Araştırma Makalesi

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE TÜRKİYE HERPETOFAUNASI: BİBLİYOMETRİK BİR DERLEME (2000–2025)

Cilt: 9 Sayı: 17 1 Temmuz 2026
PDF İndir
TR EN

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE TÜRKİYE HERPETOFAUNASI: BİBLİYOMETRİK BİR DERLEME (2000–2025)

Öz

Bu çalışma, Türkiye herpetofaunasının (amfibi ve sürüngenler) iklim değişikliğiyle kesişimindeki literatürü sistematik biçimde derleyip haritalamaktadır. Web of Science Core Collection taraması (Article; 2000–2025; İngilizce) 125 kayıt vermiş; PRISMA süreciyle 61 çalışma analize alınmıştır. Dâhil edilen çalışmalar taksonomik grup, coğrafi ölçek, iklim sürücüsü, etki türü ve yöntemsel yaklaşım açısından kodlanmış; ayrıca anahtar kelime ortak-görünüm ağı (VOSviewer Online; thr = 3) ve özetler üzerinden LDA konu modellemesi (k = 10, keşifsel katman) ile incelenmiştir. Yayın sayısı 2016'dan sonra belirgin biçimde artmış, 2021–2022'de en yüksek düzeye ulaşmıştır. İncelenen çalışmalar sürüngenlerde yoğunlaşmaktadır (deniz kaplumbağaları dâhil %73,8; Reptilia %41 ve deniz kaplumbağaları %33); deniz kaplumbağaları ayrı ve güçlü bir küme oluşturmaktadır. Çalışmaların çoğu birden fazla iklim değişkenini birlikte ele almakta (çoklu/diğer, %64); tek bir birincil sürücü atanabildiğinde sıcaklık öne çıkmakta (%31), yağış ve kuraklık ise birincil sürücü olarak ender görülmektedir. Tematik olarak dağılım/habitat uygunluğu ve ekolojik niş modellemesi en yaygın hattır (%49); bunu fenoloji (%18) ve deniz kaplumbağalarında yuvalama–inkübasyon sıcaklığı–TSD/cinsiyet oranı (%16) izler. Fizyoloji, demografi ve davranış gibi süreç-odaklı başlıklar birincil odak olarak ender ya da yoktur. Üç analitik merceğin (manuel kodlama, ortak-görünüm ağı ve konu modeli) aynı tematik dengesizliğe işaret etmesi bu örüntüyü güçlü biçimde desteklemektedir. Ancak üç yöntem de aynı metin girdisinden beslendiğinden, bu yakınsama bağımsız bir doğrulama değil, tutarlılık göstergesi olarak okunmalıdır. Bu boşlukları kapatmak için mekanizma-temelli uzun dönem izleme ve deneysel çalışmalara, su rejimi sürücülerini birincil olarak ele alan araştırmalara ve Türkçe/WoS-dışı literatürü de kapsayan ulusal ölçekli sentezlere öncelik verilmelidir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Ahmadi, M., Hemami, M.-R., Kaboli, M., Ghane-Ameleh, S., & Malekian, M. (2025). “Conservation biogeography of mountain vipers: A phylogenetic niche modelling approach”. Diversity and Distributions, 31(1), e13955. https://doi.org/10.1111/ddi.13955
  2. Ahmadi, M., Hemami, M.-R., Kaboli, M., Malekian, M., & Zimmermann, N. E. (2019). “Extinction risks of a Mediterranean neo-endemism complex of mountain vipers triggered by climate change”. Scientific Reports, 9, 6332. https://doi.org/10.1038/s41598-019-42792-9
  3. Araújo, M. B., Thuiller, W., & Pearson, R. G. (2006). “Climate warming and the decline of amphibians and reptiles in Europe”. Journal of Biogeography, 33:1712–1728.
  4. Biber, M. F., Voskamp, A., & Hof, C. (2023). “Potential effects of future climate change on global reptile distributions and diversity”. Global Ecology and Biogeography, 32:519–534. https://doi.org/10.1111/geb.13646
  5. Blomme, E., Batsleer, F., Matheve, H., Verbelen, D., Martel, A., Croubels, S., Pasmans, F., & Bonte, D. (2025). “Consistent phenological advancement of common toad migration in response to climate change in Flanders, Belgium”. Amphibia-Reptilia, 46(1): 59–68. https://doi.org/10.1163/15685381-bja10207
  6. Böhm, M., Collen, B., Baillie, J. E. M., Bowles, P., Chanson, J., Cox, N., Hammerson, G., Hoffmann, M., Livingstone, S. R., Ram, M., Rhodin, A. G. J., Stuart, S. N., Van Dijk, P. P., Young, B. E., Afuang, L. E., Aghasyan, A., García, A., Aguilar, C., Ajtic, R., … Zug, G. (2013). “The conservation status of the world’s reptiles”. Biological Conservation, 157:372–385. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2012.07.015
  7. Ceriani, S. A., & Casale, P. (2025). “Long-term incubation duration decline indicates climate-change driven feminization of three sea turtle species in Florida, USA”. Global Change Biology, 31(10), e70559. https://doi.org/10.1111/gcb.70559
  8. Cox, N., Young, B. E., Bowles, P., et al. (2022). “A global reptile assessment highlights shared conservation needs of tetrapods”. Nature, 605:285–290. https://doi.org/10.1038/s41586-022-04664-7

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Küresel Değişim Biyolojisi, Omurgalı Biyolojisi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

1 Temmuz 2026

Gönderilme Tarihi

14 Haziran 2026

Kabul Tarihi

28 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 17

Kaynak Göster

APA
Güler, Ş., Yaşar, Ç., Karataş, A., & Çiçek, K. (2026). İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE TÜRKİYE HERPETOFAUNASI: BİBLİYOMETRİK BİR DERLEME (2000–2025). Doğanın Sesi, 9(17), 48-66. https://izlik.org/JA54XJ62DZ
AMA
1.Güler Ş, Yaşar Ç, Karataş A, Çiçek K. İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE TÜRKİYE HERPETOFAUNASI: BİBLİYOMETRİK BİR DERLEME (2000–2025). Doğanın Sesi. 2026;9(17):48-66. https://izlik.org/JA54XJ62DZ
Chicago
Güler, Şengül, Çağdaş Yaşar, Ahmet Karataş, ve Kerim Çiçek. 2026. “İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE TÜRKİYE HERPETOFAUNASI: BİBLİYOMETRİK BİR DERLEME (2000–2025)”. Doğanın Sesi 9 (17): 48-66. https://izlik.org/JA54XJ62DZ.
EndNote
Güler Ş, Yaşar Ç, Karataş A, Çiçek K (01 Temmuz 2026) İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE TÜRKİYE HERPETOFAUNASI: BİBLİYOMETRİK BİR DERLEME (2000–2025). Doğanın Sesi 9 17 48–66.
IEEE
[1]Ş. Güler, Ç. Yaşar, A. Karataş, ve K. Çiçek, “İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE TÜRKİYE HERPETOFAUNASI: BİBLİYOMETRİK BİR DERLEME (2000–2025)”, Doğanın Sesi, c. 9, sy 17, ss. 48–66, Tem. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA54XJ62DZ
ISNAD
Güler, Şengül - Yaşar, Çağdaş - Karataş, Ahmet - Çiçek, Kerim. “İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE TÜRKİYE HERPETOFAUNASI: BİBLİYOMETRİK BİR DERLEME (2000–2025)”. Doğanın Sesi 9/17 (01 Temmuz 2026): 48-66. https://izlik.org/JA54XJ62DZ.
JAMA
1.Güler Ş, Yaşar Ç, Karataş A, Çiçek K. İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE TÜRKİYE HERPETOFAUNASI: BİBLİYOMETRİK BİR DERLEME (2000–2025). Doğanın Sesi. 2026;9:48–66.
MLA
Güler, Şengül, vd. “İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE TÜRKİYE HERPETOFAUNASI: BİBLİYOMETRİK BİR DERLEME (2000–2025)”. Doğanın Sesi, c. 9, sy 17, Temmuz 2026, ss. 48-66, https://izlik.org/JA54XJ62DZ.
Vancouver
1.Şengül Güler, Çağdaş Yaşar, Ahmet Karataş, Kerim Çiçek. İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE TÜRKİYE HERPETOFAUNASI: BİBLİYOMETRİK BİR DERLEME (2000–2025). Doğanın Sesi [Internet]. 01 Temmuz 2026;9(17):48-66. Erişim adresi: https://izlik.org/JA54XJ62DZ