MİSLÎ’NİN EVLENME TEKLİFİ KONULU MANZUM MEKTUBU

Yıl 2025, Cilt: 35 Sayı: 35, 45 - 64, 30.12.2025

Giyasi Babaarslan

https://doi.org/10.15247/devdergisi.1775787

Öz

Haberleşme, tarihî süreçte yeryüzüne dağılıp muhtelif coğrafyalarda kendine mekân tutan insanoğlunun en önemli gereksinimlerinden biri olmuştur. Mektup da bu ihtiyacı karşılama noktasında insanlar tarafından üretilen muhabere kanallarının başında gelmektedir. Zamanla bir haberleşme aracı olmanın yanı sıra edebî bir hüviyete de bürünen mektubun bu dönüşümü Osmanlı döneminde de kendini göstermiştir. Osmanlı’da daha çok inşa ilmi çerçevesinde hazırlanan ve bilhassa münşeat mecmualarında bir araya getirilen mektuplarda estetik unsurlara da yer verildiği yahut bizzat sanatsal gayelerle kaleme alınan mektupların ortaya çıktığı görülmektedir. Dil bakımından sanatlı söyleyişler ve secili ifadeler sayesinde zengin bir edebî değere erişen mensur mektuplar yanında manzum formda telif edilen mektuplar da bulunmaktadır. Mesnevilerde kahramanların ağzından yazılan ve bir anlatım tekniği olarak sunulan mektuplar ile mevcut bilgilerimiz ışığında Deli Birader Gazâlî’nin başlattığı “bir şehirdeki yârâna mektup gönderme geleneği” çerçevesinde kaleme alınan mektuplar, manzum mektup yazma geleneğinin yaygınlaşmasında önemli bir role sahiptir. Bunun yanında sadece iletişim amacıyla yazılan ve divanlarda kaside, kıta, mesnevi gibi değişik nazım şekilleriyle karşımıza çıkan tebrik, teşekkür, af dileme, muhabbet ve arzuhâl bildirme gibi çok çeşitli konular içeren manzum mektuplar da vardır. Bu minvalde özel bir hususta haberleşmek adına kaleme alınan mektuplardan biri de Mislî’nin evlilik teklifi konulu manzum mektubudur. Bu çalışmada mektup ve manzum mektup hakkında kısa bilgilere yer verildikten sonra Mislî’nin mektubunun bulunduğu İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi nekty00483 numarada kayıtlı olan yazmanın tavsifi yapılacaktır. Akabinde evlilik teklifi muhtevalı bu manzum mektubun şairi Mislî’ye dair biyografik malumat verilerek mektubun muhtevası özetlenecek; son olarak da söz konusu mektubun transkripsiyonlu metni dil içi çevirisi ile araştırmacıların istifadesine sunulacaktır.

Anahtar Kelimeler

Klasik Türk Edebiyatı , mektup , manzum mektup , mesnevi , evlilik teklifi , Mislî.

MISLI’S LETTER IN POETRY ON MARRIAGE PROPOSAL

Öz

Communication has been one of the most important needs of human beings who have spread throughout the world and settled in various geographies throughout history. Letters are one of the primary communication channels produced by people to meet this need. This transformation of the letter, which over time took on a literary identity as well as being a means of communication, also manifested itself in the Ottoman period. It is seen that in the letters prepared within the framework of the science of construction in the Ottoman Empire and especially collected in the collections of münşeat, aesthetic elements were also included or letters written with artistic purposes emerged. In addition to prose letters that have achieved rich literary value thanks to their artistic expressions and distinctive expressions, there are also letters written in verse form. Letters written from the mouths of the heroes in the mesnevi’s and presented as a narrative technique, and letters written within the framework of the "tradition of sending letters to one's lover in a city" initiated by Deli Birader Gazâlî, in the light of our current knowledge, have an important role in the spread of the tradition of writing letters in verse. In addition, there are also letters in verse written solely for communication purposes, which appear in divans in various verse forms such as qasida, stanza, masnavi, and contain a wide variety of subjects such as congratulations, thanks, apologies, affection, and petitions. One of the letters written in this manner to communicate on a special issue is Misli's verse letter about a marriage proposal. In this study, after giving brief information about the letter and the letter in verse, the manuscript registered under the number nekty00483 in the Istanbul University Rare Works Library, where Misli's letter is located, will be described. Afterwards, the content of the letter, which includes the daily biography of the poet Misli, will be summarized; finally, the transcribed text of the letter in question will be presented to the benefit of researchers with its intralingual translation.

Anahtar Kelimeler

Classical Turkish Literature , letter , letter in verse , mesnevi , marriage proposal , Misli

Kaynakça

• Alaca, Pınar. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi TY04041 Numarada Kayıtlı Şiir Mecmuası İnceleme-Metin ve MESTAP’a Göre Tasnifi. Giresun: Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2024.
• Aydın, Elif. Divanlardaki Manzum Mektuplar. Adana: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2007.
• Babaarslan, Giyasi. Koç Üniversitesi El Yazmaları Koleksiyonunda Bulunan İlahi Mecmuasının (Mecmû’a-i İlâhiyyât) Transkripsiyonlu Metni ve Mestap’a Göre Tasnifi. Kırşehir: Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018.
• Batislam, Hanife Dilek. “Mesnevilerde Mektup Tarzı Anlatım”. Divan Edebiyatı Bahçesinden [Örneklerle Türler] içinde s. 39-62, İstanbul: Doğu Kütüphanesi, 2016.
• Çakır, Ömer. Türk Edebiyatında Mektup. Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2005. Çiftçi, Ömer (haz.). Fatîn Tezkiresi (Hâtimetü’l-Eşâr), Ankara: Kültür Bakanlığı e-kitap. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/55976,fatin-tezkiresi-pdf.pdf?0, 2017.
• Derdiyok, İ. Çetin. “Eski Edebiyatımızdan Günümüze Mektuplarda Biçim”. Türk Kültürü, XXXV, 415 (1997), s. 665-671.
• Gökyay, Orhan Şaik. “Tanzimat Dönemine Değin Mektup”. Türk Dili-Mektup Özel Sayısı, 274 (1974), s. 17-23.
• İnce, Adnan. Tezkiretü’ş-şu’arâ-Sâlim Efendi. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları, 2005.
• İpşirli, Mehmet. “Nâib [Osmanlılar’da]”. TDV İslâm Ansiklopedisi içinde C 32, s. 312-313, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2006.
• Kanar, Mehmet. Arapça Türkçe Sözlük. İstanbul: Say Yayınları, 2012.
• Kaplan, Yunus. “Nakkaş Sâ’î’nin Edirne’den İstanbul Şuarasına Gönderdiği Manzum Mektup”. HikmetAkademik Edebiyat Dergisi [Journal Of Academic Literature], S 11 (2019), s. 53-76.
• Kavak, Yasemin. Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal Şahsi Kütüphanesi Mec.139/1 Numarada Kayıtlı Şiir Mecmuasının Transkripsiyonlu Metni ve Mestap’a Göre Tasnifi. İstanbul: İstanbul Kültür Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
• Kesik, Beyhan. “Mislî, İshakzâde Ali Mislî Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, 2014, https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/misli-ishakzade-ali-misli-efendi [Erişim Tarihi: 27.07.2025].
• Komisyon. Türkçe Sözlük. C II, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1993.
• Kurtuluş, Rıza. “Mektup [Fars Edebiyatı]”. TDV İslâm Ansiklopedisi içinde C 29, s. 16-17, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2004.
• Kut, Günay. “Gazâlî’nin Mekke’den İstanbul’a Yolladığı Mektup ve Ona Yazılan Cevaplar”. Haz. Fatma Büyükkarcı Yılmaz, Yazmalar Arasında-Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları 1 içinde s. 95-126, İstanbul: Simurg Yayınları, 2005.
• Mecmua-i Risail ve Divan, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi NEKTY00483.
• Okay, M. Orhan. “Mektup [Türk Edebiyatı]”. TDV İslâm Ansiklopedisi içinde C 29, s. 17-18, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2004.
• Penrice, John. Kur’ân Sözlüğü Dictionary and Glossary of the Holy Qur’an. Çev. Ömer Aydın, İstanbul: İşaret Yayınları, 2010.
• Yazar, Sadık. “Hasîbî Mahlaslı Rüstem Paşa-zâde Hüseyin Efendi’nin Mısır’dan İstanbul’daki Yârâna Gönderdiği Manzum Mektubu”. Ed. Giyasi Babaarslan vd., Prof. Dr. M. Fatih Köksal’a Armağan içinde s. 1207-1263, İstanbul: DBY Yayınları, 2021.