Muhyi’s Mawlid

Yıl 2025, Cilt: 35 Sayı: 35, 76 - 94, 30.12.2025

Bestami Bilge

https://doi.org/10.15247/devdergisi.1775348

Öz

Mawlids are one of the most popular literary genres in Islamic Turkish literature. Mawlids, which are considered a symbol of eternal love for the Prophet Muhammad in our literature, have been written by many different poets from the 15th century to the 20th century, and even to the present day. Among these poets, some have written more than one. Many literary researchers are convinced that there are still undiscovered versions of Mawlids, a genre so popular among poets. New Mawlids are added to the Mawlid literature in Turkish literature every year. This study will explore the Mawlid of a poet named Muhyi, who is registered in library records under the name of another poet.

This study will first outline the general framework of Mawlids written in Turkish literature, then, based on the work in question, provide a biography of the poet and, subsequently, information about Muhyi's Mawlid. In the next section, Muhyi's mawlid will be compared with Süleyman Çelebi and some other mawlids.

Anahtar Kelimeler

Muhyi Mawlid , Islamic Turkish Literature , Mawlid , Mawlid Tradition.

Muhyî Mevlidi

Öz

İslamî Türk edebiyatında en fazla rağbet gören edebi türlerden biri de mevlidlerdir. Edebiyatımızda Hz. Peygamber’e duyulan sonsuz muhabbetin bir göstergesi olarak ortaya konulan mevlidler XV. yüzyıldan XX. yüzyıla hatta günümüze kadar birçok farklı şâir tarafından kaleme alınmıştır. Bu şâirler içinde birden fazla mevlid yazanlar da vardır. Şâirler nezdinde bu denli ilgi gören bir tür olan mevlidlerin içinde hâlâ günyüzüne çıkmayanların olduğuna birçok edebiyat araştırmacısı kânidir. Türk edebiyatında mevlid literatarüne her geçen yıl yenileri eklenmektedir. Bu çalışmada da kütüphane kayıtlarına başka bir şâirin adıyla kayıtlı Muhyî adlı bir şâirin mevlidi ortaya konulacaktır.
Çalışmada ilk önce Türk edebiyatında yazılan mevlidlerin genel bir çerçevesi çizilecek ardından da çalışmamıza konu olan eserden hareketle şâirin biyografisi ve sonra da Muhyî’nin mevlidi hakkında bilgiler verilecektir. Sonraki bölümde ise Muhyî’nin mevlidinin Süleyman Çelebî ve diğer bazı mevlidlerle mukayesesi yapılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Muhyî Mevlidi , İslamî Türk Edebiyatı , Mevlid , Mevlid Geleneği.

Kaynakça

• Ahmed, Vedat Sabri. “Bulgaristan’daki Mevlid Kültürü Bağlamında Osmanpazarlı İsmail Niyazî Efendi Mevlidi”. Türk Kültüründe Mevlit Geleneği Uluslararası Sempozyumu. Hakan Yekbaş. 695-702. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları, 2023.
• Ahmed, Vedat Sabri. Osmanpazarlı İsmail Niyazi Efendi ve Mevlidi. Edirne: Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2024.
• Arslan, Mustafa. “Muhyî, Fenârîzâde Muhyiddîn Çelebî.” Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-muhyi (erişim: 06.08.2025)
• Başaran, Uğur. Afşinli Taki Muhammed ve Mevlitleri -Hayatı ve Şiirleri Bağlamında Monografik Bir İnceleme. Çanakkale: Paradigma Akademi Yayınları, 2022.
• Bilge, Bestami. “Celâl Muhibbî’nin Tuhfetü’l-hakîr Adlı Mevlidinin Nüshaları Üzerine Tespitler”. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi. 8/3 (2024), 1253-1270.
• Bilge, Bestami. “Yusufelili Âşık Muhibbî’nin Bir Mevlid’i Var Mıdır?”. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 18/49 (2025), 264-276.
• Bilge, Bestami. Celâl Muhibbî Mevlidi: Tuhfetü'l-Hakîr (İnceleme-Tenkitli Metin-Dizin). Kırşehir: Ahi Evran Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2014.
• Bilgin, Emrah. “19. Asır Şâirlerinden Ali Rızâyî’nin Mevlûd-i Şerîf İsimli Eseri”. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi. 1 (2022), 225-286.
• Bilgin, Orhan. “Merzifonlu Dedezâde Mehmed Hilmî Efendi (1240-1329 / 1825-1913)”. Türklük Araştırmaları Dergisi. Marmara Ü. Fen-Edebiyat Fakültesi, 1 (1984), 307-324.
• Bozyiğit, Esra. “Şeyh Eşref b. Ahmed’in Mevlid’i ve Vesîletü’n-Necât ile Mukayesesi”. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi. 9/2 (2025), 858-883.
• Bulut, Büşra. Âşık Paşa’nın Mevlidi İnceleme-Metin. Ankara: Gazi Üniversitesi Soyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2017.
• Çağlayan, Nagehan. “İstanbullu Şeyh Mehmed Hayrî ve Yeni Mevlid-i Şerîf Takrîr-i Şehâdeteyn ve Tezkîr-i Hıtâbeteyn’i”. Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. C. 39. S. 2. (2015), s. 265-292. Durkaya, Hayriye. “19. Yüzyıl Şâirlerinden Erzurumlu İsmail Hakkı ve Mevlid’i”. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi. 7 (2022), 225-244.
• Erdoğan, Hilal. “Muhyî, Pilavcı.” Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/muhyi-pilavci (erişim: 06.08.2025)
• Fidan, Tarık. “Hasan İlmî Efendi’nin Mevlid-i Şerîfi”. Asya Studies, 9/32 (2025), 231-260.
• Gönel, Hüseyin. “Muhyî veya Mehmed, Bezci-zâde/Vahyî-zâde Şeyh Mehmed Muhyî Efendi.” Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/muhyi-veya-mehmed-bezcizade-vahyizade (erişim: 06.08.2025).
• Günşen, Ahmet. İpsalalı Ebu’l-hayr-Mevlid (İnceleme-Tenkitli Metin- Dizin). Ankara: Gazi Üniversitesi Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Merkezi Yayınları, 2004.
• İlhan, Nadir. Cumhuriyet Döneminde Mevlid Yazma Geleneği. Türk Kültüründe Mevlit Geleneği Uluslararası Sempozyumu Hakan Yekbaş (Ed.). 521-528. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları, 2023.
• Kaplan, Yunus. “Muhyî, Muhyî Çelebi.” Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/meyhi-celebi (erişim: 06.08.2025)
• Karagözlü, Volkan. “Ekmekçi-zâde Şeyh Muhyiddin Muhammed Gülşenî Efendi.” Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/muhyii-gulseni-ekmekcizade-seyh (erişim: 06.08.2025).
• Karagözlü, Volkan. “Mu’înî, Muhyî, Muhyiddîn Çelebi.” Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/muini-muhyi-muhyiddin-celebi (erişim: 06.08.2025).
• Kardaş, Sedat. “1951 Yılında Yazılmış Bir Mevlid: Ali Bakî’nin Yeni Tulû’ât-ı Mevlûdü’n-Nebî’si”. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 6/4. (2018), 503–510.
• Kayalık Şahin, D. (2022). “Xx. Yüzyılın Sonlarında Kaleme Alınan Derleme Bir Mevlid Örneği: Şeyh Seyyid Hattat Ahmed Takî’nin Mevlûdu’n-Nebevî’si”. KÜLTÜRK Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi. 6 (2022), 115-139.
• Kayalık Şahin, Duygu “Seyyid Muhammed Ali Rızâ’nın Mevlid’i”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. C. 17. S. 34 (2018), s. 539-572.
• Kayalık Şahin, Duygu. “Seyyid Muhammed Ali Rızâ’nın Mevlid’i”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 34 (2018), 539-572.
• Kayalık Şahin, Duygu. “XX. Yüzyılın Sonlarında Kaleme Alınan Derleme Bir Mevlid Örneği: Şeyh Seyyid Hattat Ahmed Takî’nin Mevlûdu’n-Nebevî’si”. KÜLTÜRK: Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi. S. 6 (2022), s. 115-139.
• Kayaokay, İlyas. Hâfız Ahmedî Şükrî’nin Mevlûdü’n-Nebî’si. İstanbul: DBY Yayınları, 2020.
• Kesik, Beyhan. “Muhyî, Muhyeddîn Efendi.” Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/muhyi-muhyeddin-mehmed-efendi (erişim: 06.08.2025).
• Kılıç, Filiz. “Muhyî, Muhyî Mehmed Çelebi.” Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/muhyi-muhyi-mehmed-celebi (erişim: 06.08.2025).
• Koşmaz, Seyfullah - Arslan, Volkan. “Vahdî ve Mevlidi: Vedîa-ı İstişfâ”. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 10/1 (Nisan 2025), 158-191.
• Köksal, M. Fatih. “Mevlid Türünün Son Örneklerinden: Rüşdî’nin Mevlidü’n-Nebî’si”. KÜLTÜRK Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi. 4 (2021), 71-108.
• Köksal, Mehmet Fatih Mevlid-nâme. Ankara: TDV Yayınları, 2011.
• Köksal, Mehmet Fatih. “Muhyî-i Manavgadî, Şeyh-zâde, Mehmed.” Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/mustafa-mevlidi (erişim: 06.08.2025).
• Köksal, Mehmet Fatih. Mevlid Türünün Son Örneklerinden: Rüşdî’nin Mevlidü’n-Nebî’si. KÜLTÜRK (4) (2021), 71-108.
• Köksal, Mehmet Fatih. Süleyman Çelebi ve Vesîletü’n-Necât (İnceleme-Tenkitli Metin- Dil İçi Çeviri-Açıklamalı Dizin). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2022.
• Kütük, Rıfat. Bir Mevlid İki Müellif: Mir’ât-ı Muhammedî Kimin Eseri?. Türk Kültüründe Mevlit Geleneği Uluslararası Sempozyumu. Hakan Yekbaş (Ed.). 115-126. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları, 2023.
• Kütük, Rıfat. Türk Edebiyatında Mevlid ve Muslihî’nin Gülefşân İsimli Mevlidi. Erzurum: Ertual Akademi Yayıncılık, 2018.
• Mermutlu, Mehmet Sait. “Abdurrahman Mevlidi”. Turkish Academic Research Review, 1 (2019), 35-88.
• Özkat, Mustafa. “Birden Fazla Mevlid Kaleme Almış Şâirlerimiz ve Eserleri”. (Ed.), Türk Kültüründe Mevlit Geleneği Uluslararası Sempozyumu. Hakan Yekbaş (Ed.). 837-866. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları, 2023.
• Özkat, Mustafa. “Hazret-i Peygamber’e Aşkın Bir İfadesi: Mevlidler”. Karabatak, 31, (2017), 108-113.
• Yılter, Sait. “Cafer Iyânî Bey’in Mensur ‘Nûr-nâme’sinin İçine Serpiştirdiği Mevlid Metni”. International Journal of Filologia. 4 (2020), 1-18.