Hafızlık Eğitimi Sürecine İlişkin Veli Görüşleri: Nitel Bir İnceleme

Öz

Bu araştırma, çocuklarını hafızlık eğitimine gönderen velilerin yönlendirme kararını nasıl temellendirdiklerini fenomenolojik yaklaşımla incelemektedir. Çalışma, süreç devam ederken velilerin evde yürüttüğü tekrar takibi ve motivasyon desteğini, okul-kurs yükünü dengeleme biçimlerini ve çocuklarında gözledikleri duygusal-bilişsel değişimleri odağa almaktadır. Ayrıca velilerin rehberlik ihtiyacını hangi gerekçelerle dile getirdikleri de analiz edilmektedir. Çocuğu hâlen hafızlık yapan 45 veliyle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Katılımcılar ölçüt örnekleme ile seçilmiş, maksimum çeşitlilik ilkesiyle farklı sosyokültürel çevrelerden velilere ulaşılmıştır. Veriler tematik analizle çözümlenmiş ve altı tema belirlenmiştir. Bulgular, dinî motivasyonların yanında çocuğun gönüllülüğü, ahlaki gelişim beklentisi ve çevresel yönlendirmelerin kararı etkilediğini göstermiştir. Veliler, evde tekrarları izlediklerini, zorlanma dönemlerinde motivasyonu desteklediklerini ve günlük planlamayı sürece göre yeniden düzenlediklerini belirtmiştir. Rehberlik hizmetlerine erişimdeki yetersizlik en belirgin ihtiyaç alanı olarak öne çıkmıştır. Veli gözlemleri, bazı çocuklarda dikkat dağınıklığı ve duygu durum dalgalanmalarının belirginleşebildiğini, sosyal etkinliklerin azalabildiğini düşündürmektedir. Çalışma, öğretici yeterliklerinin ve veliye yönelik bilgilendirme ile destek mekanizmalarının güçlendirilmesini önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• Hafız
• Hafızlık Eğitimi
• Rehberlik
• Veli Görüşleri

Parent Opinions on the Quran Memorisation Education Process: A Qualitatıve Study

Öz

This study employs a phenomenological approach to examine how parents justify their decision to enroll their children in Qur’an memorization education. It focuses on parents’ home-based practices during the ongoing process, including monitoring revision, sustaining motivation, balancing the demands of school and the Qur’an course, and observing emotional and cognitive changes in their children. The study also analyzes the reasons parents provide when expressing a need for guidance. Semi-structured interviews were conducted with 45 parents whose children were still engaged in Qur’an memorization education. Participants were selected through criterion sampling, while the principle of maximum variation was used to include parents from diverse sociocultural backgrounds. The data were analyzed thematically, and six themes were identified. The findings indicate that, in addition to religious motivations, the child’s willingness, expectations concerning moral development, and environmental influences shaped parents’ decisions. Parents reported monitoring revision at home, supporting their children’s motivation during periods of difficulty, and reorganizing daily routines in accordance with the demands of the process. Limited access to guidance services emerged as the most prominent area of need. Parents’ observations suggest that attention difficulties and mood fluctuations may become more pronounced in some children and that participation in social activities may decrease. The study recommends strengthening instructors’ professional competencies and improving parent-oriented information and support mechanisms.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Guidance Counselling.
• Hifz
• Hifz Training
• Guardian

Kaynakça

1. Akçay, Sinan - Koca, Esra. “Nitel Araştırmalarda Veri Doygunluğu”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 24/3 (30 Eylül 2024), 829-848. https://doi.org/10.18037/ausbd.1423415
2. Akyürek, Süleyman. “Kur’an Kursu Öğreticisinin Mesleki Yeterlikleri”. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 1/18 (01 Haziran 2005), 19-36.
3. Algur, Hüseyin. “Hafızlık Eğitimi Alan Bireylerin Gözüyle Türkiye’de Hafızlık Eğitimi (Nitel Bir Araştırma)”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5/8 (15 Haziran 2018), 67-105.
4. Algur, Hüseyin. “Nitelikli Bir Hafızlık Eğitimi İçin Öneriler”. Talim 2/2 (01 Aralık 2018), 243-288. https://doi.org/10.12738/talim.2018.2.0008
5. Altıntaş, Mustafa Cabir. “Hafızlık Eğitimi İle Örgün Öğretimin Bütünleşmesinde Öğretmen Perspektifleri: Bir Durum Çalışması”. Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi 9/2 (17 Ağustos 2025), 312-348. https://doi.org/10.52115/apjir.1744171
6. Aybey, Salih. “Hafızlık Eğitiminde Yeni Bir Tecrübe: Örgün Eğitimle Birlikte Hafızlık -Önemi, Problemleri ve Beklentiler-”. EKEV Akademi Dergisi 82 (22 Haziran 2020), 383-412.
7. Bakaç, Zeynep - Ulu, Mustafa. “Hafızlık Eğitiminin Bireyin Duygu Durumuna Etkisi”. Erciyes Akademi 37/4 (31 Aralık 2023), 1703-1724. https://doi.org/10.48070/erciyesakademi.1351183
8. Baş, Türker - Ulun Akturan (ed.). Sosyal Bilimlerde Bilgisayar Destekli Nitel Araştırma Yöntemleri: Örnek Uygulamalı Adım Adım Vaka Analizi. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2017.

9. Cebeci, Suat - Ünsal, Bilal. “Hafızlık Eğitimi ve Sorunları”. Değerler Eğitimi Dergisi 4/11 (01 Haziran 2006), 27-52. Abdüssamet Cingöz - Abdurrahman Hendek, “Veli Görüşlerine Göre Örgün Eğitimle Birlikte Hafızlık Projesi”, Nous Academy Journal 4 (2025), 54-74.
10. Çiftçi, Kübranur Demirel - Ay, Mustafa Fatih. “Hafızlık Kur’an Kurslarında Terk: Bir Durum Çalışması”. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/2 (31 Aralık 2024), 489-517. https://doi.org/10.17859/pauifd.1529445
11. Demir, Kevser. “Hafızlık Eğitimi Almış Bireylerin Benlik Saygısı Üzerine Nitel Bir Çalışma”. IZU Journal of Education 1/2 (31 Aralık 2019), 285-319.
12. Doğan, İrem - Osmanoğlu, Cemil. “Türkiye’de Hafızlık Eğitiminin Problemleri Üzerine Bir İnceleme”. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi 16 (30 Aralık 2023), 149-174. https://doi.org/10.53112/tudear.1359005
13. Güneş, Adem. “Hafızlık Eğitiminin Öğrencilerin Sosyal ve Özgüven Gelişimlerine Etkisi -Örgün Eğitimle Birlikte Hafızlık Yapan İHO Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma-”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi 53 (30 Haziran 2020), 263-286. https://doi.org/10.29288/ilted.699576
14. Kocaman, Kasım - Özkaplan, Büşra Nur. “Paydaş Görüşlerine Göre Hafızlık Eğitimi Veren Kur’an Kurslarında PDR Hizmetleri”. Talim 7/2 (31 Aralık 2023), 200-226.
15. Kutlu, Necip vd. “Hafızlık ve Beyin”. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 17/3 (27 Eylül 2019), 355-364. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.593819
16. Osmanoğlu, Cemil - Aslan, Ferda. “Hafızlık Öğrencilerinin Çalışma Alışkanlıkları Üzerine Bir Araştırma”. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 33/47 (31 Aralık 2019), 175-232.
17. Osmanoğlu, Cemil - Taşcıoğlu, İrem Doğan. “Örgün Eğitimle Birlikte Hafızlığa Yönelik Ebeveyn Tutum Ölçeğinin Geliştirilmesi”. Bilimname 54 (31 Ekim 2025), 33-56. https://doi.org/10.28949/bilimname.1688800
18. Şahin, Fatma. Amaç-Araç Dengesi Açısından Hafız Adayları, Veliler ve Öğreticilerin Hafızlık Algıları. Eskişehir: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.