Hintli Müslüman Entelektüel Müşîr Hüseyin Kıdvâî’ye Göre İslâm Düşüncesinde Kadın

Bu makale, Geç Osmanlı düşünsel ikliminde Sebîlürreşâd dergisinde yayımlanan “Müslümanlıkta Kadın” başlıklı dokuz makale üzerinden Hintli Müslüman entelektüel Müşîr Hüseyin Kıdvâî’nin (1878-1937) İslâm’da kadın anlayışını tarihsel bağlamı, yöntemi ve epistemolojik yönelimiyle birlikte ele almaktadır. Kıdvâî kadın meselesini yalnızca bireysel haklar bağlamında değil, İslâm toplumunun sürekliliğini sağlayan aile kurumu merkezinde ve modernleşme baskıları karşısında geliştirdiği bilinçli bir fikrî müdahale olarak kurgulamaktadır. Kur’ân ve sünnete dayalı bu yaklaşımını Batılı müsteşriklerin eleştirileri, klasik İslâm düşüncesinin mirası ve modern toplumsal dönüşümlerle karşılaştırmalı biçimde temellendirmektedir. Böylece bir yandan İslâmî nizamın iç tutarlılığını rasyonel bir dille savunan modern bir söylem üretirken diğer yandan sömürge sonrası Müslüman entelektüellerde sıklıkla görülen akılcı İslâm arayışının karakteristik bir örneğini sunar. Bu açıdan Kıdvâî’nin söz konu metinleri yalnızca Osmanlı son dönemi entelektüel ortamındaki yankıları açısından değil aynı zamanda sömürgecilik faaliyetlerine karşı hususen İslâm dünyasında Batı’ya karşı geliştirilen rasyonel ve karşılaştırmalı savunma refleksinin son derece özgün bir örneği olarak kabul edilebilir.

This article examine the understanding of women in Islam articulated by the Indian Muslim intellectual Mushīr Husayn Kidwāʾī (1878–1937) through nine articles entitled “Women in Islam” published in Sebîlürreşâd during the Late Ottoman period. Situating Kidwāʾī’s views within their historical context, the study examines his methodological and epistemological approach to the women question. Kidwāʾī frames the issue not merely in terms of individual rights, but as a deliberate intellectual intervention shaped by modernization pressures and centered on the family as the cornerstone of Islamic social continuity. Grounding his arguments in the Qurʾān and Sunna, he engages comparatively with Western Orientalist critiques, classical Islamic thought, and contemporary social change. In doing so, Kidwāʾī constructs a modern, rational defense of the internal coherence of the Islamic social order while exemplifying the rationalist tendencies characteristic of postcolonial Muslim intellectual thought. The article argues that these texts represent both a significant contribution to the Late Ottoman intellectual milieu and an original manifestation of Islamic apologetic discourse developed in response to Western colonialism.