İslam Eserlerinde Kullanılan Kare Tabanlı Geometrik Desenlerin Çözümlenmesine Yönelik Yeni Bir Yaklaşım

Halil İbrahim Eryılmaz; Bahar Selimgil

doi:10.21054/deuifd.895846

İslam Eserlerinde Kullanılan Kare Tabanlı Geometrik Desenlerin Çözümlenmesine Yönelik Yeni Bir Yaklaşım

Öz

Geometrik desenler Emevi, Abbasi, Karahanlı, Gazneli ve Büyük Selçuklu dönemlerinde, coğrafi bölge ve kullanılan malzemenin türüne bağlı olmaksızın çokça uygulanmıştır. Süslemenin her alanında çeşitli malzemelerle uygulanmış olan geometrik kompozisyonlar bitkisel, yazı ve figürlü kompozisyonlar ile birlikte, Selçuklu, beylikler ve Osmanlı devirlerinde de sürekli olarak kullanılmıştır. İslam eserlerinde kullanılan geometrik desenler kare, beşgen, altıgen, yedigen, sekizgen, dokuzgen, ongen, on altıgen, yirmi dörtgen, daire gibi birbirinden farklı geometrik şekillerden oluşmaktadır. Bu çalışmamızda Fas, Hindistan, İran, İspanya, Mısır, Özbekistan, Suriye, Türkiye ile Almanya, Amerika, Fransa ve İngiltere’deki bazı müze ve kütüphanelerde tespit edilen toplam 141 eserdeki 33 farklı kare tabanlı geometrik desen, 9 grup halinde incelenmiştir. Bu desenler IV.-XX. yüzyıllar arasında üretilmiş olan eserlerde yer almaktadır. Bu desenleri daha doğru ve kolay çizebilmek için tarafımızdan kare tabanlı yeni bir ızgara sistemi oluşturulmuştur. Sözünü ettiğimiz yeni yaklaşım budur. İlave olarak birbirine benzer ya da birbirinin akrabası olabilecek desenler gruplandırılmış, ortaya konulan yeni ızgara sayesinde desenlerin detaylı çizimleri gösterilmiştir. Makalenin sınırları gereği detaylı desen analizi yapılamamıştır. Sadece desenlerin ızgaraya yerleşme biçimi gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Arık Metin – Sancak, Mustafa. Pentapleks Kaplamalar. Ankara: Tübitak Kitaplar Müdürlüğü, 2012.
Ayvazoğlu, Beşir. Aşk Estetiği. İstanbul: Ötüken Yayınları, 2000.
Baydemir, Tuncay. “Çizge Teorisi”. Bilim ve Teknik Dergisi 54 (2020), 26.
Cengiz Ö. vd. “Çağdaş Sanat Yapıtlarında Fraktal Geometri Etkileri Üzerine Bir Değerlendirme”. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 26 (2020), 563-576.
Çaycı, Ahmet. İslam Mimarisinde Anlam ve Sembol. Konya: Palet Yayınları, 2017.
Danaeinia Ahmad. vd., “The Role of Geometry of Yard in the Formation of the Historical Houses of Kashan”, Mathematics Interdisciplinary Research 4 (2019), 21 – 35.
Ekizler, Sönmez Serap. Mimar Sinan Camileri ve İslam Sanatında Geometrik Desenler. İstanbul: Klasik Yayınları, 2017.
Demiriz, Yıldız. İslam Sanatında Geometrik Süsleme. İstanbul: Hayalperest Yayınevi, 2017.

Eric, Broug. İslam Sanatında Geometrik Desenler. İstanbul: Klasik Yayınları, 2016.
Kahraman, Abdullah (ed.). İhvân-ı Safâ Risaleleri, çev. Ali Durusoy. I. Cilt. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2012, 66,78.
Kuban, Doğan. Türk ve İslam Sanatı Üzerine Denemeler. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları, 2015.
Leaman, Oliver. İslam Estetiğine Giriş. İstanbul: Küre Yayınları, 2019.
Mülayim, Selçuk. Anadolu Türk Mimarisinde Geometrik Süslemeler- Selçuklu Çağı. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1982.
Mülayim, Selçuk. Geometrik Kompozisyonların Çözümlenmesine Bir Yaklaşım. Sanat Tarihi Dergisi 1(1982):1.
Mülayim, Selçuk. Değişimin Tanıkları Ortaçağ Türk Sanatında Süsleme ve İkonografi. İstanbul: Kaknüs Yayıncılık, 1999.
Necipoğlu, Gülru. The Topkapı Scroll-Geometry and Ornament in Islamic Architecture. New York: The Getty Center, 1995.
Ögel, Semra. Anadolu Selçuklu Sanatı Üzerine Görüşler. İstanbul: Matbaa Teknisyenleri Basımevi, 1986.
Öney, Gönül. Anadolu Selçuklu Mimari Süslemesi ve El Sanatları. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1992.
Özgür, Şenay. “İslam Sanatında Geometrik Süslemenin Ardındaki Matematik”. XI. Ortaçag-Türk Dönemi Kazı Sonuçları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu Kitabı”. İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi, 2009.
Sezgin, Fuat. İslam'da Bilim ve Teknik. 3/125. İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınlan, 2008.
Sudeysi, Muhammed. “Hendese”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 17/196-199. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
Şen, Hüseyin. “İslam Sanatında Geometrik Desenler”. Türk-İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi 8 (2013), 104.
Erişim 1 Mart 2021. https://patterninislamicart.com/archive/main
Erişim 1 Mart 2021. https://pbase.com/dosseman
Erişim 1 Mart 2021. http://www.selcuklumirasi.com/architectural-buildings

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Halil İbrahim Eryılmaz ^*
0000-0002-5973-9972
Türkiye

Bahar Selimgil
0000-0002-4146-4499
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

15 Haziran 2021

Gönderilme Tarihi

12 Mart 2021

Kabul Tarihi

10 Haziran 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: - Sayı: 53

DOI

https://doi.org/10.21054/deuifd.895846

IZ

https://izlik.org/JA66YP42TY

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Eryılmaz, H. İ., & Selimgil, B. (2021). İslam Eserlerinde Kullanılan Kare Tabanlı Geometrik Desenlerin Çözümlenmesine Yönelik Yeni Bir Yaklaşım. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, -(53), 237-286. https://doi.org/10.21054/deuifd.895846

AMA

1.Eryılmaz Hİ, Selimgil B. İslam Eserlerinde Kullanılan Kare Tabanlı Geometrik Desenlerin Çözümlenmesine Yönelik Yeni Bir Yaklaşım. DEUİFD. 2021;-(53):237-286. doi:10.21054/deuifd.895846

Chicago

Eryılmaz, Halil İbrahim, ve Bahar Selimgil. 2021. “İslam Eserlerinde Kullanılan Kare Tabanlı Geometrik Desenlerin Çözümlenmesine Yönelik Yeni Bir Yaklaşım”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi - (53): 237-86. https://doi.org/10.21054/deuifd.895846.

EndNote

Eryılmaz Hİ, Selimgil B (01 Haziran 2021) İslam Eserlerinde Kullanılan Kare Tabanlı Geometrik Desenlerin Çözümlenmesine Yönelik Yeni Bir Yaklaşım. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi - 53 237–286.

IEEE

[1]H. İ. Eryılmaz ve B. Selimgil, “İslam Eserlerinde Kullanılan Kare Tabanlı Geometrik Desenlerin Çözümlenmesine Yönelik Yeni Bir Yaklaşım”, DEUİFD, c. -, sy 53, ss. 237–286, Haz. 2021, doi: 10.21054/deuifd.895846.

ISNAD

Eryılmaz, Halil İbrahim - Selimgil, Bahar. “İslam Eserlerinde Kullanılan Kare Tabanlı Geometrik Desenlerin Çözümlenmesine Yönelik Yeni Bir Yaklaşım”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi -/53 (01 Haziran 2021): 237-286. https://doi.org/10.21054/deuifd.895846.

JAMA

1.Eryılmaz Hİ, Selimgil B. İslam Eserlerinde Kullanılan Kare Tabanlı Geometrik Desenlerin Çözümlenmesine Yönelik Yeni Bir Yaklaşım. DEUİFD. 2021;-:237–286.

MLA

Eryılmaz, Halil İbrahim, ve Bahar Selimgil. “İslam Eserlerinde Kullanılan Kare Tabanlı Geometrik Desenlerin Çözümlenmesine Yönelik Yeni Bir Yaklaşım”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, c. -, sy 53, Haziran 2021, ss. 237-86, doi:10.21054/deuifd.895846.

Vancouver

1.Halil İbrahim Eryılmaz, Bahar Selimgil. İslam Eserlerinde Kullanılan Kare Tabanlı Geometrik Desenlerin Çözümlenmesine Yönelik Yeni Bir Yaklaşım. DEUİFD. 01 Haziran 2021;-(53):237-86. doi:10.21054/deuifd.895846

Cited By

Musul Zengi Atabeglerine Ait Bakır Sikkelerin Bezeme Unsurları Açısından Değerlendirilmesi

Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi

https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1446167

OSMANLI VE JOSEON SERAMİK SANATININ KARŞILAŞTIRMALI İNCELEMESİ: KÜLTÜREL ETKİLEŞİMLER VE TEKNİK YAKLAŞIMLAR

Sanat Yazıları

https://doi.org/10.61742/sanatyazilari.1608212