Kemirgenlerin Primer Somatoduyusal Korteksinde Özel Bir Yapı: Barrel Korteks Gelişimi, Anatomik ve Fonksiyonel Organizasyonu

Şüheda Özkan

doi:10.18614/deutip.1174720

Kemirgenlerin Primer Somatoduyusal Korteksinde Özel Bir Yapı: Barrel Korteks Gelişimi, Anatomik ve Fonksiyonel Organizasyonu

Öz

Bu derlemenin amacı, kemirgenlerde bıyıklara ait barrel korteks yapısının gelişimi, anatomisi ve fonksiyonel organizasyonuna ait genel bir çerçeve sunmaktır. Duyu sistemleri, doğumdan sonraki ilk aylarda hızlı bir şekilde gelişerek beynin davranışsal bir tepki seçmek için yorumlaması gereken dış çevre hakkında ham bilgi sağlamaktadır. Tüm duyuların arasında özellikle sosyal davranış ve mekânsal öğrenmede önemli olan taktil uyarılar deri üzerinde bulunan farklı somatoduyusal reseptörlerin aktive edilmesi ile etkilerini göstermektedir. Kemirgenlerin burunlarının her iki yanında 5 sıra halinde dizilmiş bıyıklardan elde edilen taktil duyusal sinyaller; nesnelere ve çevreye ait “ne” ve “nerede” bilgilerinin elde edilmesi için kortekste nöral temsiller oluşturmaktadır. Bu duyu sisteminin en çarpıcı alanı, her bir bıyık için 4. katmanda ayrı ve iyi tanımlanmış bir yapı ile temsil edilen primer somatoduyusal “barrel” kortekstir. Her bir bıyık hareketi, kıl folikülünü inerve eden mekanik kapılı iyon kanallarını açarak depolarizasyona neden olmaktadır. Ortaya çıkan depolarizasyon, trigeminal sinirin infraorbital dalının duyu nöronlarında aksiyon potansiyelini tetikleyerek beyin sapında yer alan ilk sinapsta glutamat salınımını uyarır. Beyin sapı nöronları, talamusa duyusal bilgi gönderir; burada ikinci bir glutamaterjik sinaps, birincil somatoduyusal barrel korteksine yansıyan talamokortikal nöronları uyararak bu somatotopik haritanın temelini oluşturan katman 4’e iletim gerçekleşir. Woolsey ve Loos tarafından ilk tanımlanmasından bu yana geçen yarım yüzyıldır, kemirgenlerin primer somatoduyusal korteksinde bıyıklara özgü net topografik organizasyonu sunan barrel korteks sistemi, duyusal işleme, deneyime bağlı plastisite ve davranış arasındaki ilişkiyi incelemek için sıklıkla tercih edilen bir model sistem haline gelmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

1. Margolis DJ, Lütcke H, Schulz K, Haiss F, Weber B, Kügler S, et al. Reorganization of cortical population activity imaged throughout long-term sensory deprivation. Nat Neurosci. 2012;15(11):1539-46.
2. Van der Loos H, Woolsey TA. Somatosensory cortex: structural alterations following early injury to sense organs. Science. 1973;179(4071):395-8.
3. Petersen CC. Sensorimotor processing in the rodent barrel cortex. Nat Rev Neurosci. 2019;20(9):533-46.
4. Von der Emde G, Warrant E. The ecology of animal senses: matched filters for economical sensing: Springer; 2015.
5. Campi KL, Krubitzer L. Comparative studies of diurnal and nocturnal rodents: differences in lifestyle result in alterations in cortical field size and number. Journal of Comparative Neurology. 2010;518(22):4491-512.
6. Diamond ME, Von Heimendahl M, Knutsen PM, Kleinfeld D, Ahissar E. 'Where'and'what'in the whisker sensorimotor system. Nat Rev Neurosci. 2008;9(8):601-12.
7. Adibi M. Whisker-mediated touch system in rodents: from neuron to behavior. Front Syst Neurosci. 2019;13:40.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Klinik Tıp Bilimleri

Bölüm

Derleme

Yazarlar

Şüheda Özkan Bu kişi benim
0000-0002-5904-5946
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Ağustos 2022

Gönderilme Tarihi

27 Nisan 2022

Kabul Tarihi

26 Temmuz 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 36 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.18614/deutip.1174720

IZ

https://izlik.org/JA44UU58PK

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Özkan, Ş. (2022). Kemirgenlerin Primer Somatoduyusal Korteksinde Özel Bir Yapı: Barrel Korteks Gelişimi, Anatomik ve Fonksiyonel Organizasyonu. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 36(2), 197-208. https://doi.org/10.18614/deutip.1174720

AMA

1.Özkan Ş. Kemirgenlerin Primer Somatoduyusal Korteksinde Özel Bir Yapı: Barrel Korteks Gelişimi, Anatomik ve Fonksiyonel Organizasyonu. DEU Tıp Derg. 2022;36(2):197-208. doi:10.18614/deutip.1174720

Chicago

Özkan, Şüheda. 2022. “Kemirgenlerin Primer Somatoduyusal Korteksinde Özel Bir Yapı: Barrel Korteks Gelişimi, Anatomik ve Fonksiyonel Organizasyonu”. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 36 (2): 197-208. https://doi.org/10.18614/deutip.1174720.

EndNote

Özkan Ş (01 Ağustos 2022) Kemirgenlerin Primer Somatoduyusal Korteksinde Özel Bir Yapı: Barrel Korteks Gelişimi, Anatomik ve Fonksiyonel Organizasyonu. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 36 2 197–208.

IEEE

[1]Ş. Özkan, “Kemirgenlerin Primer Somatoduyusal Korteksinde Özel Bir Yapı: Barrel Korteks Gelişimi, Anatomik ve Fonksiyonel Organizasyonu”, DEU Tıp Derg, c. 36, sy 2, ss. 197–208, Ağu. 2022, doi: 10.18614/deutip.1174720.

ISNAD

Özkan, Şüheda. “Kemirgenlerin Primer Somatoduyusal Korteksinde Özel Bir Yapı: Barrel Korteks Gelişimi, Anatomik ve Fonksiyonel Organizasyonu”. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 36/2 (01 Ağustos 2022): 197-208. https://doi.org/10.18614/deutip.1174720.

JAMA

1.Özkan Ş. Kemirgenlerin Primer Somatoduyusal Korteksinde Özel Bir Yapı: Barrel Korteks Gelişimi, Anatomik ve Fonksiyonel Organizasyonu. DEU Tıp Derg. 2022;36:197–208.

MLA

Özkan, Şüheda. “Kemirgenlerin Primer Somatoduyusal Korteksinde Özel Bir Yapı: Barrel Korteks Gelişimi, Anatomik ve Fonksiyonel Organizasyonu”. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, c. 36, sy 2, Ağustos 2022, ss. 197-08, doi:10.18614/deutip.1174720.

Vancouver

1.Şüheda Özkan. Kemirgenlerin Primer Somatoduyusal Korteksinde Özel Bir Yapı: Barrel Korteks Gelişimi, Anatomik ve Fonksiyonel Organizasyonu. DEU Tıp Derg. 01 Ağustos 2022;36(2):197-208. doi:10.18614/deutip.1174720