The Historical Memory and Tombstones of Tırazlar Village

Öz

Tırazlar Village, located in the Sarıgöl district of Manisa province, constitutes an important rural settlement in regional history due to its location along the route of the Ancient Royal Road —one of the principal transportation networks of Anatolia during the Lydian and Roman periods— its historical continuity extending from the Seljuk and Beyliks periods to the Ottoman era, and its active support of Kuvayımilliye activities against the Greek occupation during the Turkish War of Independence. This multilayered historical background transforms the village cemetery from a mere burial ground into a fundamental historical source reflecting the social and cultural memory of the settlement. This study examines 31 Ottoman-period gravestones identified in the Tırazlar Village Cemetery, the majority of which are currently at risk of disappearance due to factors such as erosion, physical damage, and cemetery reorganization activities. The gravestones were documented in situ, photographed, and systematically recorded; the inscriptions were read, transliterated into the Latin alphabet, and translated into modern Turkish. The findings indicate that the forms of the gravestones, the materials used, decorative elements, and the content of the inscriptions are directly related to the socio-economic conditions, social status, and gender roles of the deceased. The inscriptions provide concrete data on the social structure of a rural Ottoman community through references to family names, nicknames, professions, and kinship relations. The significance of this study lies in its presentation of an original and comprehensive example of cemetery research in rural settlements of Western Anatolia, a field that has long been neglected. Historical data concerning Tırazlar Village—previously unaddressed in academic literature—are presented here in written form for the first time, and the identities of gravestones that had gradually fallen into obscurity are documented, yielding tangible evidence for the settlement’s historical development. In this respect, the study both incorporates information on Tırazlar Village and its cemetery into the cultural inventory and provides methodological and conceptual guidance for future cemetery studies in similar rural contexts.

Anahtar Kelimeler

• Tombstones
• Tırazlar Village
• Cemetery
• Ottoman
• Cultural Heritage

Tırazlar Köyü’nün Tarihi Hafızası ve Mezar Taşları

Öz

Manisa ilinin Sarıgöl ilçesine bağlı Tırazlar köyü; Lidya ve Roma dönemlerinde Anadolu'nun ana ulaşım güzergahlarından biri olan Antik Kral Yolu üzerinde yer alması, Selçuklu ve Anadolu Beylikleri Dönemi’nden Osmanlı’ya uzanan tarihsel sürekliliği ve Millî Mücadele Dönemi’nde Yunan işgaline karşı Kuvayımilliye faaliyetlerine verdiği destekle bölgesel tarih açısından önemli bir kırsal yerleşimdir. Bu çok katmanlı tarihsel arka plan köy mezarlığını yalnızca bir gömü alanı değil, yerleşimin sosyal ve kültürel hafızasını yansıtan temel bir tarihsel kaynak haline getirmektedir. Bu çalışmada Tırazlar Köyü Mezarlığı’nda tespit edilen ve günümüzde büyük bölümü aşınma, fiziksel tahribat ve mezarlık düzenleme faaliyetleri gibi çeşitli nedenler sonucunda yok olma riski altında bulunan Osmanlı dönemine ait 31 mezar taşı incelenmiştir. Mezar taşları yerinde tespit edilmiş, fotoğraflanmış ve sistematik biçimde kayıt altına alınmış; üzerlerindeki kitabeler okunarak Latin harflerine aktarılmış ve günümüz Türkçesine çevrilmiştir. Elde edilen bulgular; mezar taşlarının biçimleri, kullanılan malzeme, süsleme unsurları ve kitabe içeriklerinin defnedilen kişilerin sosyo-ekonomik durumları, toplumsal konumları ve cinsiyet rolleriyle doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir. Kırsal yaşamın birlikte getirdiği kültürel koşullar, işlemelerde sadeliğin tercih edilmesiyle mezar taşlarına yansıtılmıştır. Kitabeler; aile adları, lakaplar, meslekler ve akrabalık ilişkileri aracılığıyla kırsal bir Osmanlı topluluğunun sosyal yapısına dair somut veriler sunmaktadır. Bu çalışma, Batı Anadolu kırsal yerleşimlerinde görece ihmal edilmiş olan mezarlık incelemelerine yönelik özgün ve bütüncül bir örnek ortaya koymasıyla önem kazanmaktadır. Daha önce akademik literatürde hakkında herhangi bir müstakil çalışmaya rastlanmayan Tırazlar köyüne ilişkin tarihsel veriler ilk kez yazılı kaynak haline getirilmiş, kimlikleri unutulmaya yüz tutmuş mezar taşları belgelenerek yerleşimin tarihçesine dair somut kanıtlar elde edilmiştir. Bu yönüyle çalışma hem Tırazlar köyü ve mezarlığına dair bilgileri kültür envanterine kazandırmakta hem de benzer kırsal yerleşimlerde yapılacak mezarlık araştırmaları için yöntemsel ve içeriksel açıdan kılavuzluk edici bir nitelik taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Mezar Taşı
• Tırazlar köyü
• Mezarlık
• Osmanlı
• Kültürel Miras

Kaynakça

1. Akıncı, R. (1949). Eski Philadelphia (Bugünkü Alaşehir). İzmir: Ticaret Basımevi, 7-8.
2. Baykara, T. (1997). I. Gıyaseddin Keyhüsrev (1164-1211). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 43-44.
3. Cavid, İ. (2010). Aydın Vilayet Salnamesi. (M. Babuçoğlu, C. Eroğlu, & A. Şahin, Dü) Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 439.
4. Çakır Atıl, A.ve Alp, S. (2017). Avrupa Modern Mezar Heykeli Oluşum Süreci. Journal of International Social Research, 10(51), 348.
5. Çetin, O. (2019). Osmanlı Mezar Taşları Etrafında Gelişen Kültür ve Medeniyet Dünyası Üzerine Bir İnceleme (Eyüp Örneği). Anadolu Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 114.
6. Daş, E., (2018). Mezar Taşlarında Svastika ve Çarkıfelek Sembollerinin Kökeni ve Anlamı. I. Uluslararası Türk-İslam Mezar Taşları Kongresi, 19-21 Ekim, Aydın, 200.
7. Demir, Ş. (2012). MİLLİ MÜCADELEDE CELAL BAYAR (1919-1923) (Siyasi Hayatı ve Fikirleri). Recent Period Turkish Studies (15-16), 58-59.
8. Dölger, F. ve Wirth, P. (1977). Regesten der Kaiserurkunden des oströmischen Kaiserreiches (Cilt 3), München, 4-5.

9. Erçin Koçer, S. (2022). Manisa-Sarıgöl İlçesi Türk Dönemi Yapı Örnekleri. 26. Orta Çağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Kitabı, Ankara, 1089.
10. Ergül, T. (1991). Kurtuluş Savaşı'nda Manisa (1919-1922). İzmir: Manisa Kültür Sanat Kurumu Yayını, 319.
11. Eyice,S. (1991). Ayyıldız, Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Cilt 4, s. 297-298), TDV Yayınları.
12. Gülmez, N. ve Bilgi, N. (2020). Milli Mücadele Döneminde Sarıgöl. Milli Mücadele Döneminde Manisa, Ankara: Berikan Yayınevi,163-178.
13. Kafesoğlu, İ. (1998). Türk Milli Kültürü. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 305-306.
14. Karakoç, M. (2016). Paleolitik Çağda Mezarlar ve Ölüm Kavramı. Folklor/Edebiyat Dergisi, 22(87), 178.
15. Sami, Ş. (1989). Kamus-i Türki. İstanbul: Enderun Kitabevi, 1330.
16. Sarıgöl İlçesinin Tarihçesi. (2022). Sarıgöl Belediyesi. 26 Ocak 2026 tarihinde https://www.sarigol.bel.tr/Content?header=3&title=16 adresinden erişilmiştir.
17. Sarıtaş, F. (2007). Temettüat Defterlerine Göre Sarıgöl (İnegöl)'ün Sosyal ve Ekonomik Durumu. Celal Bayar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 19.
18. Şen, A. (2023). Manisa’nın Salihli İlçesi, Poyraz Köyü Mezarlığında Bulunan Osmanlı Dönemi Mezar Taşları. Diyanet İlmi Dergisi, 59 (4), 1344.
19. Şeyban, L. (2008). Osmanlı Dönemi Taraklı Mezar Taşları ve Kitabeleri. Sakarya: Sakarya Büyükşehir Belediyesi Yayınları, 41.
20. Uslu Azarak, L. (2023). Yukarı Mezopotamya Neolitik Yaşamının Vazgeçilmezleri: Ölü Gömme Hediyesi Boncuklar. Cumhuriyetin 100. yılında Çayönü'nden Osmanlı'ya Ergani, Diyarbakır, 37.
21. Uzunçarşılı, İ. H. (2011). Osmanlı Tarihi (Cilt 1). Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 264.
22. Ülker, N. (2007). İzmir-Agora Ören Yerlerindeki Osmanlı Dönemi Mezar Kitabelerinden Örnekler. Tarih İncelemeleri Dergisi, 22(2), 196.
23. Yurdakul, İ., Arıkan, R.ve Demiryürek, H. (2019). Şehrin Hafızası Bilecik Mezar Taşları ve Kitabeleri. İstanbul: Babıali Kültür Yayıncılığı, 9-10.