Mekkî b. Ebî Tâlib’e Göre “كَلَّا” Edatında Vakf ve İbtidâ

Öz

Bir ifadenin muhatap tarafından doğru biçimde anlaşılabilmesi ve etkili olabilmesinde, kullanılan kelime seçimlerinin yanı sıra konuşma sırasında yapılacak duraksamalar ile vurguların da dikkate alınmasının taşıdığı önem göz ardı edilemez. Bu durum, mu‘ciz bir kelam olan Kur’ân-ı Kerîm’in sahih tilâveti için de geçerlidir. Hem tilâvetin sıhhati hem de mana bütünlüğü açısından vazgeçilmez unsurlardan birisi olan vakf-ibtidâ konusunda, müstakil bir eser kaleme alma ihtiyacı hisseden müelliflerden biri de Mekkî b. Ebî Tâlib’dir. Bu makalede, müellifin “كَلَّا” edatında vakf ve ibtidâ yapılmasına ilişkin görüşleri incelenecektir. Böylece siyak ve sibâka göre vakf veya vasl tercihinin değişebildiği söz konusu kelimede, vakf ya da vasl yapmanın anlam üzerindeki etkisi bağlam merkezli olarak analiz edilecektir. Bu analiz çerçevesinde müellifin görüşleri, ilgili literatürde yer alan diğer yaklaşımlarla karşılaştırmalı olarak tahlil edilecek ve edatın semantik düzlemdeki işlevi ortaya konulacaktır. Çalışma neticesinde, müellifin bahsi geçen edatta vakf ve ibtidâ konusundaki tercihlerinde mana faktörünün ön planda tutulduğu anlaşılmış, tercihlerin anlam üzerinde önemli bir etkisinin olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Kıraat
• Kur’ân-ı Kerîm
• Mekkî b. Ebî Tâlib
• Vakf ve İbtidâ
• “كَلَّا” Edatı

According to Makkī b. Abī Tālib, the Waqf and Ibtidā in the Particle “كَلَّا”

Öz

The importance of considering not only the choice of words but also the pauses and emphases used during speech in order for a statement to be correctly understood and effective by the addressee cannot be overlooked. This also applies to the qira’at of the Qur’ān, which is a miraculous word. One of the authors who felt the need to write an independent work on the subject of waqf-ıbtidā, which is one of the indispensable elements in terms of both the soundness of recitation and the integrity of meaning, is Makkī b. Abī Tālib. This article will examine the author's views on the use of the particle “كَلَّا” in waqf and ıbtidā. Thus, in the word in question, where the choice between stopping and connecting may vary according to the preceding and following letters, the effect of stopping or connecting on meaning will be analyzed contextually. Within the framework of this analysis, the author's views will be examined comparatively with other approaches found in the relevant literature, and the function of the preposition in the semantic plane will be revealed. As a result of the study, it was understood that the author prioritized the factor of meaning in his preferences regarding the aforementioned edatta waqf and ıbtidā, and it was seen that these preferences had a significant effect on meaning.

Anahtar Kelimeler

• Qira'at
• The Holy Qur'ān
• Makkī b. Abī Tālib
• Waqf and ıbtidā
• Preposition “كَلَّا”

Kaynakça

1. Akbaba, Ahmet Arif. “Mekkî b. Ebî Tâlib’in Vakf-İbtidâ İlmine Yaklaşım Biçimi (el-Hidâye ilâ bülûği’n-nihâye Örneği)”. Kocaeli İlahiyat Dergisi 7/2 (2023), 326-352.
2. Altıkulaç, Tayyar. “Mekkî b. Ebû Tâlib”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
3. Âlûsî, Ebü’s-Senâ Şihâbüddîn Mahmûd b. Abdillâh b. Mahmûd. Rûhu’l-me‘ânî fî tefsîri’l-Kur’âni’l-azîm ve’s-Seb‘i’l-Mesânî. thk. Ali Abdi’l-Bârî Atiyye. 16 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-’İlmiyye, 1415.
4. Beydâvî, Nâsıruddîn Ebû Saîd Abdullah b. Ömer b. Muhammed. Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl. thk. Muhammed Abdurrahman Mer’aşelî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1418.
5. Dânî, Ebû Amr Osman b. Saîd. el-Müktefâ fi’l-vakfi ve’l-ibtidâ. thk. Muhyiddîn Abdurrahmân Ramazân. Dâru Ammâr, 1422.
6. Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî. Sünenü Ebî Dâvud. thk. Muhammed Muhyiddîn Abdülhamîd. 4 Cilt. Beyrut: Mektebetü’l-Asriyye, ts.
7. Ebû Hayyân, Muhammed b. Yûsuf el-Endelüsî. el-Bahru’l-muhît fi’t-tefsîr. thk. Sıdkî Muhammed Cemîl. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1420.
8. Husarî, Mahmud Halil. Me‘âlimü’l-ihtidâ ilâ ma’rifeti’l-vukûfi ve’l-ibtidâ. Kahire: Mektebetü’s-Sünne, 1423.

9. Hüzelî, Ebü’l-Kâsım Yûsuf b. Ali b. Cebbâre. el-Kâmil fi’l-kırââti’l-’aşr ve’l-erba’îne’z-zâideti ’aleyhâ. thk. Cemâl b. es-Seyyid Rifâî eş-Şâyib. Müessesetü Semâ li’t-Tevzî’ ve’n-Neşr, 1428.
10. İbn Atıyye, Ebû Muhammed Abdülhak. el-Muharreru’l-vecîz fî tefsîri’l-kitâbi’l- ʻazîz. thk. Abdüsselam Abdüşşafi Muhammed. 6 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-’İlmiyye, 1422.
11. İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Ferec Cemâlüddîn Abdurrahmân b. Alî b. Muhammed el-Bağdâdî. Zâdü’l-mesîr fî ‘ilmi’t-tefsîr. thk. Abdürrazzâk el-Mehdî. 4 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kitâbi’l-Arabî, 1422.
12. İbnü’l-Cezerî, Ebü’l-Hayr Şemsüddin Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Alî b. Yûsuf. en-Neşr fi’l-kırââti’l ʻaşr. thk. Ali Muhammed ed-Dabbâʻ. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
13. İbnü’l-Cezerî, Ebü’l-Hayr Şemsüddin Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Alî b. Yûsuf. et-Temhîd fî ʻilmi’t-tecvîd. thk. Ali Hüseyin el-Bevvâb. Riyad: Mektebetü’l-Meârif, 1405.
14. İbnü’l-Enbârî, Ebû Bekir Muhammed b. el-Kâsım b. Muhammed. Îzahü’l-vakfi ve’l-ibtidâ. thk. Muhyiddin Abdurrahman Ramazan. 2 Cilt. Dımaşk: Matbûati Mecmau’l-Luğati’l-Arabiyye, 1390.
15. Karaman vd., Hayreddin. Kur’an Yolu Türkçe Meâl ve Tefsir. 5 Cilt. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2007.
16. Maşalı, Mehmet Emin. Tarihi ve Temel Meseleleriyle Kıraat İlmi. Ankara: Otto Yayınları, 2016.
17. Mekkî b. Ebî Tâlib, Ebû Muhammed b. Hammuş b. Muhammed el-Kaysî. el-Hidâye ilâ bulûği’n-nihâye fî ‘ilmi me‘âni’l-Kur’ân ve tefsîrihî ve ahkâmihî ve cümelin min fünûni ‘ulûmih. 13 Cilt. Birleşik Arap Emirlikleri: Mecmûatü Buhûsi’l-Kitâbi ve’s-Sünne-Külliyyetü’ş-Şerîati ve’d-Dirâsâti’l-İslâmiyye-Câmi‘atü’ş-Şârika, 1429.
18. Mekkî b. Ebî Tâlib, Ebû Muhammed b. Hammuş b. Muhammed el-Kaysî. el-İbâne ‘an Me‘âni’l-Kırâât. thk. Abdülfettâh İsmâîl Şelebî. Mısır: Dâru’n-Nehda, ts.
19. Mekkî b. Ebî Tâlib, Ebû Muhammed b. Hammuş b. Muhammed el-Kaysî. el-Vakf ‘alâ kellâ ve belâ fi’l-Kur’ân. thk. Hüseyin Nassâr. Kahire: Mektebetüs-Sikâfiyye, 2003.
20. Mekkî b. Ebî Tâlib, Ebû Muhammed b. Hammuş b. Muhammed el-Kaysî. İhtisârü’l-kavl fi’l-vakf ‘alâ kellâ ve belâ ve ne‘am. thk. Ahmed Hasan Ferhât. Ummân: Dâru Ammâr, 2002.
21. Mekkî b. Ebî Tâlib, Ebû Muhammed b. Hammuş b. Muhammed el-Kaysî. Müşkilü i’râbi’l-Kur’ân. thk. Hâtim Sâlih ed-Dâmin. 2 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1405.