Fakiri’nin İstanbul Şehrengizi’nin Yeni Bir Nüshası

Yıl 2025, Cilt: 35 Sayı: 35, 1 - 44, 30.12.2025

Arzu Atik

https://doi.org/10.15247/devdergisi.1790134

Öz

Fakiri, 16. yüzyılda yaşamış, Klasik Türk edebiyatına has şehrengiz türüne ait İstanbul Şehrengizi ve bu eserinin yanı sıra yine şehrengiz türüyle ilişki kurulabilecek 941/1534’te telif ettiği Tarifat-ı Fakiri adlı eseri kaleme almıştır. Ayrıca Edirneli Nazmi’nin Mecma’u’n-Nezair’inde hem de Pervane Bey Mecmuası’nda nazireleri bulunan bir şairdir.
Bu çalışmada Fakiri’nin daha önce eldeki eksik nüsha üzerinden bir makale şeklinde yayımlanan İstanbul Şehrengizi’nin Avusturya Devlet Arşivi Orient HS 577 (M) numaralı mecmuada bulunan yeni bir nüshası tanıtılacak, mevcut nüsha/ları tavsif edilerek Fakiri’nin İstanbul Şehrengizi’nin içeriği hakkında bilgi verilecektir. Ayrıca Fakiri’nin Şehrengizi’nin Kâtib Davud’un İstanbul ve Vize Şehrengizi’nden sonra sadece İstanbul için yazılan şehrengizlerin ilki sayılabilecek Taşlıcalı Yahya’nın İstanbul Şehrengizi ile olan benzerlikleri ortaya konulacaktır. Son olarak mecmuadaki nüshayla daha önce Mesihi’nin Şehrengizi ile karışmış, eksik olan Köprülü, Hacı Ahmed Paşa 279/02 (H) bulunan nüshasıyla şehrengizin edisyon kritikli metni verilecektir. Böylece daha önce eksik olan Fakiri’nin İstanbul Şehrengizi’nin klasik şehrengiz tertibine benzer olarak tevhid, peygamberin övgüsü, padişahın övgüsü, şairin halini arz ettiği ve Allah’a yakardığı münacat bölümü, sebeb-i telif, İstanbul’un ve 51 güzelin methedildiği bölüm, hatime, dua ve 6 beyitlik bir gazelden oluşan 433 beyitlik metni ortaya konulmuş olacaktır.

Anahtar Kelimeler

Fakiri , İstanbul Şehrengizi , Taşlıcalı Yahya , Avusturya Devlet Arşivi

A New Copy of Fakiri’s İstanbul Şehrengizi

Öz

Fakiri, who lived in the 16th century, wrote the Istanbul Şehrengizi, a type of şehrengiz unique to Classical Turkish literature, as well as the Tarifat-ı Fakiri, written in 941/1534, which can also be linked to the şehrengiz genre. He was also a poet whose verses appeared in both Edirneli Nazmi's Mecma'u'n-Nezair and the Pervane Bey. This study will introduce a new copy of Fakiri's Istanbul Şehrengizi, previously published as an article based on an incomplete copy, found in the Austrian State Archives Orient HS 577 (M). The existing copy will be described, and information about the content of Fakiri's Istanbul Şehrengizi will be provided. Furthermore, the similarities between Fakiri's Şehrengizi and Taşlıcalı Yahya's İstanbul Şehrengizi, which can be considered the first of the şehrengizs written exclusively for Istanbul, following Kâtib Davud's İstanbul and Vize Şehrengizi, will be revealed. Finally, a critical edition of the Şehrengiz will be presented, along with the copy in the M and the copy previously found in Köprülü, Hacı Ahmed Paşa 279/02 (H), which was previously confused with Mesihi's Şehrengiz. Thus, the 433-couplet text of Fakiri's İstanbul Şehrengizi, which was previously missing, will be presented, similar to the classical şehrengiz arrangement: tevhid, praise of the Prophet, praise of the Sultan, a section of supplication in which the poet expresses his state and invokes God, the reason for creation, a section praising Istanbul and 51 beauties, an epilogue, a prayer, and a six-couplet ghazal.

Anahtar Kelimeler

Fakiri , İstanbul Şehrengizi , Taşlıcalı Yahya , Austrian State Archives

Kaynakça

• Çavuşoğlu, Mehmed. “Taşlıcalı Dukakin-zâde Yahyâ Bey’in İstanbul Şehr-engîzi”. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi XVII (1969) 73-108.
• Çavuşoğlu, Mehmed, haz. Yahyâ Bey (Taşlıcalı): Dîvan-Tenkidli Basım. Ankara: T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2023.
• https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/118586,taslicali-yahya-bey-divanipdf.pdf?0 [Erişim tarihi: 30.08.2025]
• Çelik, Büşra. “16. Yüzyıl Şairlerinden Fakîrî ve Şiirleri”. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] 2/2 (2019). 787-844.
• Gök, Taner. “Fakîrî’nin İstanbul Şehrengizi”. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı 14/21 (Kasım 2016). 233-282. https://doi.org/10.17518/caty.79030.
• Gök, Taner. “16. Asır Osmanlı Toplumuna Açılan Bir Pencere Fakîrî’nin Risâle-i Ta’rifât’ı”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 23/23 (Aralık 2019), 315-380.
• Kaya, Hasan. "Kâtib Davud'un İstanbul ve Vize Şehrengizi". Journal of Turkish Studies 10/12 (2015). 631-686.
• Kırlı, Şaban. Milli Kütüphane 03 Gedik 18185 numarada kayıtlı Kâni'î Mecmuası'nın Şiir Mecmualarının Sistematik Tasnifi Projesi'ne (MESTAP) Göre Tasnifi. Kırşehir: Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
• Köksal, Mehmet Fatih. “Fakîrî”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/Fakirî [Erişim tarihi 28.08.2025]
• Levend, Agâh Sırrı. Türk Edebiyatında Şehrengizler ve Şehrengizlerde İstanbul. İstanbul: İstanbul Enstitüsü, 1958.
• MESTAP - Şiir Mecmualarının Sistematik Tasnifi Projesi https://mestap.com/ [25.08.2025]
• Şengül, Emre. Süleymaniye Kütüphanesi Ali Nihat Tarlan Bölümü 21 Numarada Kayıtlı Mecmûʻa-i Eşʻâr (229b- 309a) (Transkripsiyonlu Metin-İnceleme). Giresun: Giresun Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2018.
• Tığlı, Fatih. Türk Edebiyatında Şehrengizler. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Doktora Tezi, 2020.