Ahmed Yesevî’nin Hikmetlerinde Sayı Sembolizmi
Öz
İlkçağlardan itibaren insanların sembolleri kullandıkları bilinmektedir. Semboller zamanla sözlü ve yazılı gelenekle birlikte mitlerin, efsanelerin, destanların, sosyal ve dinî kültürün, edebiyatın, şiirin ayrılmaz bir öğesi haline gelmiştir. Şairler duygu ve düşüncelerini ifadede sembolik bir dil kullanır. Sembolik dil unsurlarından biri de sayılardır. Sayı sembolizminin kökenleri Sümer, Babil uygarlıklarına dayanırken farklı kültürlerin tesiriyle gelişmiş, Türk ve İslâm kültürlerini de etkilemiştir. En ilkel/batıl inançlardan bilimsel çalışmalara varıncaya kadar hemen hemen pek çok alanda varlığını gösteren sayılar, sayısal bilimlerin yanı sıra sosyal bilimlerde de başvurulan bir kaynaktır. Bu sayılardan özellikle bazıları farklı kültürlerde daha sık ele alınırken, bazı sayılar daha az kullanılmıştır. Örneğin halk kültüründe üç, dört, beş, yedi, dokuz, kırk gibi bazı sayılara özel anlamlar yüklenmesi ve bu sayıların kutlu sayılması masal, destan, deyim, hikâye, atasözü ve batıl inançlarda da kendini hissettirmektedir. Türkler arasında bilinen ilk tarikatın kurucusu olması, Anadolu’da İslâm’ın yayılışına manevi bir önderlik yapması ve gerek İslâmî ve tasavvufî çevrelere gerekse verdiği evrensel mesajlarla tüm kültürlere rehberlik edecek olan Dîvân-ı Hikmet gibi bir eserin de sahibi olmasıyla önem arz eden pîr-i Türkistan Hoca Ahmed Yesevî eserinde bu sembolik dili kullanmıştır. Dîvân-ı Hikmet baştan sona incelendiğinde Hoca Ahmed Yesevî’nin özellikle bu çalışmada incelenecek olan sayı sembolizmine çokça yer verdiği görülmüştür. Özellikle Türk kültüründe diğerlerine nazaran ön planda olan bir, beş, yedi, sekiz, kırk gibi sayılar Hoca Ahmed Yesevî’nin şiirlerinde de dikkat çekmektedir.
Anahtar Kelimeler
Symbolism of Numbers in Ahmed Yasawi’s Aphorisms
Öz
It is known that people have used symbols since the early ages. In the process of time, with oral and written traditions, symbols have become an inseparable element of myths, legends, epics, social and religious culture, literature and poetry. Poets use a symbolic language in expressing their emotions and ideas. One of the elements of symbolic language is numbers. The origin of symbolism of numbers date back to Sumerian and Babylonian civilizations and it has developed with the effect of various cultures, and therefore has had an influence on Turkish and Islamic cultures. Being in almost all fields from the most primitive/unreasoning beliefs to scientific studies, numbers are a kind of source referred not only in numeric fields, but also in social sciences. While some of the numbers are especially used more frequently in different cultures, other numbers are used less. For instance, the fact that numbers such as three, four, five, seven, nine and forty are given special meanings in Turkish culture and they are considered holy makes itself evident in fairy tales, epics, stories, proverbs and in superstitions. Pîr-i Father of Turkistan Khoja Ahmed Yasawi, who is the founder of Yasawiya sect that bears importance in terms of being the first ever sect to be founded by Turks in Anatolia and who acted as a spiritual leader for the spreading of Islam in Anatolia and who is a guide for both Islamic-sufistic circles and for all cultures via the universal messages he gave, and who has great importance for being the author of the work named Diwan-i Hikmat, used this symbolic language in this work. It is seen when the work is examined from the beginning to the end that he greatly gives place especially to symbolism of numbers, which is the subject of this study. In particular, numbers such as one, five, seven, eight, forty draw attention in Yasawi’s poetry. In this study, prepared by moving from the Diwan-i Hikmat by Khoja Ahmed Yasawi, the footsteps of symbolism of numbers, which is as old as the history of humanity, will be tracked, and the meanings attributed to this symbolic language by Khoja Ahmed Yasawi will be tried to be determined.
Anahtar Kelimeler
