaktır. Çalışma neticesinde, müellifin bahsi geçen edatta vakf ve ibtidâ konusundaki tercihlerinde mana faktörünün ön planda tutulduğu anlaşılmış, tercihlerin anlam üzerinde önemli bir etkisinin olduğu görülmüştür.
Anahtar Kelimeler
Kıraat, Kur’ân-ı Kerîm, Mekkî b. Ebî Tâlib, Vakf ve İbtidâ, “كَلَّا” Edatı
Kaynakça
- Akbaba, Ahmet Arif. “Mekkî b. Ebî Tâlib’in Vakf-İbtidâ İlmine Yaklaşım Biçimi (el-Hidâye ilâ bülûği’n-nihâye Örneği)”. Kocaeli İlahiyat Dergisi 7/2 (2023), 326-352.
- Altıkulaç, Tayyar. “Mekkî b. Ebû Tâlib”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
- Âlûsî, Ebü’s-Senâ Şihâbüddîn Mahmûd b. Abdillâh b. Mahmûd. Rûhu’l-me‘ânî fî tefsîri’l-Kur’âni’l-azîm ve’s-Seb‘i’l-Mesânî. thk. Ali Abdi’l-Bârî Atiyye. 16 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-’İlmiyye, 1415.
- Beydâvî, Nâsıruddîn Ebû Saîd Abdullah b. Ömer b. Muhammed. Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl. thk. Muhammed Abdurrahman Mer’aşelî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1418.
- Dânî, Ebû Amr Osman b. Saîd. el-Müktefâ fi’l-vakfi ve’l-ibtidâ. thk. Muhyiddîn Abdurrahmân Ramazân. Dâru Ammâr, 1422.
- Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî. Sünenü Ebî Dâvud. thk. Muhammed Muhyiddîn Abdülhamîd. 4 Cilt. Beyrut: Mektebetü’l-Asriyye, ts.
- Ebû Hayyân, Muhammed b. Yûsuf el-Endelüsî. el-Bahru’l-muhît fi’t-tefsîr. thk. Sıdkî Muhammed Cemîl. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1420.
- Husarî, Mahmud Halil. Me‘âlimü’l-ihtidâ ilâ ma’rifeti’l-vukûfi ve’l-ibtidâ. Kahire: Mektebetü’s-Sünne, 1423.
- Hüzelî, Ebü’l-Kâsım Yûsuf b. Ali b. Cebbâre. el-Kâmil fi’l-kırââti’l-’aşr ve’l-erba’îne’z-zâideti ’aleyhâ. thk. Cemâl b. es-Seyyid Rifâî eş-Şâyib. Müessesetü Semâ li’t-Tevzî’ ve’n-Neşr, 1428.
- İbn Atıyye, Ebû Muhammed Abdülhak. el-Muharreru’l-vecîz fî tefsîri’l-kitâbi’l- ʻazîz. thk. Abdüsselam Abdüşşafi Muhammed. 6 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-’İlmiyye, 1422.