EBÛBEKİR RÂTIB EFENDİ’NİN NEMÇE SEFÂRETNÂMESİ’NDE DİL VE ÜSLUP ÖZELLİKLERİ

Öz

Bu makale, Ebûbekir Râtib Efendi’nin 1792 tarihli Nemçe Sefâretnâmesi’nin içeriğini, tarihsel bağlamını, dil ve üslûp özelliklerini incelemeyi amaçlamaktadır. III. Selim döneminde Avusturya’ya elçi olarak gönderilen Râtib Efendi’nin kaleme aldığı bu Sefâretnâme, Viyana’daki idarî, askerî, ekonomik ve kültürel yapıyı detaylı bir şekilde kaydetmiştir. Çalışmada, genel olarak Osmanlı sefâretnâmelerinin özellikleri, Râtib Efendi’nin hayatı ve Avusturya elçiliği görevi ele alınmakta; ardından Nemçe Sefâretnâmesi’nin konusu, dil ve kelime dağarcığı, anlatım teknikleri, metin içi kafiye kullanımı ve üslûp farklılıkları analiz edilmektedir. Makale, Ebûbekir Râtib Efendi’nin Nemçe Sefâretnâmesi’nin 18. yüzyıl sefâretnâmeleri içinde karakteristik bir örnek teşkil ettiğini ve buna mukabil metnin hem sanatkârane hem de sade olmak üzere karma bir üslûp özelliği sergilediğini ortaya koymaktadır. Eserin, estetik zevkten ziyade padişaha bilgi sunma amacıyla yazılmış olması nedeniyle dilinin genelde oldukça sade kullanıldığı, ancak büyük bir imparatorluğu temsil etme bilinci ve yazarın kalemiyede yetişmiş olmasının etkisiyle metin dilinin zaman zaman ağır ve anlaşılması zor bir hale geldiği görülmektedir. Nemçe Sefâretnâmesi, Osmanlı Devleti’nin Batılılaşma serüveninde dildeki değişimi göstermesi açısından önemlidir.

Anahtar Kelimeler

• 18. Yüzyıl Osmanlı Edebiyatı
• Sefâretnâme
• Osmanlı Diplomasisi
• Ebûbekir Râtıb Efendi
• Nemçe Sefâretnâmesi

Kaynakça

1. Altuniş Gürsoy, Belkıs. “Sefaretnâmeler”. Türkler. 12/585. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002.
2. Altuniş Gürsoy, Belkıs. “Türk Modernleşmesinde Sefir ve Sefaretnâmelerin Rolü”. Bilig - Turk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi 36 (K 2006), 139-165.
3. Arıkan, Sema. “Ebûbekir Râtib Efendi”. TDV İslam Ansiklopedisi. 10/277-278. Ankara, 2012.
4. Beydilli, Kemal. “Sefâret ve Sefâretnâmeler Hakkında Yeni Bir Değerlendirme”. Osmanlı Araştırmaları Dergisi 30 (2007), 9-30.
5. Beydilli, Kemal. “Sefâretnâme”. TDV İslam Ansiklopedisi. 36/289-294. İstanbul, 2009.
6. Bilim, Cahit. “Ebûbekir Râtib Efendi, Nemçe Sefâretnâmesi”. TTK Belleten 54/209 (1990), 261-296.
7. Coşkun, Menderes. “Üslûp Çalışmaları Üzerine”. Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları V: Nesrin İnşâsı. İstanbul: Turkuaz Yayınları, 2010.
8. İz, Fahir. Eski Türk Edebiyatında Nesir, XIV. yüzyıldan XIX. yüzyıl ortasına kadar yazmalardan seçilmiş metinler. Ankara: Akçağ Yayınları, 1994.

9. Karaca, Zeynep. “Osmanlı-Avusturya Sefaretnâmelerinin Osmanlı Diplomasisi ve Modernleşme Süreci Üzerine Etkileri”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 1 (Aralık 2018), 9-32.
10. Kılıç, Atabey. “Klâsik Türk Edebiyatında Tarz-I Nesir Üç Müdür?” Hikmet - Akademik Edebiyat Dergisi 2/3 (2016), 51-79.
11. Köksal, M. Fatih. “Klâsik Nesirde Üslûplar”. Klâsik Dönem Osmanlı Nesri. İstanbul: Kriter, 2009.
12. Kütükoğlu, Mübahat S. “Diplomatik”. TDV İslam Ansiklopedisi. 9/364-366. İstanbul: TDV Yayınları, 1994.
13. Şahin, Esin. “Edebî Bir Tür Olarak Klâsik Edebiyatımızda Sefâretnâmeler”. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 33 (2007), 61-68.
14. Tulum, Mertol. “Osmanlı Nesrinin Dili”. Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları V: Nesrin İnşâsı. İstanbul: Turkuaz Yayınları, 2010.
15. Turan, Namık Sinan. “Osmanlı Diplomasisinde Batı İmgesinin Değişimi ve Elçilerin Etkisi (18. ve 19. Yüzyıllar)”. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 5/2 (2004), 55-86.
16. Uçman, Abullah. Ebûbekir Râtib Efendi’nin Nemçe Sefâretnâmesi. İstanbul: Kitabevi, 1999.
17. Unat, Faik Reşit. Osmanlı Sefirleri ve Sefaretnâmeleri. ed. Bekir Sıtkı Baykal. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1992.
18. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. “Tosyalı Ebûbekir Râtib Efendi”. TTK Belleten 153 (1975), 49-76.
19. Woodhead, Christine. “The Ottoman art of letter-writing: influences upon the career of the nişanci and prose-stylist Okçuzade”. Osmanlı Araştırmaları Dergisi 7-8 (1988), 143-159.
20. Yalçınkaya, Mehmet Alaaddin. “Osmanlı Devleti’nin Yeniden Yapılanması Çalışmalarında İlk İkamet Elçisinin Rolü”. Toplumsal Tarih 32 (1996), 45-53.