ANTROPOSEN’DEN ÇIKIŞ MÜMKÜN MÜ?

Öz

Bu mektup, Antroposen kavramının yaşamı yeniden düşünmek için sunduğu imkânları, özellikle bitkisel yaşamın ontolojik statüsü üzerinden değerlendirmektedir. Antroposen tartışmaları insanın gezegen üzerindeki yıkıcı etkilerini görünür kılmış olsa da, çoğu yaklaşımın yaşamı hâlâ insan merkezli bir çerçevede ele aldığı ileri sürülmektedir. Çevresel krizlerin temelinde yalnızca politik veya teknolojik sorunların değil, yaşamı kavramsallaştırma biçimimizin de bulunduğu savunulmaktadır. Bu bağlamda bitkiler, modern düşüncede çoğu zaman edilgen ve arka planda kalan varlıklar olarak değerlendirilmiş; ancak atmosferin sürekliliği, besin ağlarının yapısı ve ekosistemlerin devamlılığı bakımından yaşamın kurucu unsurları olmaya devam etmişlerdir. Mektup, bitkisel organizasyonun dağıtık, ilişkisel ve gayrımerkezî yapısının insan-merkezli yaşam ontolojilerine alternatif sunduğunu ileri sürmektedir. Bu doğrultuda “Fitosen” kavramı, yeni bir jeolojik çağ adı olarak değil; yaşamı insan etkinliği yerine bitkisel süreçler merkezinde yeniden düşünmeye çağıran ontolojik bir yönelim olarak önerilmektedir. Böylece Antroposen’den çıkışın, yalnızca yeni bir çağ ilanıyla değil, yaşamın ilişkisel ve bitkisel boyutlarını yeniden kavramakla mümkün olabileceği savunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Antroposen
• Ontoloji
• Bitkiler
• Fitosen
• Biyofelsefe

Is It Possible to Move Beyond the Anthropocene?

Öz

This letter examines the possibilities opened by the concept of the Anthropocene for rethinking life, particularly through the ontological status of vegetal existence. Although Anthropocene discourse has rendered visible the destructive impact of humanity on the planet, many approaches continue to frame life within an anthropocentric perspective. The present text argues that contemporary ecological crises stem not only from political failures or technological inadequacies, but also from the dominant ways in which life itself has been conceptualized. Within modern thought, plants have often been regarded as passive and secondary forms of existence. Yet vegetal life has remained a foundational element of life in terms of the continuity of the atmosphere, the structure of food webs, and the sustainability of ecosystems. The letter argues that the distributed, relational, and noncentralized organization of plants offers an alternative to hierarchical and human-centered ontologies of life. In this context, the concept of the “Phytocene” is proposed not as the designation of a new geological epoch, but rather as an ontological reorientation that shifts attention from human activity to vegetal processes. From this perspective, overcoming the Anthropocene may require not merely declaring a new era, but reconceptualizing coexistence with plants within the relational continuity of life.

Anahtar Kelimeler

• Anthropocene
• Phytocene
• Ontology
• Plants
• biophilosophy

Kaynakça

1. Calvo, P., & Lawrence, N. (2022). Planta sapiens: The new science of plant intelligence. Oxford University Press.
2. Hall, M. (2011). Plants as persons: A philosophical botany. SUNY Press.
3. Kohn, E. (2013). How forests think. University of California Press.
4. Mancuso, S. (2023). Phytopolis: The living city. Polity.
5. Marder, M. (2013). Plant-thinking. Columbia University Press.
6. Marder, M. (2023). Time is a plant. Columbia University Press.