Yıl 2008, Cilt , Sayı 24, Sayfalar 129 - 156 2008-06-01

Osmanlı Coğrafyasında İktidarın Sınırlandırılması; (Anayasacılık): Tunus Tecrübesi
The Restriction of Authority in the Ottoman Geography and Constitutionalism: the Tunisian Experience

Ayhan CEYLAN [1]


Tunus 1574 yılında Osmanlı yönetimine girdi. Osmanlı egemenliği altında Tunus eyaleti geniş bir özerkliğe sahipti. 19. yüzyılın ortalarında, Fransa ve İngiltere başta olmak üzere Avrupa devletlerinin ticarî ve siyasî menfaatlerini temine yönelik yapmış oldukları baskı, 1857 yılında Tunus Beyi’ni Tanzimat ve Islahat Fermanlarından esinlenen Ahdü’l-Emân isminde bir bildiriyi ilan etmek zorunda bıraktı. Temelde Müslüman olmayan Avrupalıların haklarını güvenceye alan bu belge sonrası süregelen benzer baskı, 1861 yılında Muhammed Sadık Bey (1859–1882) tarafından, İslam-Osmanlı coğrafyasında kendi türünün ilki sayılan Kânûnu’d-Devle adlı bir anayasayı ilanla sonuçlandı. Anayasa, sınırlı bir monarşi kurmak amacındaydı. Yasama fonksiyonu, el-Meclisü’l-Ekber adlı 60 kişiden oluşan bir meclis tarafından yerine getirilmekteydi. Yürütme gücü, kural olarak melik ve vezirlerden oluşmaktaydı. Yargı bağımsız olup, çeşitli mahkemelerce yerine getirilmekteydi. Anayasa, 1864 yılında patlak veren bir isyan sonrası askıya alındı.
Tunisia had been under Ottoman rule since 1574, although in practice it was largely an autonomous province. In the middle of the 19th century, increased European economic and political influence and despotism of the Tunisian Bey prompted the British and the French to force the Bey to issue Ahd al-Aman (Security Covenant; September 1857), a civil rights charter modeled on the Ottoman Tanzimat and Islahat Edicts. The Ahd al-Aman granted certain rights and freedoms for non-Muslim subjects. British and French consuls urged Muhammad Bey (1855-1859) to grant a constitution based on the provisions of the Ahd al-Aman. Muhammad’s successor, Muhammad al-Sadiq Bey (1559–1882), formally promulgated the constitution in 1861(Kanun ad-Dawla), the first of its kind in Muslim territories. The constitution, consisting of 13 headings and 114 articles, established a constitutional monarchy with the Bey and his ministers responsible to the Grand Council, which consisted of 60 councilors nominated for five years and chosen by the Bey and his ministers from among the ministers, high officials, senior officers and notables. The Grand Council participated in the preparation of laws. The executive power belonged to the Bey and his ministers. The independence of the judicial power was recognized in the constitution. With the eruption of the Ali Ben Ghedhahem revolt in 1864, Sadiq Bey cancelled the 1861 Constitution.
Diğer ID JA35VJ77FU
Bölüm Makale
Yazarlar

Yazar: Ayhan CEYLAN

Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 1 Haziran 2008

Chicago Ceylan, A . "Osmanlı Coğrafyasında İktidarın Sınırlandırılması; (Anayasacılık): Tunus Tecrübesi". Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi (2008 ): 129-156