Hintli Müslüman Entelektüel Müşîr Hüseyin Kıdvâî’ye Göre İslâm Düşüncesinde Kadın

Öz

Bu makale, Geç Osmanlı düşünsel ikliminde Sebîlürreşâd dergisinde yayımlanan “Müslümanlıkta Kadın” başlıklı dokuz makale üzerinden Hintli Müslüman entelektüel Müşîr Hüseyin Kıdvâî’nin (1878-1937) İslâm’da kadın anlayışını tarihsel bağlamı, yöntemi ve epistemolojik yönelimiyle birlikte ele almaktadır. Kıdvâî kadın meselesini yalnızca bireysel haklar bağlamında değil, İslâm toplumunun sürekliliğini sağlayan aile kurumu merkezinde ve modernleşme baskıları karşısında geliştirdiği bilinçli bir fikrî müdahale olarak kurgulamaktadır. Kur’ân ve sünnete dayalı bu yaklaşımını Batılı müsteşriklerin eleştirileri, klasik İslâm düşüncesinin mirası ve modern toplumsal dönüşümlerle karşılaştırmalı biçimde temellendirmektedir. Böylece bir yandan İslâmî nizamın iç tutarlılığını rasyonel bir dille savunan modern bir söylem üretirken diğer yandan sömürge sonrası Müslüman entelektüellerde sıklıkla görülen akılcı İslâm arayışının karakteristik bir örneğini sunar. Bu açıdan Kıdvâî’nin söz konu metinleri yalnızca Osmanlı son dönemi entelektüel ortamındaki yankıları açısından değil aynı zamanda sömürgecilik faaliyetlerine karşı hususen İslâm dünyasında Batı’ya karşı geliştirilen rasyonel ve karşılaştırmalı savunma refleksinin son derece özgün bir örneği olarak kabul edilebilir.

Anahtar Kelimeler

• İslâm Tarihi
• İslâm’da Kadın
• Sebîlürreşâd
• Müşîr Hüseyin Kıdvâî
• İslam Düşüncesi

The Woman in Islamic Thought According to the Indian Muslim Intellectual Mushīr Husayn Kidwāʾī

Öz

This article examine the understanding of women in Islam articulated by the Indian Muslim intellectual Mushīr Husayn Kidwāʾī (1878–1937) through nine articles entitled “Women in Islam” published in Sebîlürreşâd during the Late Ottoman period. Situating Kidwāʾī’s views within their historical context, the study examines his methodological and epistemological approach to the women question. Kidwāʾī frames the issue not merely in terms of individual rights, but as a deliberate intellectual intervention shaped by modernization pressures and centered on the family as the cornerstone of Islamic social continuity. Grounding his arguments in the Qurʾān and Sunna, he engages comparatively with Western Orientalist critiques, classical Islamic thought, and contemporary social change. In doing so, Kidwāʾī constructs a modern, rational defense of the internal coherence of the Islamic social order while exemplifying the rationalist tendencies characteristic of postcolonial Muslim intellectual thought. The article argues that these texts represent both a significant contribution to the Late Ottoman intellectual milieu and an original manifestation of Islamic apologetic discourse developed in response to Western colonialism.

Anahtar Kelimeler

• Islamic History
• Women in Islam
• Sebilürreşad
• Islamic Thought
• Mushīr Husayn Kidwāʾī

Kaynakça

1. Ansari, K. H. “Pan-Islam and the Making of the Early Indian Muslim Socialists”. Modern Asian Studies 20/3 (1986), 509-537.
2. Ansari, K. Humayun. “Pickthall, Muslims of South Asia, and the British Muslim Community of the Early 1900s”.
3. Marmaduke Pickthall: Islam and the Modern World. ed. Geoffrey P. Nash. Leiden Boston: Brill, 2016.
4. Aydın, Mehmet Âkif. “Mehir”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 28/389-391. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
5. Bardakoğlu, Ali. “Hidâne”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 17/467-471. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
6. Debus, Esther. Sebilürreşâd: Kemalizm Öncesi ve Sonrası Dönemdeki İslamcı Muhalefete Dair Karşılaştırmalı Bir Araştırma. İstanbul: Libra Kitapçılık ve Yayıncılık, 1. baskı., 2009.
7. Efe, Adem. “Sebîlürreşâd”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36/251-253. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
8. Ekmekcioglu, Lerna. “Republic of Paradox: The League of Nations Minority Protection Regime and the New Turkey’s Step-Citizens”. World War I. 657-679. Cambridge University Press, 2014.

9. Fairclough, Norman. Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language. London: Routledge, 2013.
10. Işık, Vahdettin. II. Meşrutiyet Dönemi Türk Düşüncesinde Doğu ve Batı Algısı: İctihâd Ve Sırât-ı Müstakîm Dergileri Örneği. İstanbul: İbn Haldun Üniversitesi Yayınları, 1. baskı., 2021.
11. Kıdvâî, Müşir Hüseyin. “Müslümanlıkta Kadın - 1”. Sebilürreşâd 25/633 (Kânûnisâni 1341), 138-140.
12. Kıdvâî, Müşir Hüseyin. “Müslümanlıkta Kadın - 2”. Sebilürreşâd 25/634 (Kânûnisâni 1341), 149-150.
13. Kıdvâî, Müşir Hüseyin. “Müslümanlıkta Kadın - 3”. Sebilürreşâd 25/635 (Kânûnisâni 1341), 165-167.
14. Kıdvâî, Müşir Hüseyin. “Müslümanlıkta Kadın - 4”. Sebilürreşâd 25/636 (Kânûnisâni 1341), 181-183.
15. Kıdvâî, Müşir Hüseyin. “Müslümanlıkta Kadın - 5”. Sebilürreşâd 25/637 (05 Şubat 1341), 203-205.
16. Kıdvâî, Müşir Hüseyin. “Müslümanlıkta Kadın - 6”. Sebilürreşâd 25/638 (12 Şubat 1341), 221-223.
17. Kıdvâî, Müşir Hüseyin. “Müslümanlıkta Kadın - 7”. Sebilürreşâd 25/639 (19 Şubat 1341), 231-233.
18. Kıdvâî, Müşir Hüseyin. “Müslümanlıkta Kadın - 8”. Sebilürreşâd 25/640 (26 Şubat 1341), 242-244.
19. Kıdvâî, Müşir Hüseyin. “Müslümanlıkta Kadın - 9”. Sebilürreşâd 25/641 (05 Mart 1341), 257-260.
20. Kidwai, Mushir Hosain. Islam & Socialism. London: Luzac & Co., 1913.
21. Kidwai, Müşhir Hüseyin. Osmanlı’nın Son Dostları: Hint Alt Kıtasında Türk İmajı. ed. Ahmet Zeki İzgöer. İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları, 2015.
22. Köktaş, Mümin. “Aydınlanma, Rasyonalizm ve Din”. Journal of Turkish Studies 10/Volume 10 Issue 6 (01 Ocak 2015), 637-637. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.7832
23. Özcan, Azmi. “Kıdvâî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 25/395-396. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
24. Özlü, Zeynel - Çay, Mustafa Murat. “Şeyh Müşir Hüseyin Kidâvî’nin Perspektifinden Türkçülük-Turancılık, Arapçılık ve Hilafet Meselesi”. Abay Kunanbayev Anısına Türkiye ve Türk Dünyası Araştirmaları-III. ed. Yunus Emre Tansü. Ankara: İksad Yayınları, 2020.
25. Safi, Omid. “Modernism: Islamic Modernism”. Encyclopedia of Religion Second Edition. ed. Lindsay Jones. C. 9. United States of America: Macmillan Reference USA, 2005.
26. Schopenhauer, Arthur. On Women. çev. Joseph Godfrey. New York: Felshin Publishing Company, 1931.
27. Seddon, Mohammad Siddique. “Pickthall’s Anti-Ottoman Dissent: The Politics of Religious Conversion”. Marmaduke Pickthall: Islam and the Modern World. ed. Geoffrey P. Nash. Brill, 2016.