Dijital İkonoklazm: Görsel Aşırılık Çağında İmge Yorgunluğu ve Yeni Sessizlik Politikaları

Öz

Bu makale, dijital kültürün aşırı görsellik üretimiyle şekillenen çağdaş estetik krizini dijital ikonoklazm kavramı üzerinden tartışmaktadır. Günümüz insanı, ekranlar aracılığıyla sürekli yeniden üretilen imgeler, simülakrlar ve algoritmik görsel akışlarla çevrelenmiş bir yaşam formu sürdürmektedir. Bu görsel çoğalma, başlangıçta bilgiye erişim, ifade özgürlüğü ve yaratıcılığın demokratikleşmesi olarak algılansa da, zamanla bir “görsel yorgunluk” (visual fatigue) ve “algısal tükenme” (perceptual exhaustion) olgusuna dönüşmüştür. İmge bolluğu, anlamın derinliğini silikleştirmekte; her şeyin görünür, şeffaf ve tüketilebilir hâle geldiği bir kültürel atmosfer yaratmaktadır. Çalışma, bu durumu hem medya teorisi (Guy Debord’un Gösteri Toplumu, Jean Baudrillard’ın Simülakrlar ve Simülasyon’u, Byung-Chul Han’ın Şeffaflık Toplumu kavramı) hem de estetik felsefesi bağlamında ele almaktadır. “Dijital ikonoklazm” burada imgelerin fiziksel yıkımını değil, görmeyi reddetme, bakmamayı seçme ve sessizliği temsil etme eylemini ifade eden yeni bir estetik-politik jest olarak yorumlanmaktadır. Araştırma, günümüz sanatçılarının dijital görsel aşırılığa karşı geliştirdikleri boşluk, sessizlik, görünmezlik ve yavaşlık temelli üretim stratejilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, nitel araştırma deseni kapsamında yapılandırılmıştır. Araştırma evreni, 2010’dan itibaren dijital görsel kültür bağlamında üretilmiş çağdaş sanat eserlerinden oluşmaktadır. Örneklem, araştırma amacına uygun olarak amaçlı örnekleme yöntemiyle belirlenmiş; dijital görsel fazlalık, sessizlik ve yokluk estetiği kavramlarını doğrudan ya da dolaylı biçimde tartışmaya açan üç eser çalışmaya dâhil edilmiştir. Çalışma, dijital görsel kültürün aşırılığına karşı bir estetik perhiz, görsel tevazu ve farkındalıklı bakış etiği önerisinde bulunmaktadır. Sessizliği yalnızca yokluğun değil, anlamın yeniden inşasının mekânı olarak konumlandırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Dijital Kültür
• Görsel Kültür
• İmge
• Çağdaş Sanat
• Estetik

Digital Iconoclasm: Image Fatigue and the New Politics of Silence in the Age of Visual Excess

Öz

This article discusses the contemporary aesthetic crisis shaped by the excessive production of visuality in digital culture through the concept of digital iconoclasm. Contemporary life is increasingly structured around screens, within which images, simulacra, and algorithmically generated visual flows are continuously reproduced. While this visual proliferation was initially perceived as a process of democratising access to information, freedom of expression, and creativity, it has gradually transformed into a condition of visual fatigue and perceptual exhaustion. The overabundance of images weakens the depth of meaning, producing a cultural atmosphere in which everything becomes visible, transparent, and readily consumable. The study addresses this condition through the lenses of media theory—drawing on The Society of the Spectacle, Simulacra and Simulation, and The Transparency Society—as well as aesthetic philosophy. Within this framework, digital iconoclasm is interpreted not as the physical destruction of images but as a contemporary aesthetic–political gesture that manifests through the refusal to see, the choice not to look, and the representation of silence. The research aims to examine production strategies developed by contemporary artists in response to digital visual excess, particularly those grounded in emptiness, silence, invisibility, and slowness. The study is structured within a qualitative research design. The research universe consists of contemporary artworks produced within the context of digital visual culture since 2010. The sample was determined through purposeful sampling, and three artworks that directly or indirectly engage with issues of visual excess, silence, and the aesthetics of absence were selected for analysis. As a result, the study proposes aesthetic restraint, visual modesty, and ethics of attentive seeing as responses to the excesses of digital visual culture. Silence is positioned not merely as absence but as a space for the reconstruction of meaning.

Anahtar Kelimeler

• Digital Culture
• Visual Culture
• Image
• Contemporary Art
• Aesthetics

Kaynakça

1. Anadol, R. (2019). Machine hallucinations [Media installation]. Artechouse, Washington, NYC. google scholar
2. Barthes, R. (2014). Camera lucida - Fotoğraf üzerine düşünceler. ( Reha Akçakaya Çev.). İstanbul: Altıkırbeş Yayınları. google scholar
3. Baudrillard, J. (2011). Simülakrlar ve simülasyon. (6. Bs). (Oğuz Adanır Çev.) Ankara: Doğubatı Yayınları. google scholar
4. Benjamin, W. (2008). Teknik olarak yeniden üretilebilirlik çağında sanat eseri. (Çev. Ahmet Cemal). İstanbul: Agora Kitaplığı. google scholar
5. Braidotti, R. (2013). The posthuman. Polity Press. google scholar
6. Bridle, J. (2018). New dark age: Technology and the end of the future. Verso. google scholar
7. Crary, J. (2015). 7/24 Geç kapitalizm ve uykuların sonu. ( Nedim Çatlı Çev.) İstanbul: Metis Yayınları. google scholar
8. Debord, G. (2024). Gösteri toplumu. (14. Bs). (Ayşen Ekmekçi, Okşan Taşkent, Çev). İstanbul: Ayrıntı Yayınları. google scholar

9. Flusser, V. (2020). Bir fotoğraf felsefesine doğru. (Ali Yılmaz Çev.) İstanbul: Espas Yayınları. google scholar
10. Foucault, M. (2019). Hapishanenin doğuşu. ( 8. Bs.) (Mehmet Ali Kılıçbay Çev.) İstanbul: İmge Kitapevi. google scholar
11. Han, B. C. (2017). Şeffaflık toplumu. ( Haluk Barışcan Çev.). İstanbul: Metis Yayınları. google scholar
12. Hansen, M. B. N. (2015). Feed-forward: On the future of twenty-first-century media. University of Chicago Press. google scholar
13. Ingold, T. (2013). Making: Anthropology, archaeology, art and architecture. London: Routledge. google scholar
14. Manovich, L. (2001). The language of new media. MIT Press. google scholar
15. Paglen, T. (2010). Invisible: Covert operations and classified landscapes. Aperture. google scholar
16. Paul, C. (2015). Digital art (3rd ed.). Thames & Hudson. google scholar
17. Ranciere, J. (2012). Estetiğin huzursuzluğu - Sanat rejimi ve politika. (Aziz Ufuk Kılıç Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları. google scholar
18. Sontag, S. (1977). On photography. New York: Farrar, Straus and Giroux. google scholar
19. Odell, J. (2019). How to do nothing: Resisting the attention economy. Brooklyn: Melville House. google scholar