Bu çalışma, Türkçe yüksek lisans tezlerinin sonuç bölümlerinde kullanılan bilgi odaklı etkileşimli (ing. interactive) ve alıcı odaklı etkileşimli (ing. interactional) üstsöylem belirleyicilerini cinsiyete dayalı farklılıklar bağlamında incelemektedir. Hyland’ın (2005) Kişilerarası Üstsöylem Modeli temel alınarak ve Türkçeye özgü geliştirilmiş eklektik bir sınıflandırma ile desteklenerek yürütülen bu araştırmada, tarih, sosyoloji, Türk dili ve edebiyatı ile felsefe alanlarına ait 40 yüksek lisans tezi (20 kadın, 20 erkek yazar) çözümlenmiştir. Nicel bulgular, hem kadın hem erkek yazarların bilgi odaklı etkileşimli ve alıcı odaklı etkileşimli üstsöylem belirleyicilerini benzer biçimlerde kullandıklarını göstermektedir. Mantıksal bağlayıcılar (ing. transitions), çerçeve belirleyiciler (ing. frame markers) ve açımlayıcılar (ing. code glosses), en sık kullanılan bilgi odaklı etkileşimli öğeler olarak öne çıkarken; vurgulayıcılar (ing. boosters), kaçınmalar (ing. hedges) ve tutum belirleyicileri (ing. attitude markers) ise alıcı odaklı etkileşimli ulamda baskındır. Özellikle, erkek yazarların metinlerinde vurgulayıcılara daha fazla yer verdiği; kadın yazarların ise çerçeve belirleyiciler ve açımlayıcılara daha çok başvurduğu görülmüştür. Bu alt ulamlardaki farklılıkların log-olabilirlik testi ile istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlenmiştir. Nitel bulgular, üstsöylem stratejilerinin esasen yazın türüne özgü yapısal beklentiler ve akademik yazım normları tarafından şekillendirildiğini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, kadınların okura yönelik ve açıklayıcı öğelere daha çok yer vermesi; erkeklerin ise kesin ve iddialı anlatımı tercih etmesi gibi bazı ince cinsiyet temelli eğilimler, toplumsal kimliğin retorik tercihler üzerinde belli ölçüde etkili olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, bu bulgular akademik yazımda tür, dilsel yapı ve toplumsal kimlik arasındaki dinamik etkileşimi gözler önüne sermektedir. Türün getirdiği beklentiler yazarlarda yüksek düzeyde bir biçemsel birlikteliği teşvik ederken, cinsiyetin üstsöylemsel tercihler üzerinde ince ama fark edilir bir etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu bulgular, Türkçe Akademik Amaçlı Programlar (TAP) için pedagojik açıdan önem taşımakta; öğrencilerin hem retorik konvansiyonlar hem de kimlik konumlandırması konusunda farkındalık kazanmalarının gerekliliğini vurgulamaktadır.
Üstsöylem Cinsiyet farkları Türk akademik yazımı Yüksek lisans tezi sonuç bölümleri Alıcı odaklı etkileşimli ve bilgi odaklı etkileşimli belirleyiciler
This study investigates the use of interactive and interactional metadiscourse markers in the conclusion sections of Turkish master’s theses, with a specific focus on gender-based variation. Drawing on Hyland’s (2005) interpersonal model and supported by an eclectic taxonomy adapted to Turkish, the research analyzes a balanced corpus of 40 MA theses (20 female, 20 male authors) from the fields of History, Sociology, Turkish Language and Literature, and Philosophy. Quantitative analysis reveals that both male and female authors frequently used both interactive and interactional metadiscourse markers in similar ways. Transitions, frame markers, and code glosses were the most frequently used interactive elements, while boosters, hedges, and attitude markers dominated the interactional category. Notably, boosters appeared slightly more in male-authored texts, while frame markers and code glosses were more prominent in female-authored ones. Statistical analysis using the log-likelihood test confirmed significant gender-based variation in these subcategories. Qualitative analysis indicates that metadiscourse strategies are primarily shaped by genre-specific conventions and academic writing norms, rather than gender alone. However, subtle gendered tendencies, such as women’s greater use of reader-oriented and clarifying devices and men’s preference for assertive expressions, suggest that social identity influences rhetorical choices to some extent. Overall, the findings highlight the dynamic interaction between academic genre, linguistic structure, and social identity. The study concludes that while genre expectations foster a high degree of stylistic uniformity, gender continues to inform metadiscursive choices in academic writing subtly. These insights hold pedagogical relevance for Turkish for Academic Purposes (TAP) programs, emphasizing the need to raise student awareness about both rhetorical conventions and identity positioning in scholarly discourse.
Metadiscourse Gender differences Turkish academic writing Master’s thesis conclusions Interactional and interactive markers
| Birincil Dil | İngilizce |
|---|---|
| Konular | Bütünce Dilbilimi, Söylem ve Bağlamsal Dilbilim, Toplumsal Dilbilim |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 31 Mayıs 2025 |
| Kabul Tarihi | 18 Ekim 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 26 Aralık 2025 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2025 Cilt: 176 Sayı: 2 |