SÂHİBÜ’S-SEYF VE’L-KALEM GAZİ GİRAY HAN VE KAYIP MESNEVİSİ KAHVE VÜ BÂDE

Bedriye Gülay Açar Çalık; İ. Tuğçe Durmaz

doi:10.15247/devdergisi.1586208

SÂHİBÜ’S-SEYF VE’L-KALEM GAZİ GİRAY HAN VE KAYIP MESNEVİSİ KAHVE VÜ BÂDE

Öz

16. yüzyılda dünyaya gelen ve en meşhur Kırım hanlarından biri olan Gazi Giray Han, askerî ve siyasi başarılarla donanmış devlet adamı kimliğinin yanı sıra sanatkârlığıyla da tanınmıştır. Musiki ve hat sanatlarıyla ilgilenmiş, bununla beraber manzum ve mensur eserleriyle de Türk edebiyatı tarihi içinde kendisine müstesna bir yer edinmiştir. Savaştan savaşa cepheden cepheye koşarken kılıcını elinden düşürmemiş ama kalemini de bir köşeye atmamıştır. Kayıtlara kayıp olarak geçen Kahve vü Bâde de onun eserlerinden biridir. Kaynaklarda hakkında Fuzûlî’nin Beng ü Bâde’sine nazire olduğundan başka bir bilgi olmayan Kahve vü Bâde’nin şair henüz hayatta iken istinsah edilmiş bir nüshası “Manzum Bir Eser” ismiyle kaydedilmiş olarak İstanbul Arkeoloji Müzesi Kütüphanesi EY_1478’de bulunmuştur. Altın Orda Türkçesi ile kaleme alınmış olan Kahve vü Bâde, münazara türünde 495 beyitlik bir mesnevidir. Gazi Giray Han, Kahve ve Bâde’nin birbirleriyle olan üstünlük mücadelelerini işlerken benzer konulu başka eserlerde olduğu gibi diğer mükkeyyifatı da kahramanları arasına katmıştır. Çerçeve hikâye tekniğiyle kahramanlar ağzından başka hikâyeler de aktararmıştır. Eserde yer alan tarih beytine göre eserin telif tarihi 1010/1601-1602’dir. Üç beyitte şairin mahlası olan Gazâyî yer almakta ve eser hem dönemine ait tarihî bilgileri hem de şairin hayatı ile tutarlı bazı anekdotları ihtiva etmektedir. Bu çalışmanın amacı Kahve vü Bâde’yi ilim âlemine tanıtmak ve onun edebiyat tarihimizdeki yerini almasını sağlamaktır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Abduvaliyeva Er, Elvina. Bora Gazi Giray Han: Hayatı ve Eserleri. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2011.
Bakırcı, Fatih. “Gazi Giray Han’ın Gül ü Bülbül’üne Atfedilen Leningrad Nüshası Salahî’ye Mi Ait?”. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi 12/2 (Haziran 2015), 7-23. DOI: 10.1501/MTAD.12.2015.2.12
Bakırcı, Fatih. “Bora Gazi Giray Han”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Erişim 5 Eylül 2024. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/bora-gazi
Benli, Şeyma. Klasik Türk Edebiyatında Münazara: Sümerlerden Osmanlılara Bitmeyen Tartışmaların Hikâyesi. İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları, 2021.
Ertaylan, İsmail Hikmet. Gâzi Geray Han Hayatı ve Eserleri. İstanbul: Ahmed Said Basımevi, 1958.
Halîm Girây. Gülbün-i Hânân (Kırım Tarihi). nşr. İbrahim Gültekin. PDF: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2019. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/66937,gulbun-i-hananpdf.pdf? 0&_tag1=2376698AFA1918268BC4FB83442C14DC197B0526&crefer=0120BCAED17B03BB44080FC386C34FC76EF18509C034FB51CFC66160DF8DA3FF
İbrahim Peçevî. Târîh-i Peçevî. Cilt 2. İstanbul: Matabaa-i Âmire, 1283/1866.
İnalcık, Halil. “Gazi Giray II”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 13/451-452. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1996.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Bedriye Gülay Açar Çalık ^*
0000-0003-1859-9878
Türkiye

İ. Tuğçe Durmaz
0009-0002-0977-7257
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

26 Aralık 2024

Gönderilme Tarihi

15 Kasım 2024

Kabul Tarihi

21 Kasım 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 33 Sayı: 33

DOI

https://doi.org/10.15247/devdergisi.1586208

IZ

https://izlik.org/JA43CA83MJ

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Açar Çalık, B. G., & Durmaz, İ. T. (2024). SÂHİBÜ’S-SEYF VE’L-KALEM GAZİ GİRAY HAN VE KAYIP MESNEVİSİ KAHVE VÜ BÂDE. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 33(33), 37-68. https://doi.org/10.15247/devdergisi.1586208

AMA

1.Açar Çalık BG, Durmaz İT. SÂHİBÜ’S-SEYF VE’L-KALEM GAZİ GİRAY HAN VE KAYIP MESNEVİSİ KAHVE VÜ BÂDE. devdergisi. 2024;33(33):37-68. doi:10.15247/devdergisi.1586208

Chicago

Açar Çalık, Bedriye Gülay, ve İ. Tuğçe Durmaz. 2024. “SÂHİBÜ’S-SEYF VE’L-KALEM GAZİ GİRAY HAN VE KAYIP MESNEVİSİ KAHVE VÜ BÂDE”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 33 (33): 37-68. https://doi.org/10.15247/devdergisi.1586208.

EndNote

Açar Çalık BG, Durmaz İT (01 Aralık 2024) SÂHİBÜ’S-SEYF VE’L-KALEM GAZİ GİRAY HAN VE KAYIP MESNEVİSİ KAHVE VÜ BÂDE. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 33 33 37–68.

IEEE

[1]B. G. Açar Çalık ve İ. T. Durmaz, “SÂHİBÜ’S-SEYF VE’L-KALEM GAZİ GİRAY HAN VE KAYIP MESNEVİSİ KAHVE VÜ BÂDE”, devdergisi, c. 33, sy 33, ss. 37–68, Ara. 2024, doi: 10.15247/devdergisi.1586208.

ISNAD

Açar Çalık, Bedriye Gülay - Durmaz, İ. Tuğçe. “SÂHİBÜ’S-SEYF VE’L-KALEM GAZİ GİRAY HAN VE KAYIP MESNEVİSİ KAHVE VÜ BÂDE”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 33/33 (01 Aralık 2024): 37-68. https://doi.org/10.15247/devdergisi.1586208.

JAMA

1.Açar Çalık BG, Durmaz İT. SÂHİBÜ’S-SEYF VE’L-KALEM GAZİ GİRAY HAN VE KAYIP MESNEVİSİ KAHVE VÜ BÂDE. devdergisi. 2024;33:37–68.

MLA

Açar Çalık, Bedriye Gülay, ve İ. Tuğçe Durmaz. “SÂHİBÜ’S-SEYF VE’L-KALEM GAZİ GİRAY HAN VE KAYIP MESNEVİSİ KAHVE VÜ BÂDE”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, c. 33, sy 33, Aralık 2024, ss. 37-68, doi:10.15247/devdergisi.1586208.

Vancouver

1.Bedriye Gülay Açar Çalık, İ. Tuğçe Durmaz. SÂHİBÜ’S-SEYF VE’L-KALEM GAZİ GİRAY HAN VE KAYIP MESNEVİSİ KAHVE VÜ BÂDE. devdergisi. 01 Aralık 2024;33(33):37-68. doi:10.15247/devdergisi.1586208