ARUZUN KLASİK MEVLİD İCRÂSINA KATKILARI

Öz

Mevlid; Türk- İslam edebiyatında Hz. Peygamber’in doğumunu konu alan manzum olarak kaleme alınmış edebî bir türdür. Klasik Mevlid İcrâsı ise yazılan yüzlerce mevlid içerisinde öne çıkan ve büyük bir şöhrete ulaşan Süleyman Çelebi’nin mevlidi Vesîletün-Necât’ın mûsikî ile icrâ edilmesidir. Sadece Türkçe olanlar iki yüz civarı olmakla birlikte yazılan yüzlerce mevlid içerisinden Süleyman Çelebi mevlidinin öne çıkması; sade ve anlaşılır üslûbu yanı sıra müellifin aruzu eserine fevkalâde nakşetmiş olmasıyla pekâlâ açıklanabilir. Bununla birlikte eser içerisinde kullandığı söz sanatları şüphesiz yine müellifin edebî kudretinin ızhârıdır. Aruz ile kaleme alınmış bir şiirin mûsikî icrâsı aşamasında kendi içerisinde barındırdığı kurallar gereği aruz-usûl münasebetini beraberinde getirdiği ve icrâya katkı sunduğu söylenebilir. Lâkin bu durumun Türk mûsikîsinin usüllü bestelerinde söz konusu olabileceği de muhakkaktır. Klasik Mevlid İcrâsı her ne kadar bazı dönemlerde muhtelif bestekârlarca bestelenmiş ve besteli bir şekilde icrâ edilmiş olsa da genel icrâ özelliği, asırlardır doğaçlama (irticâlî) olmuştur. Bu meyanda usüllü bestelerde katkısı âşikar olan aruzun doğaçlama (irticâlî) icrâlarda katkısı olup olmadığı hususu elbette incelenmeye değerdir. Bu düşüncelerle esinlendiğimiz çalışmamız; aruzun ve benzer özelliklerinden dolayı prozodi konusunun kısaca aktarıldığı, İrticâlî (Doğaçlama) icrâlarda Vezin-Mûsikî ilişkisine değinilmek sûretiyle aruzun mevlid İcrâsıyla ne tür bir ilişki içerisinde olabileceği meselesini birtakım saptamalarla kısaca ele alan ve her bir bahir için beşer adet olmak üzere yanlarında ilgili barkodları ile birlikte örnek bir mevlid icrâsı ses kaydına yer veren bir içeriği hâizdir.

Anahtar Kelimeler

• Aruz
• Şiir
• Mevlid
• Dinî Mûsikî
• Mûsikî

Kaynakça

1. Altun Öney, Şengül. Güfte Mecmualarında Vezin, Usul, Güfte İlişkisi: Haşim Bey Mecmuası Örneği. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
2. Alvan, Türkân - Alvan, M. Saz ve Söz Meclisi. İstanbul: Şule Yayınları, 2019.
3. Arel, H. Sadettin. Prozodi Dersleri. İstanbul: Pan Yayıncılık, 1992.
4. Çelebi, Süleyman. Vesîletü’n-Necât (Mevlid). haz. Mehmet Akkuş - Uğur Derman. Ankara: DİB Yayınları, 2020.
5. Dilçin, Cem. Örneklerle Türk Şiir Bilgisi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1. Basım, 1983.
6. Güldaş, Saadet. Türk Dilinin Diksiyonu-Prozodisi Vurgu ve Vurgulamaları ile Türk Mûsîkîsinde Prozodi. İstanbul: Kurtiş Matbaacılık, 2003.
7. Hatipoğlu, Ahmet. Karşılaştırmalı ve Uygulamalı Türk Mûsikîsi Prozodisi. Ankara: TRT Müzik Dairesi Yayınları, 1998.
8. İnançer, Ömer Tuğrul. "Dini Musiki". Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi. 3. İstanbul, [t.y.].

9. Pala, İskender. Divan Edebiyatı. İstanbul: Kapı Yayınları, 12. Basım, 2008.
10. Sezikli, Ubeydullah. "Besteli Mevlid Üzerine İki Yazma Eser". Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/1 (2008).
11. Tanrıkorur, Cinuçen. "Türk Mûsikîsinde Usûl-Vezin Münasebeti". sy. 709. (Dergi/Yayın adı belirtilmemiştir).
12. Vassaf, Hüseyin. Mevlid Şerhi / Gülzâr-ı Aşk. haz. Mustafa Tatcı - Musa Yıldız - Kaplan Üstüner. İstanbul: Dergâh Yayınları, 1. Basım, 2006.