Ortaokul Öğrencilerinde Fiziksel Aktivite Tutumu, Vücut Kitle İndeksi ve Benlik Saygısı

Öz

Araştırmada, ortaokul öğrencilerinin fiziksel aktivite tutumu, vücut kitle indeksi (VKİ) ve benlik saygısı düzeylerinin farklı değişkenler açısından değerlendirilmesi ve aralarındaki ilişkinin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Araştırma, nicel araştırma yaklaşımı kapsamında ilişkisel tarama modeli kullanılarak yürütülmüştür. Araştırmanın örneklem grubunu, Trabzon’daki 2 farklı ortaokulda öğrenim gören 507 (243 kız, 264 erkek) gönüllü öğrenci oluşturmaktadır. Araştırma verilerinin elde edilmesinde Kişisel Bilgi Formu, Çocuk ve Gençlerde Fiziksel Aktivite Tutum Ölçeği ve Çocuklar için Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizi SPSS 22 programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulguları neticesinde, cinsiyet değişkeninin fiziksel aktivite tutumu ve benlik saygısı üzerinde anlamlı farklılık oluşturduğu; VKİ üzerinde anlamlı farklılık oluşturmadığı tespit edilmiştir. Anne ve babanın düzenli fiziksel aktivite yapma durumunun, öğrencilerin fiziksel aktivite tutumu ve benlik saygısı üzerinde anlamlı farklılık oluşturduğu; VKİ üzerinde anlamlı farklılık oluşturmadığı tespit edilmiştir. Sınıf seviyesi değişkeninin fiziksel aktivite tutumu ve benlik saygısı üzerinde anlamlı farklılık oluşturmadığı; VKİ üzerinde anlamlı farklılık oluşturduğu belirlenmiştir. Fiziksel aktivite tutumu ile VKİ arasında anlamlı düzeyde ilişki olmadığı; fiziksel aktivite tutumu ile benlik saygısı arasında pozitif yönde düşük düzeyde ilişki olduğu saptanmıştır. Elde edilen bulgulardan hareketle, erkek öğrencilerin fiziksel aktiviteye yönelik tutum ve benlik saygısı değerlerinin kız öğrencilere kıyasla daha yüksek düzeyde olduğu; anne ve babası düzenli fiziksel aktivite yapan öğrencilerin fiziksel aktiviteye yönelik tutum ve benlik saygısı değerlerinin yapmayanlara kıyasla daha yüksek düzeyde olduğu; 8. sınıf öğrencilerinin VKİ değerlerinin 5. sınıf öğrencilerine kıyasla daha yüksek düzeyde olduğu; fiziksel aktiviteye yönelik tutum değerleri yüksek öğrencilerin benlik saygısı değerlerinin de daha yüksek olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Fiziksel aktivite tutumu
• Vücut kitle indeksi
• Benlik saygısı

Attitudes Toward Physical Activity, Body Mass Index, and Self-Esteem in Middle School Students

Öz

The present study aims to evaluate middle school students’ attitudes toward physical activity, body mass index (BMI), and self-esteem levels in terms of various variables, and to determine the relationships among these variables. The research was conducted within the framework of a quantitative research approach using a correlational survey model. The sample of the study consisted of 507 volunteer students (243 females, 264 males) attending two different middle schools in Trabzon. Data were collected using a Personal Information Form, the Physical Activity Attitude Scale for Children and Adolescents, and the Rosenberg Self-Esteem Scale for Children. The data were analyzed using the SPSS 22 software package. The findings revealed that the gender variable created a significant difference in attitudes toward physical activity and self-esteem, but not in BMI. It was also determined that parents’ regular engagement in physical activity created a significant difference in students’ attitudes toward physical activity and self-esteem, but not in BMI. The grade level variable did not create a significant difference in attitudes toward physical activity and self-esteem; however, it created a significant difference in BMI. Furthermore, no significant relationship was found between attitudes toward physical activity and BMI, whereas a low-level positive relationship was identified between attitudes toward physical activity and self-esteem. Based on the findings, it was concluded that male students had higher levels of attitudes toward physical activity and self-esteem compared to female students; students whose parents regularly engaged in physical activity had higher levels of attitudes toward physical activity and self-esteem compared to those whose parents did not; 8th-grade students had higher BMI values compared to 5th-grade students; and students with higher attitudes toward phsical activity also had higher levels of self-esteem.

Anahtar Kelimeler

• Physical activity attitude
• Body mass index
• Self-esteem

Kaynakça

1. KAYNAKLAR Adak, E. (2023). Ortaokul öğrencilerinin beden eğitimi ve spor dersi ile fiziksel aktiviteye yönelik tutumlarının incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi, Amasya Üniversitesi).
2. Arıkan, R. (2004). Araştırma teknikleri ve rapor hazırlama. Asil Yayın Dağıtım.
3. Aybek, A., İmamoğlu, O., & Taşmektepligil, M. (2011). Öğrencilerin beden eğitimi dersine ve ders dişi etkinliklere yönelik tutumlarinin değerlendirilmesi. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 2(2), 51-59.
4. Barışık, A. (2019). Ortaokul öğrencilerinin benlik saygıları ve yaratıcı düşünme becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi İstanbul ili örneği (Yüksek Lisans Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
5. Benli Özdemir, E., & Arık, S. (2013). Ortaokul öğrencilerinin benlik saygı düzeylerinin ve sürdürülebilir çevreye yönelik tutumlarının incelenmesi. Tarih Okulu Dergisi, 6(16).
6. Birgün, A., Özen, E., Uğraş, B. S., & Pehlivan, B. S. (2020). Ortaokul öğrencilerinin fiziksel aktiviteye tutum düzeylerinin incelenmesi. Uluslararası Dağcılık ve Tırmanış Dergisi, 3(2), 64-75.
7. Birtwistle, G. E., & Brodie, D. A. (1991). Children's attitudes towards activity and perceptions of physical education. Health Education Research, 6(4), 465-478.
8. Can, N. (2011). Çorlu merkezdeki ilköğretim çağındaki çocuklarda obezite görülme sıklığı, risk faktörleri ve benlik saygısı (Yüksek Lisans Tezi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü).

9. Cooley, C. H. (1902). The looking-glass self. The production of reality: Essays and readings on social interaction, 6(1902), 126-128.
10. Çakır, E. (2019). Lise öğrencilerinin fiziksel aktiviteye katilim motivasyonları ile vücut kitle indeksi arasındaki ilişkinin incelenmesi. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 21(1-A), 30-39.
11. Çakır, Z., Çatıkkaş, F., Türkmen, M., Şengönül, A., Yaman, M., Öktem, T., Gönen, M., Güzel, S., & Yel, K. (2025a). Preservice teachers’ attitudes toward pedagogical humour: The role of physical activity, sociodemographic factors, and academic discipline. BMC Psychology, 13, 1423. https://doi.org/10.1186/s40359-025-03751-4
12. Çakır, Z., Erbaş, Ü., Gönen, M. A, Ceyhan, M., Öktem, T., Kul, M., Dilek, A.N., & Güzel, S. (2025b). Examination of trauma levels and earthquake stress coping strategies of university students who exercise and do not exercise after an earthquake. BMC Psychology, 13, 867. https://doi.org/10.1186/s40359-025-03108-x
13. Çalış, M. (2022). Farklı zekâ özelliklerine sahip ortaokul öğrencilerinin fiziksel aktivite tutumları ve yaşam doyum düzeylerinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi, Bartın Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü).
14. Çavli, G. (2019). Lise öğrencilerinde beden kitle indeksinin yeme tutumu, beden imgesi, benlik saygısı ve depresif belirtiler üzerine etkisi (Yüksek Lisans Tezi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü).
15. Çetin, M. (2007). Ortaöğretim öğrencilerinin beden eğitimi ve spora ilişkin tutumlarının karşılaştırılması. Gazi Üniversitesi, Ankara.
16. Çoban, Ü. (2019). Üniversite öğrencilerinin spora yönelik tutumlarının benlik saygısı, yaşam kalitesi, öz yeterlilik ve akademik başarı düzeylerine etkisinin incelenmesi (Doğu Marmara Bölgesi üniversiteleri örneği). Kocaeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Kocaeli.
17. Çubuk, A. (2019). Ortaokul öğrencilerinin internet bağımlılığı, fiziksel aktivite düzeyleri ve akademik başarı durumları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi).
18. Çuvalcı, O. (2022). Ortaokul öğrencilerinin fiziksel aktiviteye yönelik tutumları ile mutluluk yönelimleri ilişkisi üzerine bir araştırma (Tez No. 754962) [Yüksek lisans tezi, Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
19. Das, P., & Horton, R. (2012). Rethinking our approach to physical activity. The Lancet, 380(9838), 189-190.
20. Deforche, B. I., De Bourdeaudhuij, I. M., & Tanghe, A. P. (2006). Attitude toward physical activity in normal-weight, overweight and obese adolescents. Journal of adolescent health, 38(5), 560-568.
21. Diker, N. (2020). İlkokula farklı yaş gruplarında başlamış ortaokul öğrencilerinin öz yeterlik inancı kaynakları ve benlik saygısı bakımından karşılaştırılması (Yüksek Lisans Tezi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü).
22. Erdoğan, E. G. (2016). Lise öğrencilerinde beden kütle indeksi durumunun sosyodemografik ve beslenme özellikleri ile ilişkisi. Journal of Human Sciences, 14(2), 1571-1589.
23. Eren, M. Ö. (2024). Çocuklarda Fiziksel Aktiviteye Karşı Tutumun Dijital Bağımlılık ve Obezite ile İlişkisi. International Journal of Eurasia Social Sciences/Uluslararasi Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 14(55).
24. Ewy, S. R. (1993). Children’s Attitudes toward Physical Activity and Self-Esteem. (Master's Thesis, Fort Hays State University).
25. Gökdemir, M. E., & Ekşi, H. (2023). Çocuklar için Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması. 11. Türkiye Lisansüstü Çalışmalar Kongresi, 63(3), 267.
26. Guiné, R. P., Fernandes, S. R., Abrantes, J. L., Cardoso, A. P., & Ferreira, M. (2016). Factors affecting the body mass index in adolescents in Portuguese schools. Hrvatski časopis za prehrambenu tehnologiju, biotehnologiju i nutricionizam, 11(1-2), 58-64.
27. Hallal, P. C., Victora, C. G., Azevedo, M. R., & Wells, J. C. (2006). Adolescent physical activity and health: a systematic review. Sports medicine, 36, 1019-1030.
28. Hardman, A. E., & Stensel, D. J. (2009). Physical activity and health: the evidence explained. routledge.
29. İnceoğlu, M. (2011). Tutum-algı iletişim. Siyasal Kitabevi.
30. Jones, I. (2023). Sporda araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
31. Kamtsios, S., & Digelidis, N. (2008). Physical activity levels, exercise attitudes, self-perceptions and BMI type of 11 to 12-year-old children. Journal of Child Health Care, 12(3), 232-240.
32. Karadağ, S. (2012). İlköğretim 8. sınıf ve lise 11. sınıf öğrencilerinin beden eğitimi dersine ilişkin tutumlarının çeşitli değişkenlere bağlı olarak karşılaştırılması (Kırıkkale örneği) (Yüksek Lisans Tezi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü).
33. Karadeniz, S. (2017). 12-14 yaş ortaokul öğrencilerinde beslenme, fiziksel aktivite ve obezite ilişkisinin incelenmesi (Sivas il örneği) (Yüksek Lisans Tezi, Hitit Üniversitesi).
34. Karahan, T. F., Sardoğan, M. E., Şar, A. H., Ersanlı, E., Kaya, S. N., & Kumcağız, H. (2004). Üniversite öğrencilerinin yalnızlık düzeyleri ile benlik saygısı düzeyleri arasındaki ilişkiler.
35. Karasar, N. (2023). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Nobel Yayınları.
36. Kaya, R. (2008). Edirne il merkezinde ilköğretim okullarındaki öğrencilerde beslenme-obezite-fiziksel aktivite ilişkisinin değerlendirilmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü). Kaya, S. & Can, İ. (2023). Fiziksel Uygunluk ve Eurofit Test Bataryası. Spor Bilimleri Alanında Uluslararası Araştırmalar (s.9-28). Eğitim Yayınevi.
37. Keskin, N., Öncü, E., & Küçük, K. S. (2016). Ortaokul öğrencilerinin beden eğitimi dersine yönelik tutum ve öz-yeterlikleri. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 14(1), 93-107.
38. Kim, O., & Kim, K. (2003). Comparisons of body mass index, perception of body weight, body shape satisfaction, and self-esteem among Korean adolescents. Perceptual and Motor Skills, 97(3_suppl), 1339-1346.
39. Kimter, N. (2008). Benlik saygısı ve dindarlık ilişkisi. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Uludağ Üniversitesi, Bursa.
40. Korkmaz, A. (2008). Kocaeli İli Gebze İlçesindeki İlköğretim II. Basamak (6-7-8. Sınıflar) Öğrencilerinde Obezite Sıklığı ve Beslenme Davranışları. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü)
41. Kulaksızoğlu, A. Ergenlik Psikolojisi. Remzi Kitabevi, İstanbul, 2001.
42. Kurtoğlu Karataş, B. (2019). 9-11 Yaş grubu çocukların bilişsel duygu düzenleme stratejileri ve öz saygı düzeyleri arasındaki ilişki (Yüksek Lisans Tezi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü).
43. Linda Rikard, G., & Banville, D. (2006). High school student attitudes about physical education. Sport, Education and Society, 11(4), 385-400.
44. Liu, M., Wu, L., & Ming, Q. (2015). How does physical activity intervention improve self-esteem and self-concept in children and adolescents? Evidence from a meta-analysis. PloS one, 10(8), e0134804.
45. Lohr, S. L. (2010). Sampling: Design and Analysis (2nd ed.). Brooks/Cole.
46. Margetts, B. M., Rogers, E., Widhal, K., de Winter, A. R., & Zunft, H. J. (1999). Relationship between attitudes to health, body weight and physical activity and level of physical activity in a nationally representative sample in the European Union. Public Health Nutrition, 2(1a), 97-103.
47. Miles, L. (2007). Physical activity and the prevention of cancer: a review of recent findings. Nutrition Bulletin, 32(3), 250-282.
48. Neale, D. C., Sonstroem, R. J., & Metz, K. F. (1969). Physical fitness, self-esteem, and attitudes toward physical activity. Research Quarterly. American Association for Health, Physical Education and Recreation, 40(4), 743-749.
49. Ogu, O. C., & Umunnah, J. O. (2023). Self-Esteem and Attitude to Participate in Physical Activity Among Children Living With Disabilities. Palaestra, 37(4).
50. Öz, F. (2004). Sağlık alanında temel kavramlar. İmaj.
51. Özer, Ö., Uyhan, O., Devrilmez, E., Orhan, İ., Bilgiç, M., Uğurlu, A., & Akpınar, S. (2024). The relationship between attitude toward physical activity and weight gain in children and young adolescence. Frontiers in Pediatrics, 12, 1300613.
52. Öztora, S., Hatipoğlu, S., Barutçugil, M. B., Salihoğlu, B., Yıldırım, R., & Şevketoğlu, E. (2006). İlköğretim çağındaki çocuklarda obezite prevalansının belirlenmesi ve risk faktörlerinin araştırılması. Bakırköy Tıp Dergisi, 2(1), 11-14.
53. Rosenberg, M. (1965). Rosenberg self-esteem scale. Journal of Religion and Health.
54. Rosner, B., Prineas, R., Loggie, J., & Daniels, S. R. (1998). Percentiles for body mass index in US children 5 to 17 years of age. The Journal of pediatrics, 132(2), 211-222.
55. Sampasa-Kanyinga, H., Hamilton, H. A., Willmore, J., & Chaput, J. P. (2017). Perceptions and attitudes about body weight and adherence to the physical activity recommendation among adolescents: the moderating role of body mass index. Public Health, 146, 75-83.
56. Sarıkaya, A. (2015). 14-18 yaş arası ergenlerin benlik saygısı ve psikolojik dayanıklılık düzeyleri arasındaki ilişki (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Bilim Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.).
57. Sarria, A., Moreno, L. A., Garcí‐LIop, L. A., Fleta, J., Morellón, M. P., & Bueno, M. (2001). Body mass index, triceps skinfold and waist circumference in screening for adiposity in male children and adolescents. Acta paediatrica, 90(4), 387-392.
58. Satman, M. C., & Karaman, H. (2018). Ortaokul öğrencilerinin düzenli fiziksel aktiviteye dair tutum ve davranışları ile vücut kitle endeksleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 16(3), 121-131.
59. Schembre, S. M., Durand, C. P., Blissmer, B. J., & Greene, G. W. (2015). Development and validation of the cognitive behavioral physical activity questionnaire. American Journal of Health Promotion, 30(1), 58-65.
60. Shephard, R. J., & Balady, G. J. (1999). Exercise as cardiovascular therapy. Circulation, 99(7), 963-972.
61. Simonton, K., Mercier, K., Centeio, E., Barcelona, J., Phillips, S., & Garn, A. C. (2021). Development of Youth Physical Activity Attitude Scale (YPAAS) for elementary and middle school students. Measurement in Physical Education and Exercise Science, 25(2), 110-126.
62. Sivrikaya, Ö., & Kılçık, M. (2018). Farklı illerdeki ortaokul öğrencilerinin beden eğitimi dersine karşı tutumlarının ölçülmesi. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 9(3), 162-173.
63. Spruijt-Metz, D., & Saelens, B. E. (2016). 14 Behavioral Aspects of Physical Activity in Childhood and Adolescence. Handbook of pediatric obesity: Etiology, pathophysiology, and prevention, 227.
64. Story, M., Stevens, J., Evans, M., Cornell, C. E., Juhaeri, Gittelsohn, J., ... & Murray, D. M. (2001). Weight loss attempts and attitudes toward body size, eating, and physical activity in American Indian children: relationship to weight status and gender. Obesity Research, 9(6), 356-363.
65. Stranahan, A. M., & Mattson, M. P. (2008). Impact of energy intake and expenditure on neuronal plasticity. Neuromolecular medicine, 10, 209-218.
66. Swanepoel, E., Surujlal, J., & Dhurup, M. (2015). Attitude towards sport and physical activity, self-esteem, life satisfaction relationships and variations in terms of gender: perspectives from university students. African Journal for Physical Health Education, Recreation and Dance, 21(sup-1), 14-28.
67. Taşar, S., & Paksoy, F. D. (2021). Ergenlerin boy ve kilo değerleri ve bunlarla ilgili algılarının benlik saygısı, umutsuzluk ve sosyal anksiyete üzerine etkisi. Turk J Child Adolesc Ment Health, 28(2), 89-95.
68. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2014). Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Türkiye Fiziksel Aktivite Rehberi. 2. baskı. Ankara: Kuban Matbaacılık Yayıncılık.
69. Tunç, A. A., Çabıtçı, M., Devrilmez, M., & Demirel, S. (2021). Ortaokul öğrencilerinin benlik saygısı düzeylerinin incelenmesi: cinsiyet, sınıf ve okul takımında yer alma değişkenlerinin etkisi/Investigation of secondary school students’ self-esteem level: effects of gender, class and participating school team. Beden Eğitimi ve Spor Araştırmaları Dergisi, 13(1), 29-35.
70. Turkay, H. (2020). Spor bilimlerinde araştırma yöntemleri. Nobel Akademik Yayıncılık.
71. Turhan Tek, B. (2015). Ortaokul öğrencilerinin fiziksel uygunluk düzeyleri ile fiziksel uygunluk bilgi düzeylerinin karşılaştırılması (Yüksek Lisans Tezi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü).
72. Türker, N. K., & Turanlı, N. (2008). Matematik eğitimi derslerine yönelik tutum ölçeği geliştirilmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(3), 17-29.
73. Uyhan, O., Tabak, E. Y., Devrilmez, M., Devrilmez, E., & Özer, Ö. (2023). Çocuk ve gençlerde fiziksel aktivite tutum ölçeğinin türkçe geçerlik ve güvenirliği. Beden Eğitimi ve Spor Araştırmaları Dergisi, 15(1), 19-34.
74. Van Praag, H. (2009). Exercise and the brain: something to chew on. Trends in neurosciences, 32(5), 283-290.
75. Vuillemin, A., Boini, S., Bertrais, S., Tessier, S., Oppert, J. M., Hercberg, S., ... & Briançon, S. (2005). Leisure time physical activity and health-related quality of life. Preventive medicine, 41(2), 562-569.
76. WHO. Global Health Observatory Data Repository. 2011. http://apps.who. int/ghodata (accessed June 26, 2012.
77. World Health Organization. (2012). Global health observatory data repository. 2015.
78. Wood, C., Griffin, M., Barton, J., & Sandercock, G. (2021). Modification of the Rosenberg scale to assess self-esteem in children. Frontiers in public health, 9, 655892.
79. Yel, K., Şencan, D., Güzel, S., & Erkılıç, A. O. (2024). Physical activity, nutrition, and healthy living. International Journal of Health, Exercise, and Sport Sciences (IJOSS), 1(3), 15-28. https://www.ijoss.org/Archive/ijoss-Volume1-issue3-02.pdf
80. Yıldırım, T. A., & Onan, N. (2021). Ortaokul öğrencilerinin pandemi sürecindeki fiziksel aktivite tutumu ve stresle başa çıkma durumlarının değerlendirilmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(4), 772-783.
81. Yıldız, M. (2012). Öğretmen adaylarının benlik saygısı ve kişilik özelliklerinin sahip oldukları değerler açısından incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi).
82. Yıldız, M., & Çapar, M. (2010). Ortaöğretim öğrencilerinde benlik saygısı ile dindarlık arasındaki ilişkinin incelenmesi. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 10(1), 103-131.
83. Yılmaz, A., & Kocataş, S. (2019). Ortaokul öğrencilerinin obezite sıklığının, beslenme davranışlarının ve fiziksel aktivite düzeylerinin değerlendirilmesi. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 1(3), 66-83.
84. Zengin, S. (2013). Çocuk ve gençlik merkezlerinde hizmet alan 12-18 yaş arası erkek çocukların beden eğitimi ve spor dersine ilişkin tutum düzeyleri ile benlik saygılarının incelenmesi (Master's thesis, Sakarya Universitesi (Turkey)).
85. Zorba, E. (2000). Fiziksel Uygunluk. Ankara.
86. Zorba, E. ve Saygın, Ö. (2013). Fiziksel Aktivite ve Fiziksel Uygunluk. 3.baskı.