ZİYA PAŞA’NIN ŞİİRLERİNE YAZILAN NAZİRELER

Öz

Tanzimat dönemi tarihi bin yıldan daha eskiye dayanan Türk edebiyatı için hiç şüphe yok ki büyük bir kırılma noktasını teşkil eder. Bu dönemde hem devlet hem de toplum hayatında ciddi değişimler meydana gelmiştir. Toplumsal hayat artık yönünü Batı’ya dönmüş edebiyat da tabiatıyla bundan payını almıştır. Edebiyat dünyasında meydana gelen bu değişim yazar ve şairlerin çabalarıyla mümkün olabilmiştir. Tanzimat dönemi Türk edebiyatının en mühim figürlerinden biri Ziya Paşa’dır. Her bakımdan ikiliklerin devri olarak tasvir edebileceğimiz bu dönemin şairi olan Ziya Paşa da bu ikiliklerden nasibini almıştır. O, bazen Batı’ya bazen de Doğu’ya meyletmiş; fakat her ikisinden de tamamen vazgeçememiştir. Ziya Paşa için yaklaşık 6 asırlık bir maziden kopmak kolay olmamıştır. O, hece ölçüsüyle yazdığı 2 tane şiiri istisna olarak kabul edersek, bütün şiirlerinde klâsik Türk edebiyatının nazım şekillerine bağlı kalmıştır. Bu açıdan bakıldığında onun bir divan şairi sayılabileceği görülmektedir. Nazirecilik klâsik Türk edebiyatının en köklü geleneklerindendir. Bir şairin beğendiği bir şiiri şekil, muhteva ve üslûp bakımından taklit ederek yeni bir şiir yazması geleneğine nazirecilik denmektedir. Divan sahibi bir şair olan Ziya Paşa’nın şiirlerine de nazireler yazılmıştır. Tespit edebildiğimiz kadarıyla Ziya Paşa’nın şiirlerine 10 şair tarafından 11 tane nazire yazılmıştır. Bu şairler Siverekli İbrahim Re’fet, Nuri İnan Çelebioğulları, Fikret Memişoğlu , Hayderîzâde İbrahim Hakkı, Mehmet Sezai, Osman Remzi Efendi, Reşîd Fânî, Mikâil Bayram, Tâhirü’l-Mevlevî (2) ve Muhammed Ali Eşmeli’dir. Bu makalede, yazılan bu şiirler tedkik edilecek ve klâsik şiirimizin bu köklü geleneğinin nasıl devam ettiği hakkında çıkarımlarda bulunulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Klâsik Türk Edebiyatı
• Ziya Paşa
• Divan
• 20. Yüzyıl
• Nazire

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

NAZIRES OF ZIYA PASHA'S POEMS

Öz

The Tanzimat period undoubtedly represents a major turning point for Turkish literature, whose history dates back more than a thousand years. Significant changes occurred in both state and social life during this period. Social life turned towards the West, and literature naturally felt the impact of this. This change was made possible through the efforts of those writers and poets. One of the most important figures of Tanzimat-era Turkish literature is Ziya Paşa. Ziya Paşa, a poet of this period which can be described as an era of dualities, also felt the effects of these dualities. He sometimes leaned towards the West, sometimes towards the East; however, he could not completely abandon either. For Ziya Paşa, breaking away from a history spanning nearly six centuries was not easy. Except for two poems written in syllabic meter, he remained faithful to the poetic forms of classical Turkish literature in all his poems. He can be considered a divan poet. The tradition of imitation (nazirecilik) is one of the most deeply rooted traditions of classical Turkish literature. The tradition of a poet writing a new poem by imitating a poem he likes in terms of form, content and style is called nazirecilik (imitation). Ziya Paşa, a poet with a divan (collection of poems), also had poems imitated by 11 poets. As far as we can ascertain, 11 poems were written by 10 poets imitating Ziya Paşa’s poems. These poets are İbrahim Re’fet from Siverek, Nuri İnan Çelebioğulları, Fikret Memişoğlu (2), Hayderîzâde İbrahim Hakkı, Mehmet Sezai, Osman Remzi Efendi, Reşid Fani, Mikâil Bayram, Tâhirü’l-Mevlevî (2), and Muhammed Ali Eşmeli. In this article, these poems will be examined and conclusions will be drawn about how this long-standing tradition of our classical poetry continued.

Anahtar Kelimeler

• Classical Turkish Literature
• Ziya Pasha
• Divan
• 20th Century
• Nazire

Etik Beyan

It is declared that scientific and ethical principles have been followed while carrying out and writing this study and that all the sources used have been properly cited

Kaynakça

1. Alpay, Bedri. Şanlıurfa Şairleri 1. ed. Adil Saraç. Şanlıurfa: Dal Yayıncılık, 1986.
2. Asaad, Nadhim. Erbilli Abdurrezzâk Ağa ve Tahmisleri (İnceleme-Metin). Edirne: Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2022.
3. Başçıllar, Seyfettin. Kilisli Divan Şairleri Antolojisi. İstanbul: Kilis Kültür ve Dayanışma Derneği Yayınları, 1990.
4. Bayram, Mikâil. Sarâyî Divanı. Konya: İnci Ofset, 2010.
5. Bektaş, Ekrem. Siverekli İbrahim Re’fet Divanı. Ankara: Şanlıurfa Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları, 2012.
6. Bektaş, Ekrem. “Siverekli İbrahim Re’fet ve Mevlid’i”. Selçuk Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Edebiyat Dergisi 17 (2007).
7. Eroğlu, Hakkı. Gül Suyu Gülistan Tercümesi. haz. Azmi Bilgin, Mustafa Çiçekler. İstanbul: Kurtuba Yayınları, 2011.
8. Eşmeli, M. Ali. “Yeni Çıktı - Ziyâ Paşa’ya Nazîre”. Yüzakı 16 (Haziran 2006), 7.

9. Güzelbey, Cemil Cahit. Gaziantep Büyükleri ve Gaziantep Meşahirine Ek. Ankara: Ajans-Türk, 1988.
10. İnal, İbnü’l-Emin Mahmud Kemal. Son Asır Türk Şairleri - Kemâlü’ş-şuarâ. haz. M. Kayahan Özgül. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları, 2000.
11. Kahraman, Alim. “Tâhirülmevlevî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 39. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2010.
12. Kayaokay, İlyas. Divan Şiirinin Son Temsilcilerinden Harputlu Fikret Memişoğlu ve Divanı. Elâzığ: Elâzığ Belediyesi Yayınları, 2016.
13. Köksal, M. Fatih. “Nazîre (Türk Edebiyatı)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 32. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2006.
14. Kürkçüzâde Osman Remzî. Sergüzeşt-i Mâzî yahud Vâmık u Azrâ. haz. Mehmet Adil Saraç. Şanlıurfa: Şanlıurfa Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları, 2013.
15. Olgun, Mehmet Tâhir. Tâhirü’l-Mevlevî’nin Farsça Divançesi ve Tercümesi. haz. Mehmet Atalay. İstanbul, 2007.
16. Onur, M. Naci. Av. Fikret Memişoğlu Hayatı, Şiirleri ve Hakkında Yazılanlar. Elâzığ: Manas Yayıncılık, 2017.
17. Oyman, Mehmet. “Siverekli Şair İbrahim Refet”. Siverek Dergisi, 14-15.
18. Özgültekin, Ramazan. Tarihi ve Kültürüyle Siverek. haz. Ekrem Akman, Hüseyin Demirbağ, Kadir Sun. Ankara: Siverek Kaymakamlığı Yayınları, 2003.
19. Samancıoğlu, Şevket Enes. Divançe-i Fânî - Reşid Fânî Hayatı ve Şiirleri [İnceleme-Metin]. Ankara: İlâhiyat Kitap, 2024.
20. Samancıoğlu, Şevket Enes. Reşid Fânî Hayatı ve Fânî Çiçekler Adlı Eseri (İnceleme-Metin). Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2023.
21. Saz, Ufuk. Ziyâ Paşa’nın Bütün Şiirleri. İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları, 2024.
22. Tâhirü’l-Mevlevî. “Âh Ey Tâhir!” Tâhirü’l-Mevlevî’nin Türkçe Şiirleri. haz. Mehmet Atalay. İstanbul: Büyüyenay Yayınları, 2025.
23. Tanpınar, Ahmet Hamdi. XIX. Asır Türk Edebiyatı Tarihi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2007.
24. Tavşancıoğlu, Ali. Niğdeli Divan Şairleri. Yozgat: Kün Yayıncılık, 2012.
25. Terzibaşı, Atâ. Erbil Şâirleri. haz. Ali İhsan Öbek, Duygu Dalbudak. İstanbul: Kerkük Vakfı Yayınları, 2007.
26. Ziya Paşa. “Şiir ve İnşa”. Hürriyet Gazetesi 11 (07 Eylül 1868).