Effects of Recycling Campaigns on Environmental Awareness: Zero Waste Good Practice Examples

Öz

The waste problem has become an environmental threat as a result of the rapidly growing population, urbanization, and changing consumption habits worldwide. When waste is released into nature uncontrollably, it can trigger global environmental problems such as deteriorating air, water, and soil quality, threatening human health, and destroying ecosystems. Within the framework of sustainability principles related to increasing environmental problems, developing environmental awareness from an early age is of critical importance. Recycling campaigns carried out by local governments in collaboration with educational institutions play a key role in raising environmentally conscious individuals. The aim of this study is to examine the projects implemented in schools by eight selected provincial/district municipalities in Turkey within the scope of “Zero Waste Best Practice Examples” and to evaluate the impact of these practices on environmental awareness. These municipalities were selected because they have carried out waste campaigns in direct collaboration with educational institutions. The application examples were compiled using literature and publicly available sources; no primary data was collected for this study. The selected projects were presented descriptively, and their strengths and weaknesses were evaluated comparatively. The conclusions reached as a result of the evaluation show that school-based recycling campaigns are an effective tool for developing environmental awareness and that local governments' collaborations in this area should be expanded.

GERİ DÖNÜŞÜM KAMPANYALARININ ÇEVRE BİLİNCİNE ETKİLERİ: SIFIR ATIK İYİ UYGULAMA ÖRNEKLERİ

Öz

Atık problemi dünya genelinde hızla artan nüfus, kentleşme ve değişen tüketim alışkanlıkları sonucunda çevresel bir tehdit haline gelmiştir. Atıklar, doğaya kontrolsüzce bırakıldıklarında hava, su ve toprak kalitesini bozma, insan sağlığını tehdit etme ve ekosistemleri tahrip etme gibi küresel ölçüde çevre sorunlarını tetikleyebilmektedir. Artan çevre sorunlarına ilişkin sürdürülebilirlik ilkeleri çerçevesinde çevre bilincinin erken yaşlardan itibaren geliştirilmesi kritik bir önem taşımaktadır. Bu sorunlara karşı yerel yönetimlerin, eğitim kurumlarıyla iş birliği içinde yürüttüğü geri dönüşüm kampanyaları, çevreye duyarlı bireylerin yetişmesinde kilit rol oynamaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’deki “Sıfır Atık İyi Uygulama Örnekleri” kapsamında seçilen sekiz il/ilçe belediyesinin, okullarda uygulanmış projeleri incelenerek, bu uygulamaların çevre bilinci üzerindeki etkilerini değerlendirmektir. Söz konusu belediyeler, eğitim kurumlarıyla doğrudan iş birliği içinde atık kampanyaları yürütmüş olmaları nedeniyle seçilmiştir. Uygulama örnekleri, literatür ve kamuya açık kaynaklardan yararlanarak derlenmiş olup çalışma kapsamında birincil veri toplanmamıştır. Seçilen projeler betimleyici biçimde sunularak, güçlü ve zayıf yönleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonucunda ulaşılan çıkarımlar, okul temelli geri dönüşüm kampanyalarının çevre bilincini geliştirmede etkili bir araç olduğunu göstermekte ve yerel yönetimlerin bu alandaki iş birliklerinin yaygınlaştırılması gerektiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• sıfır atık
• geri dönüşüm
• çevre

Kaynakça

1. Arıkboğa, Ü. (2019). “Çevre politikasının ekonomik araçları ve Türkiye’de belediye uygulamaları. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 41(1): 23-50
2. Bek, Y. (2019). “Türkiye'de Geri Dönüşüm Uygulamaları (3R). (Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi) Samsun
3. Bilgili, M.Y. (2023). “Sıfır Atık Yönetiminin Çevre Etiği Yaklaşımları Açısından Değerlendirilmesi”. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 64:21-28
4. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (2023). “Sıfır Atık Projesi Faaliyet Raporu”. https://ced.csb.gov.tr/atik-istatistikleri-i-89145 (Erişim: 04.07.2025)
5. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (2024). “Türkiye'de çevre alanında 2024 böyle geçti”. https://csb.gov.tr/turkiyede-cevre-alaninda-2024-boyle-gecti-bakanlik-faaliyetleri-40429 (Erişim: 04.07.2025)
6. Hatipoğlu, C. ve Dere, İ. (2025). “Sıfır atık projesi kapsamında belediyeler ve Milli Eğitim Müdürlüklerinin çevre eğitimi faaliyetleri”. Ordu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1):11-29
7. Kiziroğlu, İ. (2023). “Çevre Eğitimi ve Çevre Bilinci”. Tabiat ve İnsan Dergisi, 2(193):5-17
8. Milliyet Gazetesi (21.09.2025). “Okullarda sıfır atık ayarı”. https://www.milliyet.com.tr/egitim/okullara-sifir-atik-ayari-7449602 (Erişim: 05.07.2025)

9. TEMA Vakfı. (2023). “Sıfır Atık Eğitim Projesi”. https://sifiratiktema.org/ (Erişim: 05.07.2025)
10. Yılmaz, S. ve Zorlutuna, Ş. (2024). “Öğretmen adaylarının çevresel duyarlılık, çevre bilinci ve çevre sorunlarına yönelik davranışlarının incelenmesi”. Sinop Üniversitesi SBD, 8:25-49
11. ÇŞİDB. “Sıfır Atık İyi Uygulama Örnekleri - Sıfır Atık”. (1-8) (Erişim: 4-5.07.2025) (1) https://sifiratik.gov.tr/kutuphane/sifir-atik-iyi-uygulama-ornekleri#6032 (2) https://sifiratik.gov.tr/kutuphane/sifir-atik-iyi-uygulama-ornekleri#6216 (3) https://sifiratik.gov.tr/kutuphane/sifir-atik-iyi-uygulama-ornekleri#6036 (4) https://sifiratik.gov.tr/kutuphane/sifir-atik-iyi-uygulama-ornekleri#5952 (5) https://sifiratik.gov.tr/kutuphane/sifir-atik-iyi-uygulama-ornekleri#6225 (6) https://sifiratik.gov.tr/kutuphane/sifir-atik-iyi-uygulama-ornekleri#6048 (7) https://sifiratik.gov.tr/kutuphane/sifir-atik-iyi-uygulama-ornekleri#6049 (8) https://sifiratik.gov.tr/kutuphane/sifir-atik-iyi-uygulama-ornekleri#6191
12. Mustafa Kemal Paşa Belediyesi. “Atıklarımız çilek olsun kampanyası”. https://www.mustafakemalpasa.bel.tr/hizmet/atiklarimiz-cilek-olsun-kampanyasi (Erişim: 04.07.2025)
13. Karesi Belediyesi. “Karesi’de bir dönüşüm bir can oluyor”. https://www.karesi.bel.tr/yazi/karesi-de-bir-donusum-bir-can-oluyor (Erişim: 05.07.2025)
14. Kayseri Anadolu Haber (25.09.2023). “Melikgazi’nin o projesi çok konuşulacak”. https://www.kayserianadoluhaber.com.tr/melikgazi-nin-o-projesi-cok-konusulacak/103035/ (Erişim: 05.07.2025)