THE PROBLEM OF POLITICAL AUTHORITY IN SIXTEENTH-CENTURY ABYSSINIA: MULTIPLE POWERS AND COMPETING NARRATIVES
Öz
In the sixteenth century, the Ottoman-Abyssinian struggle became an integral component of the Ottoman-Portuguese rivalry and the shifting balance of power in the Red Sea. The Ottomans turned their attention to Abyssinian territories with the objectives of securing the Red Sea, expanding their influence over Indian Ocean trade routes, and protecting Muslim communities in the region. In this context, the Habesh Eyalet was established under the leadership of Özdemir Pasha, and the Ottoman administration sought to establish a lasting political authority in the area. However, Ottoman expansion encountered persistent obstacles arising from challenging geographical conditions, local resistance, and, most notably, the military and logistical support provided by Portugal to the Abyssinian Kingdom. Despite these difficulties, the Ottomans maintained a permanent presence in key Red Sea ports such as Suakin, Massawa, and Arkiko, thereby continuing their efforts to preserve the regional balance of power. This struggle was not merely a military confrontation; rather, it constituted a multifaceted process with religious and political dimensions that shaped the region's long-term historical trajectory. The Ottomans' relations with Muslim communities and the Abyssinian Kingdom's increasing reliance on Portuguese support further complicated the dynamics of regional power competition.
This study examines the struggle that unfolded in Abyssinian territories during the sixteenth century through the lens of the rivalry between the Ottoman governors (beylerbeys) of Habesh and the Abyssinian kings. The research is not confined solely to Ottoman sources; it also seeks to address the existing gap in the literature concerning the use of Portuguese-language materials by incorporating records produced by Portuguese actors who were actively involved in the Abyssinian region during this period. Accordingly, Ottoman, Portuguese, and Abyssinian sources are analyzed together in order to assess the political and military developments of the period from multiple perspectives and to offer a more comprehensive and balanced interpretation. The principal contribution of this study lies in its examination of Ottoman-Abyssinian relations not solely from an Ottoman-centered perspective but also through the alternative narratives provided by Portuguese and Abyssinian sources. The limited use of Portuguese archival documents and chronicles in earlier scholarship, together with the absence of comparative analyses drawing on the chronicles of Abyssinian kings, has resulted in the history of the region being framed largely through Ottoman sources. Accordingly, the roles played by the Ottoman Empire, the Kingdom of Portugal, and the Abyssinian rulers in transforming the Abyssinian region into a sphere of political rivalry during the sixteenth century are examined from a comparative perspective. Through this approach, the study seeks to identify the convergences and divergences among contemporary narratives from different source traditions.
Anahtar Kelimeler
XVI. YÜZYIL HABEŞ’İNDE HÂKİMİYET MESELESİ: FARKLI GÜÇLER, FARKLI ANLATILAR
Öz
XVI. yüzyılda Osmanlı-Habeş mücadelesi, Osmanlı-Portekiz rekabetinin ve Kızıldeniz'deki güç dengelerinin önemli bir parçası haline gelmiştir. Osmanlılar, Kızıldeniz’in güvenliğini sağlamak, Hint Okyanusu ticaret yollarında nüfuzlarını artırmak ve bölgedeki Müslüman toplulukları korumak amacıyla Habeş topraklarına yönelmişlerdir. Bu doğrultuda, Özdemir Paşa’nın öncülüğünde Habeş Beylerbeyliği kurulmuş ve Osmanlı yönetimi bölgede kalıcı bir otorite tesis etmeye çalışmıştır. Ancak Osmanlı ilerleyişi zorlu coğrafi koşullar, yerel direniş ve özellikle Portekiz’in Habeş Krallığı’na sağladığı askerî ve lojistik destek nedeniyle sürekli engellerle karşılaşmıştır. Buna rağmen Osmanlılar; Sevakin, Massava ve Arkiko gibi Kızıldeniz limanlarında kalıcı varlık göstererek bölgesel dengeleri koruma çabalarını sürdürmüştür. Bu mücadele yalnızca askerî bir çatışma değil, aynı zamanda dinî ve siyasi boyutlarıyla bölgenin uzun vadeli kaderini şekillendiren bir süreç olmuştur. Osmanlıların Müslüman topluluklarla kurduğu ilişkiler ve Habeş Krallığı’nın Portekiz desteğini artırma çabaları, bölgesel güç mücadelesini daha da karmaşık hale getirmiştir. Bu çalışma, XVI. yüzyılda Habeş topraklarında meydana gelen mücadeleyi, Habeş beylerbeyleri ile Habeş kralları arasındaki rekabet ekseninde ele almayı amaçlamaktadır. Araştırma, yalnızca Osmanlı kaynaklarıyla sınırlı kalmayacak; özellikle söz konusu dönemde Habeş bölgesinde yoğun faaliyetlerde bulunan Portekizlilere ait kayıtlar da kullanılarak, literatürde Portekizce kaynakların kullanımındaki eksikliğin giderilmesi sağlanacaktır. Bu doğrultuda Osmanlı, Portekiz ve Habeş kaynakları birlikte değerlendirilerek, dönemin siyasi ve askerî gelişmeleri farklı perspektifler üzerinden ele alınacak ve daha kapsamlı, bütüncül bir analiz sunulacaktır. Çalışmanın literatüre temel katkısı, Osmanlı-Habeş ilişkilerinin yalnızca Osmanlı merkezli bir bakış açısıyla değil; Portekiz ve Habeş kaynaklarının sunduğu alternatif anlatılar ışığında da incelenmesidir. Özellikle Portekiz arşiv belgeleri ve kroniklerinin önceki çalışmalarda yeterince kullanılmamış olması ve Habeş krallarına ait kroniklere başvurularak mukayeseli bir anlatımın geliştirilmemiş olması, bölge tarihinin büyük ölçüde Osmanlı kaynakları çerçevesinde ele alınmasına yol açmıştır. Bu sebeple, XVI. yüzyılda Habeş coğrafyasının bir siyasi rekabet alanına dönüşmesinde Osmanlı Devleti, Portekiz Krallığı ve Habeş krallarının oynadığı roller karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelenecektir. Böylelikle, döneme ait farklı kaynaklarda yer alan anlatımlar arasındaki benzerlikler ve farklılıklar ortaya konulacaktır.
Anahtar Kelimeler
