The 19th Century Poet Sa‘dullah Izzet and His Divan

Öz

19th century is accepted as the beginning of Western literature in the Ottoman Empire. However, examples of classical Turkish poetry is continued to be produced. Sa‘dullah Izzet is a poet who lived in the first half of the 19th century. A big part of his life had passed around Ankara. Sa‘dullah Izzet is the son of Müderris-zâde Abdülkerim who is Hacı Bayram-ı Veli's descendants. After completing his education, Sa‘dullah Izzet was appointed as “naip” in Ankara. In Istanbul, he hasstudied “ilm-i nucum”. This interest has continued throughout his life and gave “risale” on this subject. Sa‘dullah Izzet has a“divan” that hasconsiderable volume. After his death, by his grandson Mehmed Galib, has arranged in a single copy of this “divan” that is located in the Millet Manuscript Library. This “divan” contains poems that are written with the concept of classic “divan” poetry. Also he has a “mecmua” that has his poemsin the Bayezid State Library. In this article, Sadullah Izzet will be introduced, and be given examples of poetry from his “divan”.

Anahtar Kelimeler

• 19th century, divan poetry, Sadullah İzzet, “ilm-i nücum” astrology, Ankara.

19. Yüzyıl Şairlerinden Sa‘dullah İzzet ve Divanı

Öz

19. yüzyıl her ne kadar batılı edebiyatın Osmanlıda başlangıcı olarak alınsa da bu yüzyılda klasik Türk şiir geleneğinin örnekleri verilmeye devam etmektedir. 19. yüzyılın ilk yarısında klasik anlayışla şiirler yazan şairlerden biri olan Müderris-zâde Sa‘dullah b. Abdülkerim b. Mustafa Şeyhî 1206/1792 yılında Ankara’da doğmuştur. Hayatının büyük bir bölümünü Ankara ve civarında geçiren şair, Hacı Bayram-ı Velî’nin (ö. 1429) soyundan Müderris-zâde Abdülkerim Efendi’nin oğludur. Sa‘dullah İzzet, eğitimini tamamladıktan sonra Ankara’da naiplik yapmış, ardından İstanbul’a atandığı sıralarda ilm-i nücum eğitimi almıştır. Bu konuya ilgisi hayatı boyunca devam etmiş ve konuyla ilgili risaleler vermiştir. Sa‘dullah İzzet’in nerdeyse her şiir türünden örnekler barındıran hacimli bir divanı vardır. Torunu Mehmed Gâlib tarafından Sa‘dullah İzzet’in ölümünden sonra tertip edilen bu divanın tek nüshası Millet Yazma Eser Kütüphanesi’nde bulunmaktadır. Ayrıca şairin divanının dışında Bayezid Devlet Kütüphanesi’nde kayıtlı olan mecmuasında da şiirleri bulunmaktadır. Bu makalede Sa‘dullah İzzet ve divanı tanıtılmaya çalışılacak, şiirlerinden örnekler verilecektir.

Anahtar Kelimeler

• 19. yüzyıl, divan şiiri, Sa‘dullah İzzet, ilm-i nücum, Ankara.

Kaynakça

1. CEYLAN, Ömür ve Ozan YILMAZ(2005), Hazâna Sürgün Bahâr: Keçecizâde
2. İzzet Molla ve Dîvân-ı Bahâr-ı Efkâr, İstanbul: Sahhaflar Kitap Sarayı.
3. KOÇ TUNALI, Gülçin (2002), “Sa‘dullah el-Ankaravi: Daily Concerns of an
4. Ottoman Astrologer”, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Boğaziçi Üni- versitesi.
5. KUT, Günay, Hatice AYNUR, Cumhure ÜÇER ve Fatma BÜYÜKKARCI
6. YILMAZ (haz.) (2007), Boğaziçi Üniversitesi, Kandilli Rasathanesi ve
7. Deprem Araştırma Enstitüsü Kütüphanesi Astronomi, Astroloji, Mate
8. matik Yazmaları Kataloğu. Kandilli Rasathanesi El Yazmaları 1: Türkçe

9. Yazmalar, İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi, Elginkan Vakfı.
10. MACİT, Muhsin (haz.) (2012), Nedîm Dîvânı, Kültür ve Turizm Bakanlığı
11. Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü.
12. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10635,nedim-divanipdf.pdf?0 (03.07.2014)
13. Sa‘dullah İzzet, Dîvân-ı Sa‘dullah İzzet, Millet Yazma Eser Kütüphanesi, AE MNZ 287. Şiirlerinden Seçmeler Bu dahi der-sitâyiş-i Velî Efendi . . _ _ /. . _ _ /. . _ _ /. . _ feilâtün/ feilâtün/ feilâtün/feilün
14. 1 Kıldı bir zât-ı Hudâ husrev-i zî-şân-ı sühan Lâyık-ı saltanat u şevket-i ‘unvân-ı sühan
15. 2 Mülk-i nazmı aña teslîm edip Hâkânî Oldu erbâb-ı sühan hayline sultân-ı sühan
16. 3 Na‘t-i pâk-i şehi kevneynini seyr etse eger Aña tahsîn eder hazret-i Hassân-ı sühan
17. 4 Şu‘arâ zümresiniñ oldu o şâhinşâhı Re’y-i sâ’ible olup şimdi cihânbân-ı sühân
18. 5 İsm-i zâtına mutâbık ki Veliyyü’d-dîndir Mahlas-ı pâki de Rüşdî-i hünerdân-ı sühan
19. 6 Tab‘ı mecrâ-yı füyûzât-ı Hudâ oldukça Pür olur gonca-i nutkuyla gülistân-ı sühan
20. 7 Gülşen-i fikretiniñ goncası şi‘r ü inşâ Görünür kilk dahi serv-i hırâmân-ı sühan
21. 8 Şu‘arâ-yı selefi zinde eder şâyeste Ger devâtına desem çeşme-i hayvân-ı sühan
22. 9 Nokta-i nazm[ı] siyeh-hâl-i perî-rûlardır Lîk anı dâg-ı derûn etdi hasûdân-ı sühan
23. 10 Hâfız [u] Sa‘dîyi añdırdı efendim gazeliñ Eylemiş Hak saña bu mertebe ihsân-ı sühan
24. 11 Fâzıl-ı pür-hüner âsâf-hamîrâ Mevlâ Eylemiş zât-ı simâtıñı kadir-dân-ı sühan
25. 12 Sensiñ ol taht-nişîn-i hüner ü dâniş kim Yüz sürer dergehiñe sadr-nişînân-ı sühan
26. 13 Ben de ahvâl-i dil-i zârımı ‘arz eyleyeyim Bugün ey dâver-i ârâyiş-i dîvân-ı sühan
27. 14 Edeyim izn-i şerîfiñle biraz sultânım Dergehiñde nice bir şekve vü efgân-ı sühan
28. 15 Bir münâsib söz içün hâmemi alsam elime Âşinâ sözler olur gûl-i beyâbân-ı sühan
29. 16 Bir gazabla o zamân ben dahi ol elfâzıñ Eylerem her birini bir yere efşân-ı sühan
30. 17 Anıñ içün baña bîgâne olandır ma‘nî Gevher almaz dehenim olsa eger kân-ı sühan
31. 18 Lutf edip diñleme feryâd ederlerse eger Bî-ser ü pâ biraz elfâz u perîşân-ı sühan
32. 19 Çok zamândır ki şikâyet edeceklerdi velî Neylesinler yog-idi nükte-şinâsân-ı sühan
33. 20 Âh efendim yalıñız ben degilim gaddârı Var benim gibi niçe şâ‘ir-i nâdân-ı sühan
34. 21 Anlarıñ hâlini benden de efendim a‘lam Bilir elbet fukarâsını emîrân-ı sühan
35. 22 Merhamet kıl müteşâ‘irleri tekdîr etme Olmasın biri dahi ya‘nî perîşân-ı sühan
36. 23 Gerçi terbiyyesi vâcib bu gürûhuñ zîrâ Etmesinler ne ise bir dahi ‘isyân-ı sühan
37. 24 Saçma gûyân-ı sühan böyle niyâz eylediler Bâb-ı lutfuñda bugün ey şeh-i zî-şân-ı sühan
38. 25 İzzetâ hatm-i kelâm eyle de kıl gayrı du‘â Ömr ü ikbâli mezîd ola ki sultân-ı sühan (Divan, s. 25-26, 5. Kaside) Bu dahi . _ _ _ /. _ _ _ /. _ _ _ /. _ _ _ mefâîlün/mefâîlün/mefâîlün/mefâîlün
39. 1 Saña her şeb kapıñda subha dek tevkîr eder mehtâb İşitmiş bezmi teşrîfiñ yoluñ tenvîr eder mehtâb
40. 2 Degil encüm sipihriñ tâsını göz göz delip hâlâ Cihânıñ şehd-i nâbın süzmege kefgîr eder mehtâb
41. 3 Sipihriñ rahne-yâb oldukça tâkı âh-ı âşıkdan Gece zerrîn hışt ile gelip ta‘mîr eder mehtâb
42. 4 Dehân-ı goncada şebnem kıyâs etmekle gülşende Olup süd annesi gûyâ ki şîr şîr eder mehtâb
43. 5 Çıkarmış gâlibâ bir mihr-i hüsnüñ dâmenin elden Degil hâle anı gözlük takıp tasvîr eder mehtâb
44. 6 Kem ü bîşinde devrânıñ karâr olmadıgın Sa‘dâ Çıkıp kürsî-i va‘za ayda bir takrîr eder mehtâb (Divan, s. 98,20.Gazel) Dîvân-ı nâ-tamâmdan _ _ . / . _ _ . /. _ _ . /. _ _ mefûlü / mefâîlü / mefâîlü / feûlün
45. 1 Ol şîve-reviş kad yine reftârına mahsûs Reftâr-ı dilârâ yine etvârına mahsûs
46. 2 Tahsîs edip ‘uşşâkına düşnâm-ı cefâyı Kılmış keremin zümre-i agyârına mahsûs
47. 3 Fincâna muhassasdır anıñ leblerini bûs Gerdânını hem turre-i tarrârına mahsûs
48. 4 Gûş-ı dil ile meclise teşrîfin işitdim Geldim o şehiñ lezzet-i güftârına mahsûs
49. 5 Almış yine bir tîg-i cefâ destine ol şûh Merdâne gelir ‘İzzet-i gam-hvârına mahsûs (Divan, s. 229,177.Gazel) Bu dahi _ _ . / . _ _ . /. _ _ . /. _ _
50. mefûlü / mefâîlü / mefâîlü / feûlün
51. Kâmımca safâ görmemiş iken bu cihânda
52. İllet ile oldum iki yıldır hele cândan
53. Âlâm [u] keder etmededir kalbimi tahrîş
54. Ya Rabbî kerem kıl beni kurtar halecândan (Divan, s. 347, 10. Kıta) Dîger _ _ . / . _ _ . /. _ _ . /. _ _ mefûlü / mefâîlü / mefâîlü / feûlün
55. Bir lahzada biñ şekl-i garîb etmede peydâ
56. Dehr-i mütekallib ne aceb şu‘bede-bâzdır (Divan, s. 357, 5. Müfred)