Alternative Modernities: Constitutionalism in the Ottoman Empire and Iran

Öz

With few notable exceptions, most historians of the Constitutional era in Iran and Turkey have placed great emphasis on the impact of western thought, particularly the Enlightenment and the ideals of the French revolution on the Iranian and Ottoman constitutional movements. Alternatively, others have emphasized the impact of modernist Islamic and Shi’i thought, particularly in Iran (Afghani and Abduh). Few scholars have shed much light on the debates on an alternative modernity, the mutual influences of western and eastern/Islamic thoughts and the reception of these ideas among a growing intellectual community in Istanbul, Tabriz, Cairo, etc. This article will focus on the formative years and the intellectual evolution of some key Ottoman and Iranian intellectual figures like Namik Kemal, Taqizade and Mirza Yusuf Mostashar al-Dawlah Tabrizi (1822-1895) based on their writings, memoirs, and newspapers printed in Istanbul and Iran.

Anahtar Kelimeler

• Iranian Constitution, Ottoman Constitution, Namik Kemal, Taqizade, Mirza Yusuf Mostashar al-Dawlah Tabrizi

Alternatif Moderniteler: Osmanlı İmparatorluğu ve İran’da Meşrutiyetçilik

Öz

Dikkate değer birkaç istisna dışında, İran ve Türkiye’nin meşrutiyet dönemleri üzerine çalışan tarihçilerin çoğu, Batı düşüncesinin, özellikle de Aydınlanma ve Fransız İhtilali ideallerinin İran ve Osmanlıdaki meşrutiyet hareketlerine olan etkisine büyük vurgu yaparlar. Diğer yandan, modernist İslamcı ve Şiî düşüncenin özellikle İran’da (Afgani ve Abduh) etkili olduğunu söyleyenler de vardır. Alternatif bir modernleşmeye, yani batı ve doğu/İslamcı düşüncelerinin karşılıklı etkisine ve İstanbul, Tebriz, Kahire vb. merkezlerde gittikçe gelişen aydın grupları tarafından bu düşüncelerin algılanı- şına dair tartışmalara işaret edenler ise oldukça azdır. Bu makalede, Namık Kemal, Takizade, Mirza Yusuf Müsteşâru’d-devle (1822-1895) gibi merkezi önem taşı- yan Osmanlı ve İran aydınlarının zihni teşekkül ve dönüşüm süreçlerine işaret edilecektir. Bunun için kaynak olarak kendi yazıları, hatıratları ve İstanbul ve İran’da basılan gazeteler esas alınacaktır.

Anahtar Kelimeler

• İran Meşrutiyeti, Osmanlı Meşrutiyeti, Namık Kemal, Takizade, Mirza Yusuf Müsteşâru’d-Devle