Halep-Kosova Hattı, 1909: Arnavutluk’ta Meşrutiyete Karşı Bir İsyan Teşebbüsü

Öz

Mart 1909’da Halep’te görevli Binbaşı Yakovalı Rıza Bey, terhis olup memleketine dönerken kendisine uğrayan Prizrenli bir ere, Recep’e, bir tomar evrak verir ve bu paketi oğluna ulaştırmasını ister. Bir ihbarı değerlendiren zaptiyeler Recep’i memleketine varmak üzereyken yakalar ve elindeki paketi ele geçirirler. Pakette Halep ulemasının fetvaları ve Yakovalı Rıza Bey’in Kosova vilayetindeki Arnavut beylerini isyana çağıran mektupları vardır. 31 Mart Vakası’na denk gelen bu isyan teşebbüsü geniş kapsamlı bir kovuşturmaya konu olur, birçok kişi tutuklanıp hapis ve sürgün edilir. Bu makale Osmanlı arşiv belgelerine dayanarak sözkonusu olayın ayrıntılarını anlatıyor, mektuplarda geçen vatan, millet, kanun, şeriat ve hilafet gibi kavramların bağlamlarını değerlendiriyor ve olayın 31 Mart Vakası’yla ilişkisini sorguluyor.

Anahtar Kelimeler

• II. Abdülhamid, Arnavutluk, Ulema, Meşrutiyet, 31 Mart Vakası

The Aleppo-Kosovo Connection, 1909: An Attempt of Rebellion in Albania Against the Ottoman Constitutional Regime

Abstract

In March 1909, Major Riza Bey Gjakova handed over a roll of papers to Recep, a discharged private who visited him in Aleppo on his way back to Albania. Being informed of the package, the police catched Recep and captured the papers, which appeared as fetwas of religous scholars of Aleppo and letters of Riza Bey written to Albanian chiefs in Kosovo, calling them to revolt against the Ottoman constitutional regime. Being timely with the 31 Mart Vakas› (the counterrevolution attempt of April 13), this event was largely investigated by the government and many people were arrested, sentenced and exiled. The article deals with the details of the event and tries to contextualize the concepts of fatherland, nation, law, shari’a, and caliphate, as mentioned in the letters.

Keywords

• Abdulhamid II, Constitutionalism, Ulema, Riza Bey Gjakova, Albania