ŞEMİMİ BABA ve YENİ BİR ŞİİRİ

Öz

Bu çalışma, XVIII. yüzyıl Balkan coğrafyasında etkin olmuş, melamet meşrepli bir Bektaşî şeyhi olarak tanınan Kemâleddîn Şemîmî Baba’nın hayatı ve edebî mirasına ilişkin yeni verileri ortaya koymaktadır. Anadolu’daki Bâtınî çevrelerin merkezî denetim altına alınması süreciyle birlikte Balkanlara yönelen melamet ehlinin sığınma, varlık sürdürme ve yeniden kök salma çabalarının tipik bir örneği olarak Şemîmî Baba’nın yaşamı ele alınmıştır. Bugüne dek birkaç şiirinden tanıdığımız Şemîmî Baba’nın Ahmet Tanyıldız tarafından yayımlanan mektubu vesilesiyle gün yüzüne çıkan yeni şiirleri ve biyografik ayrıntılar, onun ilmiyeden melamete geçiş sürecini, kişisel dönüşümünü ve Bektaşîliğin XVIII. yüzyıldaki Balkan yapılanmasındaki özgül rolünü daha görünür kılmaktadır. Makale, Şemîmî Baba’nın Arnavutluk’un Akçahisar (Kruja) merkezli faaliyetlerini, tarikat içindeki konumunu ve eserlerinde tebellür eden tasavvufî düşünce katmanlarını incelemekte; ayrıca daha önce yayımlanmamış bir şiirini ilmî neşir ilkeleri çerçevesinde sunmaktadır. Bu şiir, “can sermayesi”yle yapılan bir “aşk pazarlığı” olarak tasvir edilen dervişliğin bedellerini dile getirir; Balkanlarda siyasi karmaşanın yoğunlaştığı dönemde bir dervişin içsel tecrübesini belgeleyen nadir bir metin olarak önem taşır. Böylece çalışma, Anadolu kökenli dervişliğin Balkanlarda sürekliliğini ve Arnavutluk Bektaşîliğine dair yeni bir okuma imkânını gündeme getirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• nlar
• Arnavutluk
• Bektaşilik
• Şemimi Baba
• şiir

ŞEMİMİ BABA AND A NEWLY DİSCOVERED POEM

Öz

This study reveals new findings on the life and literary legacy of Kemâleddîn Şemîmî Baba, a Melami-inclined Bektashi sheikh active in the eighteenth-century Balkans. Examined here as a representative case of the Melami dervishes who, following the centralisation of Batinî circles in Anatolia, sought refuge and continuity in the Balkan lands, Şemîmî Baba’s trajectory exemplifies the spiritual and institutional transformations of his era. Until recently, knowledge about him was limited to a few poems; however, new biographical data and poetic material brought to light through a letter published by Ahmet Tanyıldız have illuminated his intellectual and spiritual passage from the learned establishment (ʿilmiyye) to the Melami path, as well as the particular role of Bektashism in the eighteenth-century Balkan context. The article explores Şemîmî Baba’s activities centred in Akçahisar (Kruja, Albania), his position within the order, and the layers of Sufi thought reflected in his writings. It also presents, for the first time, one of his previously unpublished poems, edited according to scholarly principles. This poem, describing dervishhood as a “bargain of love paid with the capital of the soul,” bears witness to the existential costs of the mystic path and serves as a document of a dervish’s experience during a period of political turmoil in the Balkans. Through this publication, the study contributes to understanding the continuity of Anatolian dervish traditions in the Balkans and proposes a new interpretive framework for Albanian Bektashism.

Anahtar Kelimeler

• Balkans
• Albania
• Bektashism
• Şemimi Baba
• poetry

Kaynakça

1. Aksoyak, İ. H. (2020). Şemimi Kemaleddin, Türk Edebîyatı İsimler Sözlüğü, https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/semimi-kemaleddin
2. Alî Emîrî Efendi (2018). İşkodra Vilâyeti Osmanlı Şairleri, Haz: Hakan T. Karateke, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
3. Barkan, Ömer Lütfi (1942). Osmanlı İmparatorluğunda Bir İskân ve Kolonizasyon Metodu Olarak Vakıflar ve Temlikler, I. İstila Devirlerinin Kolonizatör Türk Dervişleri ve Zâviyeler, Ankara: Vakıflar Dergisi, II, 279-386.
4. Degrand, A. (1901). Souvenirs de la Haute-Albanie, Paris: H. Welter.
5. Elsie, Robert (2010). Historical Dictionary of Albania, Toronto: The Scarecrow Press.
6. Harmancı, M. E. (2018). Melamet Karşısında Kaygusuz Abdal, Divan Edebîyatı Araştırmaları Dergisi 21, İstanbul 2018, 265-278.
7. Hasluck, F.W. (1929). Christianity and Islam Under The Sultans, The Clarendon Press, Oxford University. İzeti, Metin (2014). Balkanlarda Tasavvuf, İstanbul: İnsan Yayınları.
8. Kiel, Machiel (2000). Bektaşi Ocağının Arnavutluk’taki Kuruluş Tarihine Dair Bir Not, (Çev: Cemal Çakır), Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 13, 320-326.

9. Kiel, Machiel (2002). Kruya, İslâm Ansiklopedisi, Ankara: TDV Yayınları, 26, 293- 295.
10. Köprülü, M. F. (1939). Mısır’da Bektaşilik. Türkiyat Mecmuası, 6, 13-39.
11. Şemimi Baba, Kemaleddin (TY). Nâme-i Kemaleddin Şemimi Baba, Mecmûa-i Eş’âr, Milli Kütüphane, Yazma Eserler, 06 Hk Yz. A 252, vr. 54-55 ve 118-123
12. Tanyıldız, Ahmet (2018). Akçahisar (Kruya) Bektaşi Tekkesi Şeyhi Şemimi Baba ve Bilinmeyen Bir Mektubu, Ankara: IV. Uluslararası Alevilik ve Bektaşilik Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 18-20 Ekim 2018, II, 547-574.
13. Zilfi, M. C. (1988). The Politics of Piety: The Ottoman Ulema in the Postclassical Age (1600-1800), Minneapolis: Bıbliotheca Islamica.