Abdurrahman Nureddin Paşanın Osmanlı Irakına Dair 1880 Tarihli Lâyihası Üzerine
Öz
2003’teki Amerikan işgalinin üzerinden 12 yıl geçmesine rağmen Irak hâlâ uluslararası gündemin ilk sıralarında yer almaya devam etmektedir. Siyasi, sosyal ve ekonomik ilişkiler bakımından 19. yüzyıl ile 20. yüzyıl arasındaki derin bağlar hatırlanacak olursa, 19. yüzyıl Irak’ı hakkında yazılmış raporların, günümüz Irak’ının daha iyi anlaşılmasında büyük önem taşıdığı söylenebilir. Lâyihalar, özellikle de 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren, Osmanlı Devleti’nde vilayetler hakkında bilgi veren önemli kaynaklar hâline gelmiştir. II. Abdülhamid’in valilerden istediği lâyihalar çok seyahat etmeyen padişah için önemli bir kaynaktı. Bağdat vilayeti için de birçok lâyiha hazırlanmıştı. Bunlardan birisi de Bağdat Valisi Abdurrahman Nureddin Paşa’nın 1880 senesinde hazırladığı lâyihadır. Lâyihada beş konu üzerinde durulmaktadır: Bunların en önemlisi asayiş ve güvenliğin olmayışıdır. Bu sorun, eğitim, ziraat, zanaat ve ticaretten oluşan diğer dört meseleyi de doğrudan etkilemekteydi. Aşiret yapısının baskın olduğu Bağdat vilayetinde isyan eden aşiretlere karşı şahin bir tavır sergileyen Abdurrahman Nureddin Paşa, askerî konulardaki zafiyetin sebeplerini saydıktan sonra alınması gereken tedbirleri sıralamaktadır. Ziraat için çok önemli olan nehirleri ve sulama imkânlarını tetkik eden vali sedlerin ıslahına büyük önem atfetmektedir. Hille, Divaniye ve Kurna bölgelerine yapılacak sedlerle verimli sulama yapılabileceğini, dolayısıyla yeni arazilerin ekime açılacağını, tarım ürünlerindeki hâsılatın artacağını, sonuç olarak da seddin inşası için gerekli olan meblağın çok kısa zamanda telafi edilebileceğini ifade etmiştir. Yolların ve ulaşım araçlarının ıslahı da tarım ekonomisinin ağır bastığı vilayetin gelişimi için önemli görülmektedir. Maarif ve zanaatle ilgili olarak da okul müfredatlarının elden geçirilmesi ve insanların maişetine yardımcı olacak zanaat dallarında eğitim ve eğitmen talep edilmektedir.Lâyihada bu konu başlıklarında detaylı bilgiler İstanbul’a rapor edilmişse de lâyihanın yazıldığı dönemin sıcak konularından olan Sünnî-Şiî ilişkileri, Irak’ta tapu dağıtılması gibi konulara değinilmemiş olması da dikkat çekmektedir. Lâyiha Irak’ın siyasi, sosyal ve ekonomik konularına temas eden içeriğiyle Bağdat’ın bugünkü problemlerinin tarihî arkaplanını vermektedir
Anahtar Kelimeler
On Abdurrahman Nureddin Pasha’s Report on Ottoman Iraq in 1880
Öz
Though it has been 12 years since the American occupation
of Iraq in 2003, the country continues to be in the top agenda
of international affairs. Considering the close ties between
the 19th and 20th centuries in terms of social, political and
economic relations, it can be argued that the reports on
19th-century Iraq have significant repercussions for understanding
present-day Iraq. The provincial reports (lâyihas),
especially those written in the second half of the 19th century,
have been crucial sources on Ottoman provinces. These
reports were very important for Abdülhamid II, a sultan who
typically did not travel throughout the empire. As with many
other provinces, the sultan ordered the preparation of reports
on Ottoman Iraq, one of which was written by the governor
of Baghdad Abdurrahman Nureddin Pasha in 1880.
The report focuses on five main themes, of which lack of
security was the most significant one. In fact, this problem
affected the remaining four directly: education, agriculture,
handicrafts and commerce. In Baghdad, where the tribal
structure was quite dominant, the governor preferred to
adopt a hawkish attitude toward the rebelling tribes. Having
detailed the reasons for military weaknesses in the province,
he underlined the necessary measures to be taken. The governor
seems to analyze the rivers and irrigation facilities in
the province in a detailed manner and give priority to the
construction and restoration of river walls. The river walls,
especially in Hilla, Divaniya and Kurna were to provide efficient
irrigation, open new areas to cultivation, rise in agricultural
production and, in return, meet the costs needed
for this construction. The improvement of the roads and
transportation facilities was also very important for Baghdad
where agriculture dominated the provincial economy.
With regard to education and handicrafts, the governor emphasized
the need for reform in the curriculum and underlined the importance of handicrafts and teachers in this field
because they were to help people meet their daily needs..
Though in his report Abdurrahman Nureddin Pasha informed
Istanbul in detail, he interestingly did not touch
upon the hot issues of the period, such as Sunnite-Shiite relations
and the delivery of title deeds in Iraq. As the report
is about social, political and economic situation of Iraq in
the late 19th century, it may shed light on the background of
present-day Iraq.
Anahtar Kelimeler
