Türkiye’de Okul Temelli Çocuk Koruma Uygulamaları: Çocuklar Güvende Hizmetleri Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de okul sosyal hizmetinin tarihsel gelişimini ve mevcut uygulama çerçevesini ele alarak, okul temelli çocuk koruma yaklaşımı kapsamında yürütülen Çocuklar Güvende Hizmetlerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Okullar, çocukların sosyal ve çevresel risklerle erken dönemde karşılaşabildiği temel kurumsal alanlardır. Bu bağlamda okul sosyal hizmeti, öğrencilerin akademik süreçlerinin yanı sıra psikososyal iyilik hâllerini destekleyen önemli bir uygulama alanı olarak öne çıkmaktadır. Türkiye’de uzun süre resmî ve sürekli bir yapı kazanamayan okul sosyal hizmeti, son yıllarda çocuk koruma politikaları doğrultusunda geliştirilen okul temelli uygulamalarla yeniden gündeme gelmiştir. Bu çalışma kapsamında okul sosyal hizmetinin kavramsal çerçevesi, amaçları ve temel ilkeleri ele alınmış; Türkiye’deki uygulamalar incelenmiş ve Çocuklar Güvende Hizmetleri okul temelli çocuk koruma perspektifi üzerinden değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Okul sosyal hizmeti
• Okul temelli yaklaşımlar
• Çocuklar güvende hizmetleri

School-Based Child Protection Practices in Turkey: An Evaluation of the “Children Are Safe” Services

Öz

This study aims to examine the historical development and current framework of school social work in Turkey and to evaluate the Children Are Safe Services implemented within the scope of a school-based child protection approach. Schools are fundamental institutional settings in which children may encounter social and environmental risks at an early stage; in this context, school social work emerges as an important field of practice that supports students’ psychosocial well-being in addition to their academic processes. In Turkey, school social work has long lacked an official and permanent structure; however, in recent years, it has regained attention through school-based practices developed in line with child protection policies. Within this framework, the conceptual foundations, objectives, and core principles of school social work are discussed, existing practices in Turkey are examined, and the Children Are Safe Services are evaluated from a school-based child protection perspective.

Anahtar Kelimeler

• School social work
• School-based approaches
• Children Are Safe Services

Kaynakça

1. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2023). 2022 yılı faaliyet raporu. https://www.aile.gov.tr.
2. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2024). 2023 yılı faaliyet raporu. https://www.aile.gov.tr.
3. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2025). 2024 yılı faaliyet raporu. https://www.aile.gov.tr.
4. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (2013). Ulusal çocuk hakları strateji belgesi ve eylem planı (2013–2017). T.C. Resmî Gazete.
5. Akyokuş, M. (2023). Türkiye’de okul çağındaki Suriyeli çocukların eğitim ve uyum sorunları: Okul sosyal hizmeti model önerisi [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
6. Australian Association of School Social Workers. (2020). Scope of social work practice: School social work. https://www.aasw.asn.au/document/item/8308
7. Balcı, E. (2019). Türkiye’de çocuk hizmetleri ve sosyal hizmet. Sosyal Hizmet.
8. Birleşmiş Milletler. (1989). Çocuk haklarına dair sözleşme. https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention-rights-child

9. Cebeci, F. (2023). Türkiye için okul sosyal hizmeti ihtiyacının değerlendirilmesi (Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Sosyal Hizmet Anabilim Dalı, Sosyal Hizmet Bilim Dalı).
10. Constable, R., 2016, The role of the school social worker, School social work: Practice, policy, and research, In: Massat, C. R., Kelly, M. S. & Constable, R. (Eds.), OXFORD University Press, New York, ISBN: 978-0-190615-62-8, pp. 1-22.
11. Millî Eğitim Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı & Türkiye Belediyeler Birliği. (2022). Çocukların eğitim güvenliğine ilişkin iş birliği protokolü. https://eskisehirisg.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2022_07/07135615_Protokol.pdf
12. Danış, M. Z. (2006). Davranış bilimlerinde ekolojik sistem yaklaşımı. Aile ve Toplum Dergisi, 3(9), 45–53.
13. Duman, N. (2000). Ankara liselerinde çeteye katılma potansiyeli olan öğrenci grupları ve okul sosyal hizmeti[Yayımlanmamış doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
14. Duman, N. (2014). Türkiye’de dünden bugüne okul sosyal hizmeti. Sosyal Hizmet Dergisi, 29–37.
15. Dupper, D. R. (2013). Okul sosyal hizmeti: Etkin uygulamalar için beceri ve müdahaleler (Y. Özkan & E. Gökçearslan Çifci, Çev.). Kapital Medya.
16. Dupper, D. R. (2022) Okul sosyal hizmeti, (Y. Özkan ve E. Gökçearslan, Çev.), Pegem Akademi, Ankara, ISBN: 978-625-7582-66-7.
17. Duyan, V., Duyan, G. Ç., Gökçearslan Çiftçi, E., Sevin, Ç., Erbay, E., & İkizoğlu, M. (2008). Lisede okuyan öğrencilerin yalnızlık durumlarına etki eden değişkenlerin incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 33, 28–41.
18. Duyan, V. (2014). Sosyal hizmet: Temelleri, yaklaşımları, müdahale yöntemleri. Sosyal Çalışma Yayınları.
19. Erdemir Turgut, A. (2025). Çocuk refahı alanında önleyici sosyal hizmetlerin incelenmesi (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
20. Franklin, C., Gerlach, B. & Chanmugam, A., 2008, School social work, Comprehensive handbook of social work and social welfare: The profession of social work, In: Sowers, K. M., Dulmus, C. N. (Eds.), John Wiley & Sons, Inc, New Jersey, pp. 205-225.
21. Fry, D., Fang, X., Elliott, S., Casey, T., Zheng, X., Li, J., & McCluskey, G. (2018). The relationships between violence in childhood and educational outcomes: A global systematic review and meta-analysis. Child Abuse & Neglect, 75, 6–28.
22. Huxtable, M., 2013. A global picture of school social work in 2013, https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED604915.pdf,
23. Huxtable, M., 2022, A global picture of school social work 2021, International Journal of School Social Work, 7(1), pp. 1-25.
24. İbrahimoğlu, M. (2024). Dünyada okul sosyal hizmeti: Bir karma-meta çalışması [Yüksek lisans tezi, On dokuz Mayıs Üniversitesi]. On dokuz Mayıs Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
25. Jarolmen, J. (2017). Okul sosyal hizmeti bir uygulama kılavuzu. Nika
26. Kalkan, K. (2019). Okul sosyal hizmetinin Türkiye’de değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi, Üsküdar Üniversitesi]. Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
27. Karakuş, B. (2022). Türkiye’de okul sosyal hizmetinin durumu: Kararlar ve dayanaklar. Sosyal Hizmet Dergisi, 2022(1), 28–47.
28. Karataş, Z. (2018). Çocukların cinsel istismardan korunmasında çocuk adalet sisteminin önleyici fonksiyonu. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 2(2), 131–147.
29. Karataş, K., Gencer, T. E., Çalış, N., & Ege, A. (2014). Öğrenci sorunlarının okul sosyal hizmeti bağlamında değerlendirilmesi. Journal of Social Work.
30. Korkmaz, Y. (2025). School social work as a practice field in social work. Turkish Journal of Applied Social Work, 8(2), 219–232. https://doi.org/10.54467/trjasw.1815576
31. Milli Eğitim Bakanlığı. (2024). Millî eğitim istatistikleri.
32. Nadir, U., & Aktan, M. (2015). Okul sosyal hizmeti ve okul sosyal hizmet uzmanının rollerine ilişkin bir tartışma: Kurgusal bir vaka sunumu. Sağlık ve Toplum Dergisi.
33. National Association of Social Workers. (2012). NASW standards for school social work services. https://nyssswa.org/wp-content/uploads/2017/09/naswschoolsocialworkstandards-2012.pdf
34. National Association of School Workers, 2014, National school social worker survival kit, [Çevrimiçi] https://naswnys.org/wp-content/uploads/2015/06/SSWToolkitJune2015FINAL.pdf
35. North Carolina Department of Public Instruction. (n.d.). School social work. https://www.dpi.nc.gov/educators/specialized-instructional-support/school-social-work
36. Openshaw, L., 2008, Social work in schools: Principles and practice. The Guilford Press, New York.
37. Özbesler, C., & Duyan, V. (2009). Okul ortamlarında sosyal hizmet. Eğitim ve Bilim, 34(154), 17–25.
38. Resmî Gazete. (2001). Millî Eğitim Bakanlığı rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yönetmeliği. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2001/04/20010417.htm
39. Sağlık, S. (2021). Ortaöğretimde okul sosyal hizmetinin gerekliliğine dair yönetici, öğretmen ve rehber öğretmenlerin görüşlerinin incelenmesi: Karma desen araştırması [Doktora tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
40. School Social Work Association of America. (n.d.). School social work. https://www.sswaa.org/school-social-work
41. Selçuk, O. (2019). Cezalandırıcı okul disiplininin okul sosyal hizmeti ve onarıcı adalet açısından fenomenolojk yaklaşımla değerlendirilmesi [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
42. Tan, H. (2000). Psikolojik danışma ve rehberlik. Millî Eğitim Bakanlığı.
43. Türkiye İstatistik Kurumu. (2025). İstatistiklerle çocuk, 2024. https://www.tuik.gov.tr/media/announcements/istcocuk_2024.pdf
44. Yeşilkayalı, E. (2016). Okul sosyal hizmeti uygulamasında yaklaşım ve model örnekleri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(1), 135–152.