Educational Assessment and Diagnostic Practices in Speech and Language Disorders: A Qualitative Study

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 3, 281 - 308, 31.12.2025

Tuğberk Alioğlu , Özlem Oğuz

https://doi.org/10.58563/dkyad-2025.83.5

Öz

Purpose: This study aims to examine the perspectives of personnel working in Guidance and Research Centers (RAMsTurkish abbreviation) regarding the educational assessment and diagnostic processes of individuals with speech and language disorders. The research specifically focuses on understanding how these professionals perceive the current procedures, challenges, and effectiveness of practices related to the identification and evaluation of individuals with such communication difficulties. The study also highlights the vital role these processes play in the broader context of special education services and underscores the professional needs of RAM personnel to ensure accurate and comprehensive evaluations.
Method: A qualitative research method was employed to gain an in-depth understanding of the participants' experiences and perspectives. The phenomenological research design was adopted, as it allows for a detailed exploration of how individuals interpret and make sense of their professional roles and experiences. Data were collected through semi-structured interviews conducted with 12 participants working in various RAMs across different regions. The interviews were conducted online to ensure accessibility and participation flexibility. A participant information form and a semi-structured interview guide were used to collect demographic and contextual data. The data obtained from the interviews were analyzed using content analysis, a widely accepted method in qualitative research. The interview transcripts were systematically processed and coded using MaxQDA Analytics PRO 2024 software, which provided a structured and rigorous platform for data organization and interpretation.
Results: Five main themes emerged: (1) Critical Stages in the Assessment and Diagnosis Process, (2) Challenges Faced by Personnel, (3) Utilization and Limitations of Assessment Tools and Technology, (4) Perceptions Regarding Professional Roles, and (5) Recommendations for Improvement. Participants consistently identified the educational assessment and diagnosis phase following medical reporting as pivotal. A dominant challenge was the insufficient number of speech and language therapists within RAMs, echoing findings from previous studies highlighting workforce shortages in special education services (Kozlowski et al., 2021). Additionally, participants emphasized the limited diversity and availability of appropriate diagnostic tools, alongside the underutilization of technological advancements, which aligns with the broader literature advocating for modernization in assessment approaches (Smith & Johnson, 2019). Staff underscored the importance of interdisciplinary collaboration and expressed a strong need for enhanced professional training.
Conclusion: To enhance the effectiveness of educational assessment and diagnostic procedures for individuals with speech and language disorders, it is essential to employ speech and language therapists in RAMs. Furthermore, involving interdisciplinary teams in these processes is expected to yield more reliable and holistic outcomes. The findings also emphasize the need for continuous in-service training programs aimed at increasing RAM personnel's competence and awareness regarding speech and language disorders, ultimately contributing to the improvement of service quality and educational equity.

Anahtar Kelimeler

guidance and research center , speech and language disorders , educational assessment , diagnosis

Dil ve Konuşma Bozukluklarında Eğitsel Değerlendirme ve Tanılama Uygulamaları: Nitel Bir İnceleme

Öz

Amaç: Bu araştırma rehberlik ve araştırma merkezinde çalışan personellerin dil ve konuşma bozukluğu yaşayan bireylerin eğitsel değerlendirme ve tanılama süreçlerine ilişkin görüşlerini incelemeyi amaçlamaktadır.
Yöntem: Bu araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş ve fenomenoloji deseni tercih edilmiştir. Bu çalışmada rehberlik ve araştırma merkezlerinde görev yapan 12 katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşmeler çevrimiçi olarak gerçekleştirilmiştir. Veriler içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Görüşmeler sonucunda elde edilen veriler MaxQDA Analytics PRO 2024 yazılımına aktarılmış ve analiz süreci bu program aracılığıyla sistematik biçimde gerçekleştirilmiştir.

Bulgular: Veri analizleri sonucunda beş ana tema ortaya çıkmıştır: “Süreçteki Kritik Aşamalar”, “Karşılaşılan Zorluklar”, “Ölçme Araçları ve Teknoloji Kullanımı”, “Çalışanlara Yönelik Algılar” ve “Zorluklara Yönelik Çözüm Önerileri”. Katılımcılar için en kritik aşama, hastane raporunun ardından yapılan eğitsel değerlendirme ve tanılama sürecidir. En önemli zorluğun ise kurumlarda dil ve konuşma terapisti eksikliği olduğu vurgulanmıştır. Ayrıca ölçme araçlarının çeşitliliğinin azlığı ve teknolojinin yeterince kullanılmaması dile getirilmiştir. Çözüm önerileri arasında kurumlara dil ve konuşma terapisti istihdam edilmesi önerisi öncelikli olarak ortaya çıkmıştır.

Sonuç: Dil ve konuşma bozukluklarının eğitsel değerlendirme ve tanılama süreçlerinin daha etkili yürütülebilmesi için rehberlik ve araştırma merkezlerine dil ve konuşma terapistlerinin istihdamı büyük önem taşımaktadır. Eğitsel değerlendirme ve tanılama sürecinin farklı disiplinlerden uzmanların ortak değerlendirme yapmasının daha nitelikli sonuçlar vereceği düşünülmektedir. Rehberlik ve araştırma merkezinde bulunan personelin dil ve konuşma bozukluklarına ilişkin bilgi düzeyini artırması amacıyla hizmet içi eğitim programlarına ihtiyaç duyulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

rehberlik ve araştırma merkezi , dil ve konuşma bozukluğu , eğitsel değerlendirme , tanılama

Kaynakça

• Arivett, D. L., Rust, J. O., Brissie, J. S., & Dansby, V. S. (2007). Special education teachers’ perceptions of school psychologists in the context of individualized education program meetings. Education, 127(3), 378–388.
• Aslan, S., & Bal, E. (2014). Rehberlik ve araştırma merkezlerinin örgütsel analizi. Eğitim ve Bilim, 39(173), 313-324. https://doi.org/10.15390/EB.2014.1652
• Ataman, A. (2009). Özel gereksinimli çocuklar ve özel eğitime giriş. Gündüz Eğitim ve Yayıncılık.
• Baş, N. (2023). İşitme kayıplı çocuk ve ailesine rehberlik ve araştırma merkezinde sunulan hizmetlerin incelenmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
• Bengisoy, A., & Özdemir, M. B. (2019). Psikolojik danışman/rehber öğretmenlerin bakış açısıyla psikolojik danışma ve rehberlik alanının sorunları. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, 1(3), 189–193. https://doi.org/10.35365/ctjpp.19.1.24
• Blankenship, T., Boon, R. T., & Fore, C. (2007). Inclusion and placement decisions for students with special needs: A historical analysis of relevant statutory and case law. Electronic Journal for Inclusive Education, 2(1), 1–10. https://corescholar.libraries.wright.edu/ejie/vol2/iss1/2/
• Bozkurt, S. S. (2017). Özel eğitimde dijital destek: Yardımcı teknolojiler. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 3(2), 37-60.
• Çağlayan, E. (2022). Rehberlik ve araştırma merkezi personelinin otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin eğitsel tanılama ve yönlendirme süreçlerine ilişkin görüşleri (Yüksek lisans tezi, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü). Edirne.
• Çakmak, Z. (2017). Rehberlik ve araştırma merkezi personelinin öğrenme güçlüğü olan bireylerin değerlendirilme süreçlerine ilişkin görüşleri (Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü). Eskişehir.
• Çay, E., Sivrikaya, T., & Eldeniz Çetin, M. (2022). Rehberlik araştırma merkezlerinde eğitsel değerlendirme yapan personelin çoklu yetersizliği olan bireyleri değerlendirme süreçlerine ilişkin görüşleri. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 1047-1067. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1108291
• Çuhadar, S. (2017). Sınıf öğretmenlerinin eğitsel değerlendirme sürecine ilişkin görüşleri. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 526–549. https://doi.org/10.24315/trkefd.307946
• Doğan, O., Yardımcı, H., Tanrıverdi, R., & Yardımcı, S. (2022). Rehberlik ve araştırma merkezlerinde sunulan özel eğitim hizmetlerine yönelik yönetici ve öğretmen görüşleri. Social Sciences Studies Journal, 8(106), 3161–3178. https://doi.org/10.29228/sssj.64956
• Fiscus, E. D., & Mandell, G. J. (2002). Bireyselleştirilmiş eğitim programlarının geliştirilmesi: BEP (G. Akçamete, H. G. Şenel & E. Tekin, Çev.). Seçkin Dağıtım.
• Flanagan, D. P., Alfonso, V. C., & Ortiz, S. O. (2013). Essentials of cross-battery assessment (3rd ed.). Wiley. https://doi.org/10.1037/e723842011-001
• Glascoe, F. P., & Sturner, R. (2000). Surveillance and screening. In J. Law, A. Parkinson, & R. Tamhne (Eds.), Communication difficulties in children (pp. 47–67). Radcliffe Medical Press.
• Glogowska, M., & Campbell, R. (2000). Investigating parental views of involvement in pre-school speech and language therapy. International Journal of Language and Communication Disorders, 35(3), 391–405. https://doi.org/10.1080/136828200410654
• Göksoy, S., & Öksüz, K. (2019). Eğitsel tanılama sürecinde rehberlik ve araştırma merkezinde çalışan öğretmenlerin yaşadıkları sorunlar ve çözüm önerileri. Diyalektolog: Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 20, 65–78. https://doi.org/10.22464/diyalektolog.282
• Halmatov, S., & Gülbahçe, A. (2020). Türkiye’de psikolojik danışma ve rehberliğin gelişim süreci. Pegem Akademi Yayıncılık. https://doi.org/10.14527/9786257052009
• Işıkdoğan-Uğurlu, N., & Kayhan, N. (2018). Sınıf öğretmenlerinin özel gereksinimli öğrencilerin eğitsel değerlendirme süreçlerine yönelik görüşlerinin incelenmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(29), 626–669. https://doi.org/10.14520/adyusbd.398385
• Işıtan, S., & Turan, F. (2014). Çocuklarda dil gelişiminin değerlendirilmesinde bir anlatı analizi yaklaşımı olarak: Öykü anlatımı. Educational Sciences and Practice, 13(26), 105–124.
• Jimenez, B. A., Mims, P. J., & Browder, D. M. (2012). Data-based decisions: Guidelines for teachers of students with severe intellectual and developmental disabilities. Education and Training in Autism and Developmental Disabilities, 47(4), 407-413. https://doi.org/10.1177/215416471204700403
• Kamens, M. W. (2004). Learning to write IEPs: A personalized, reflective approach for preservice teachers. Intervention in School and Clinic, 40(2), 76-80. https://doi.org/10.1177/10534512040400020201
• Kanniappan, V., Smith, J., & Lee, R. (2025). A protocol to study the effect of targeted parental education intervention to identify early childhood development disorder – multisite interventional study. Archives of Public Health, 83, 1495. https://doi.org/10.1186/s13690-024-01495-y
• Karasolak, K., Tanrıseven, İ., & Konokman, G. Y. (2012). Öğretmenlerin hizmetiçi eğitim etkinliklerine ilişkin tutumlarının belirlenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 21(3), 997–1010.
• Karataş, Z. (2017). Sosyal bilim araştırmalarında paradigma değişimi: Nitel yaklaşımın yükselişi. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 68-86.
• Kırbıyık, M. E. (2011). Özel eğitim değerlendirme kurulunda görevli rehber öğretmenlerin eğitsel değerlendirme ve tanılama sürecine ilişkin görüşleri (Yüksek lisans tezi, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü). Uşak.
• Kocaoğlu, A., & Güner, N. (2024). Suriyeli özel gereksinimli göçmen öğrencilerin eğitsel değerlendirme ve tanılama sürecinin sınıf öğretmeni ve Rehberlik ve Araştırma Merkezi personeli görüşleri doğrultusunda incelenmesi. Harran Maarif Dergisi, 9(2), 194-237. https://doi.org/10.22596/hej.1488335
• Küçükgöz, M. (2024). Kapsayıcı eğitim; sığınmacı özel gereksinimli öğrencilere yönelik özel eğitim öğretmenlerinin görüşlerinin değerlendirilmesi. Turkish Special Education Journal: International, 6(1), 49–65. https://doi.org/10.69485/tseji.1418508
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği. http://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2018_07/09101900_ozel_egitim_hizmetleri_yonetmeligi_07072018.pdf
• OECD. (2024). Education at a Glance 2024: OECD Indicators. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/c00cad36-en
• Özak, H., Vural, M., & Avcıoğlu, H. (2008). Rehberlik araştırma merkezi müdürlerinin gönderme, tanılama, yerleştirme, izleme ve değerlendirmeye ilişkin görüş ve önerileri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 189-206.
• Perreaton, H., Creed, C., & Robinson, B. (2001). Teacher education through distance learning: Technology-curriculum-cost-evaluation. UNESCO Publishing.
• Popper, K. R., & Eccles, J. C. (1977). The self and its brain: An argument for interactionism. Springer-Verlag. https://doi.org/10.2307/2025979
• Schalock, R. L., Borthwick-Duffy, S. A., Bradley, V. J., Buntinx, W. H., Coulter, D. L., Craig, E. M., Gomez, S. C., Lachapelle, Y., Luckasson, R., Reeve, A., Shogren, K. A., Snell, M. E., Spreat, S., Tassé, M. J., Thompson, J. R., Verdugo-Alonso, M. A., Wehmeyer, M. L., & Yeager, M. H. (2010). Intellectual disability: Definition, classification, and systems of supports (11th ed.). American Association on Intellectual and Developmental Disabilities.
• Selimoğlu, Ö. G., Özdemir, S., Töret, G., & Özkubat, U. (2013). Otizmli çocuğa sahip ebeveynlerin otizm tanılama sürecinde ve tanı sonrasında yaşadıkları deneyimlere ilişkin görüşlerin incelenmesi. International Journal of Early Childhood Special Education, 5(2), 129–161. https://doi.org/10.20489/intjecse.107930
• Şafak, P., Demiryürek, P., & Yılmaz, H. C. (2018). Çok duyulu öykülerin ağır ve çoklu yetersizliği olan görmeyen öğrencilerin dinlediğini anlamalarına etkisi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 19(1), 129–153. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.322391
• Taşlıbeyaz, E., Karaman, S., & Göktaş, Y. (2014). Öğretmenlerin uzaktan hizmet içi eğitim deneyimlerinin incelenmesi. Ege Eğitim Dergisi, 15(1), 139–160. https://doi.org/10.12984/eed.19099
• Thornton-Lang, K. M. (2012). Observation as a formal assessment tool in early childhood education. University of Northern Iowa.
• Toğram, B., & Maviş, İ. (2009). Aileler, öğretmenler ve dil ve konuşma terapistlerinin çocuklardaki dil ve konuşma bozukluklarına yönelik tutum ve bilgilerinin değerlendirilmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 10(1), 71–85. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000134
• Uğurlu, N. I., & Kayhan, N. (2018). Sınıf öğretmenlerinin özel gereksinimli öğrencilerin eğitsel değerlendirme süreçlerine yönelik görüşlerinin incelenmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(29), 626-669. https://doi.org/10.14520/adyusbd.398385
• Yalçın, R. (2021). Dil ve konuşma bozukluklarının değerlendirilmesi sürecinde görev alan rehberlik ve araştırma merkezi personelinin yaşadığı sorunların belirlenmesi (Yüksek lisans tezi, Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü). İstanbul.
• Yell, M. L., Katsiyannis, A., Collins, J., & Losinski, M. (2017). Special education law: Policies and procedures. Pearson.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Yurtsever, Ş. (2013). Eğitsel tanılama ve değerlendirme sürecinde görev alan Rehberlik ve Araştırma Merkezi personelinin karşılaştığı sorunların belirlenmesi (Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü). İstanbul.
• Yürekli, M., & Şafak, P. (2022). Rehberlik ve araştırma merkezlerinde çalışan öğretmenlerin ağır ve çoklu yetersizliği olan bireylerin eğitsel değerlendirme ve tanılama süreçlerine ilişkin görüşleri. Milli Eğitim Özel Eğitim ve Rehberlik Dergisi, 2(3), 246-280.