ALİ MAHVÎ EFENDİ’NİN TEFE’’ÜLNÂME’Sİ

Yıl 2025, Cilt: 34 Sayı: 34, 88 - 96, 30.06.2025

Mehmet Asağ

Öz

İnsanoğlunun geleceğe karşı duyduğu merak, onu birtakım arayışlara sevk etmiş, bunun neticesinde çeşitli vasıtalar geliştirmiştir. Fal, farklı formlar içinde karşımıza çıkan bu vasıtalardan biridir. Falın edebiyat sahasını da ilgilendiren formu ise metin şeklinde karşımıza çıkmaktadır. Türk kültüründe İslam’dan önce var olan fal, İslam’dan sonra Kur’an falı, kitap falı, reml, zecr, irafet, ihtilâc, kıyâfet, firâset v.b. türleriyle varlığını devam ettirmiştir. Makalemizde “Kur’an Falı” geleneği içinde değerlendirilebilecek olan “Tefe’’ülnāme” adlı eser ele alınmış, eser çeşitli yönleri ile incelenmiş, eserin mütercimi olan ve hakkında herhangi bir çalışmanın yapılmadığı Ali Mahvî Efendi de hayatı ve eserleri ile tanıtılmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kur’an Falı , Tefe’’ülnâme , Ali Mahvî Efendi

Kaynakça

• Ali Mahvî Efendi. Tefe’’ülnâme. Süleymaniye Kütüphanesi, Yazma Bağışlar, 8457/2b-14b.
• Avunç, Rengin. Şeyhülislamlığa Ait 1 Numaralı Telhis Defterinin Transkripsiyon ve Değerlendirmesi (Vr. 1-82), Bilecik: Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
• Aydın, Mehmet. “Fal”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 12/134-138. İstanbul: TDV Yayınları, 1995.
• Bedir, Ahmet - Atik, Hikmet. “Kur’an’la Tefeül Etme ve İbn Arabî’nin Tefeülnâmesi”. Kültür Tarihimizde Gizli Diller ve Şifreler, İstanbul: Picus Yayınları, 2008.
• CDAB, Osmanlı Arşivi, Mabeyn-i Hümayun Evrakı, Yer Bilgisi: 105-146, 52-29, 59-26, 81-68, 87-26, 112-27. https://katalog.devletarsivleri.gov.tr
• Çelebi, İlyas. “Gayb”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 13/404-409. İstanbul: TDV Yayınları, 1996.
• Dikbıyık, Tuba Ruhengiz. Hat Ve Süsleme Sanatları Ve Mîmârî Üslup Bakımından Yahya Efendi Kabristanı Mezar Tasları, İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009.
• Doktor Hüseyin Remzi, Lügat-ı Remzi, İstanbul: Matbaa-i Hüseyin Remzi, 1325.
• Ersoylu, Halil. “Fal, Falnâme ve Fâl-ı Reyhân-ı Cem Sultan”. İslâm Medeniyeti Mecmuası 5 (Şubat 1981), 69-81.
• Gülhan, Abdülkerim. “Türk Kültüründe Fal ve İsimlerle İlgili Bir Manzum Falname Örneği”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 15 (Güz 2015), 195-222.
• Gültekin, Mustafa. “Türk Kültüründe ‘Fal’ ve ‘Falcılık’ Bağlamında Manisa-selendi Yöresi ‘Irkçıları’ ve ‘Irk Ocakları’”. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi 49 (Temmuz 2014), 119-137.
• Gür, Nagihan. “Osmanlı Fal Geleneği Bağlamında Yıldıznâme, Falnâme ve Tâlinâme Metinleri”. Millî Folklor 96 (Kış 2012), 202-215.
• İmam Buhârî. Sahih-i Buhârî. çev. M. Beşir Eryarsoy. 6 Cilt. İstanbul: Karınca Polen Yayınları, 2017.
• Leylek, Mustafa Anıl. Şeyhülislamlığa Ait 1 Numaralı Telhis Defterinin Transkripsiyon ve Değerlendġrmesi (Vr. 83-170), Bilecik: Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
• Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmanî, haz. Nuri Akbayar. 6 Cilt. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1996.
• Muallim Nâcî, Lügat-ı Nâcî, İstanbul: Asr Matbaası ve Kütübhânesi, 1317.
• Mütercim Âsım Efendi, Kâmûsu’l-Muhît Tercümesi. haz. Mustafa Koç - Eyyüp Tanrıverdi. 6 Cilt, İstanbul: Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2014.
• Öz, Yusuf. “Tuhfe-i Vehbî Şerhleri”, İlmî Araştırmalar 5 (Ocak 2014), 219-323.
• Sümbüllü, Y. Ziya. “Fal ve Falcılık Kavramı Ekseninde Türk Kültür Tarihinde Fal ve Kahânet”, A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Dergisi 43 (Mayıs 2010), 55-72.
• Şemseddîn Sâmî. Kâmûs-ı Türkî. Dersaadet: İkdâm Matbaası, 1317.
• Yıldız, Alim. “Manzum Bir Kur’an Falı”. İstem 16 (Aralık 2010), 181-198.