Orman Okulu Eğitiminin Ortaokul Öğrencilerinin Çevre Tutumlarına Etkisi ve Sürdürülebilir Orman Yönetimine Katkısı

Öz

Günümüzde teknolojik gelişmeler, kentleşme, dijital ekran kullanımının artması, ebeveynlerin yoğun çalışma hayatı nedeniyle çocuklarla doğada yeterince zaman geçirememesi, bazı güvenlik endişeleri sebebiyle çocukların açık alan etkinliklerinden uzak tutulması ve açık alan etkinliklerine daha az katılması gibi çeşitli faktörler, çocukların doğa etkileşimlerini azaltabilmekte; bu durum doğa sevgisi, çevre farkındalığı, doğa bilinci gelişimini olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Bu durum çağımızda doğa temelli öğrenme yaklaşımlarına olan ihtiyacı artırmaktadır. Dünyada ve ülkemizde giderek popülerliği artan orman okulu yaklaşımı, öğrencilerin doğayı deneyimleyerek öğrenmelerine fırsat sunan, uygulama temelli ve deneyimsel öğrenme süreçlerini içeren önemli eğitim modellerinden biri olarak değerlendirilmektedir. Aynı zamanda orman okulu uygulamalarının yalnızca eğitimsel kazanımlar sağlayan alternatif bir öğrenme modeli olmadığı, aynı zamanda sürdürülebilir ormancılık yönetiminin toplumsal boyutunu destekleyen doğayı tanıyan, onu seven ve koruyan bireylerin yetişmesine önemli katkı sunduğu düşünülmektedir. Bu araştırmanın amacı, orman okulu eğitiminin ortaokul öğrencilerinin çevresel tutumlarına etkisini incelemek ve sürdürülebilir ormancılık yönetimine katkısını irdelemektir. Çalışma grubunu ortaokul yedinci sınıfta öğrenim görmekte olan 30 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında ortaokul öğrencilerine Pamukkale Çocuk Üniversitesi (Pamukkale Üniversitesi Çocuk ve Gençlik Eğitimi Uygulama ve Araştırma Merkezi) alanında 2025-2026 eğitim öğretim yılı güz döneminde altı hafta süren doğa temelli orman okulu uygulaması gerçekleştirilmiştir. Doğa temelli orman okulu uygulamasının öğrencilerin çevresel tutumları üzerindeki olası etkisini incelemek amacıyla, nicel araştırma yaklaşımına dayalı tek gruplu ön test–son test yarı deneysel desen kullanılmıştır. Çevresel Tutum Ölçeği, eğitim programının hemen öncesinde ön test ve programın tamamlanmasının ardından son test olarak uygulanmıştır. Elde edilen veriler betimsel istatistiklerle özetlenmiş; parametrik test varsayımlarının karşılandığının belirlenmesinin ardından ön test ve son test puanları arasındaki farklılıklar bağımlı örneklemler için t-testi kullanılarak analiz edilmiştir. Uygulama sürecinde öğrenciler doğada aktif katılım sağlayarak bitki türlerini tanımış kuş türlerini gözlemlemiş, ağaç yaş halkalarını incelemiş, tüplü fidan dikimi ve tohum ekimi yapmış, doğada güvenli ateş yakma tekniklerini öğrenmiştir. Ayrıca ağacına sarıl, çeşitli oyun ve sanat etkinlikleri ile öğrencilerin doğayla duygusal bağ kurması amaçlanmıştır. Araştırma bulgularına göre, altı hafta süren orman okulu eğitim uygulamasında ortaokul öğrencilerin doğada aktif rol aldığı etkinlikler sayesinde çevresel tutumlarının olumlu yönde artış gösterdiği belirlenmiştir. Öğrencilerin doğayı yalnızca teorik bilgi düzeyinde değil, deneyimsel öğrenme yoluyla anlamlandırdığı gözlemlenmiştir. Aynı zamanda sürdürülebilir ormancılık anlayışını destekleyen çevreye duyarlı bireylerin yetişmesine katkı sunduğu düşünülmüştür. Bu doğrultuda orman okulu eğitim uygulamalarının ortaokul eğitim düzeyinde yaygınlaştırılması tavsiye edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Orman Okulu
• Doğa Temelli Öğrenme
• Çevre Eğitimi
• Sürdürülebilir Orman Yönetimi

Destekleyen Kurum

Pamukkale Üniversitesi-Denizli Merkez Ortaokulu

Etik Beyan

Bu çalışma için gerekli etik onay Pamukkale Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu’ndan 20.06.2025 tarihli ve 709604 sayılı karar ile alınmıştır.

Teşekkür

Bu araştırma sürecinde materyal ve alan desteği sunan PAÜ Çocuk Üniversitesi’ne, PAÜ Botanik Bahçesi yönetimi ve çalışanlarına, araştırmaya katılım gösteren tüm ortaokul öğrencilerine, çalışmanın yürütülmesinde desteklerini esirgemeyen okul idaresi ve öğretmenlerine içten teşekkürlerimizi sunarız.

The Effect of Forest School Education on Middle School Students' Environmental Attitudes and Its Contribution to Sustainable Forest Management

Öz

Abstract: Today, various factors such as technological developments, urbanization, increased use of digital devices, parents' busy working lives, limited opportunities for children to spend time in nature with their families, and safety concerns that restrict participation in outdoor activities have reduced children's interaction with nature. As a result, children's love of nature, environmental awareness, and ecological consciousness may be negatively affected. Therefore, the need for nature-based learning approaches has become increasingly important. The Forest School approach, which has become increasingly popular both worldwide and in Türkiye, is an educational model that enables students to learn through direct experiences in nature by using experiential and activity-based learning. In addition to providing educational benefits, Forest School practices are also considered to contribute to the social dimension of sustainable forest management by helping to raise individuals who recognize, appreciate, and protect nature. The aim of this study was to examine the effect of Forest School education on middle school students' environmental attitudes and to evaluate its contribution to sustainable forest management. The study group consisted of 30 seventh-grade middle school students. Within the scope of the study, a six-week nature-based Forest School program was implemented during the fall semester of the 2025–2026 academic year at Pamukkale Children's University (Pamukkale University Child and Youth Education Research and Practice Center). A quantitative, one-group pretest–posttest quasi-experimental design was employed to examine changes in students’ environmental attitudes following the nature-based forest school program. The Environmental Attitude Scale was administered immediately before and after the intervention. The resulting data were summarised using descriptive statistics, while pretest–posttest differences were evaluated using a paired-samples t-test after verifying that the relevant parametric assumptions were satisfied. During the implementation process, students actively participated in various nature-based activities. They identified plant species, observed bird species, examined tree growth rings, planted container-grown saplings, sowed seeds, and learned safe fire-lighting techniques in nature. In addition, activities such as tree hugging, educational games, and art activities were carried out to strengthen students' emotional connection with nature. The findings showed that the six-week Forest School program positively improved the environmental attitudes of the middle school students through active participation in nature-based activities. Students were able to understand nature not only through theoretical knowledge but also through experiential learning. The results also suggest that Forest School practices contribute to raising environmentally responsible individuals who support the principles of sustainable forest management. Based on these findings, it is recommended that Forest School practices be expanded and integrated into middle school education. Keywords: Forest School, Nature-Based Learning, Environmental Education, Sustainable Forest Management

Anahtar Kelimeler

• Forest School
• Nature Based Learning
• Environmental Education
• Sustainable Forest Managemend

Kaynakça

1. Atasoy, E. (2015). İnsan doğa etkileşimi ve çevre için eğitim. İstanbul: Sentez Yayıncılık.
2. Avcı, M., ve Korkmaz, M. (2020). Türkiye’de orman yangını sorunu: Güncel bazı konular üzerine değerlendirmeler. Turkish Journal of Forestry | Türkiye Ormancılık Dergisi, 229–240. https://doi.org/10.18182/tjf.942706
3. Aykırı, K., ve Aydın, Y. (2023). Sosyal Bilgiler Öğretiminde Orman Okulunun Rolü Üzerine Öğretmen Deneyimleri. Buca eğitim fakültesi dergisi (Online)/Buca Eğitim Fakültesi dergisi, 57, 2176–2202. https://doi.org/10.53444/deubefd.1345823
4. Bezirgan, N, G., ve Ateş, S. (2024). Farklılaştırılmış Öğretim Yönteminin Öğrencilerin Okuduğunu Anlama Becerisine ve Üstbilişsel Farkındalık Düzeyine Etkisi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 12(1), 39–51. https://doi.org/10.16916/aded.1347929
5. Buldur, A. (2023). Orman Okuluna Devam Eden Çocukların Çevreye Yönelik Tutum ve Farkındalıkları. DergiPark (Istanbul University), 4(2), 293–310. https://doi.org/10.54637/ebad.1273141
6. Coe, H. A. (2017). Embracing risk in the Canadian woodlands: Four children’s risky play and risk-taking experiences in a Canadian forest kindergarten. Journal of Early Childhood Research, 15(4), 374–388.
7. Çınar, S. (2020). Educational Robotics Supported STEM Course for Prospective Science Teachers. Journal of Turkish Studies, 2853–2875. https://doi.org/10.7827/turkishstudies.43574
8. Erkaya, A. (2023). Özel Eğitime İhtiyacı Olan İlkokul Öğrencilerinin Ağaç Kavramına İlişkin Metaforik Algıları. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/tr/pub/tseji/issue/77860/1231058

9. Erol, A., ve Ogelman, H. G. (2021). Proje Yaklaşımına Dayanan Aile Katılımlı Çevre Eğitimi Programının 5-6 Yaş Çocuklarının Çevreye Yönelik Tutumlarına Etkisinin İncelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 50(232), 133–160. https://doi.org/10.37669/milliegitim.737551
10. Genç, H., Demirkaya, H., ve Karasakal, G. (2010). Primary school students’ opinions about forest: A qualitative study. https://dergipark.org.tr/tr/pub/makufebed/issue/19425/206578
11. Göçer, A., ve Garip, S. (2022). Türkçe Dersi Sosyal Etkileşime Dayalı Sınıf Ortamlarının Öğrencilerin Dinleme Becerilerinin Geliştirilmesindeki Rolü. DergiPark (IstanbulUniversity). https://dergipark.org.tr/tr/pub/jier/issue/72377/1112901
12. Gül, S., Çobanoğlu, İ. H., Aydoğmuş, M., ve Türk, H. (2018). Sınıf Öğretmenlerinin Çevreye Yönelik Tutumlarının İncelenmesi: Samsun İli Örneği. Ondokuz Mayis University Journal of Education Faculty. https://doi.org/10.7822/omuefd.427161
13. Gülhan, F., ve Şahin, F. (2018). The effects of STEAM (STEM+ Art) activities 7th grade students’ academic achievement, STEAM attitude and scientific creativities

    STEAM (STEM+Sanat) etkinliklerinin 7. sınıf öğrencilerinin akademik başarı, STEAM tutum ve bilimsel yaratıcılıklarına etkisi. Journal of Human Sciences, 15(3). https://doi.org/10.14687/jhs.v15i3.5430

14. İbret, B. Ü., Demirbaş, İ., ve Demir, F. B. (2019). Primary School 4th Grade Students to Gain Responsibility for Natural Environment with Alternative Activities. Cumhuriyet International Journal of Education. https://doi.org/10.30703/cije.474570
15. Johnston, K., ve Tyler, N. (2022). The effectiveness of fire safety education interventions for young people who set fires: A systematic review. Aggression and Violent Behavior, 64, 101743.
16. Kahyaoğlu, M. (2016). Türkiye’de çevre eğitimi üzerine yapılan araştırmalar: Bir içerik analizi çalışması. Marmara Coğrafya Dergisi, 34, 50–60.
17. Karataş, A., ve Aslan, G. (2012). İlköğretim öğrencilerine çevre bilincinin kazandırılmasında çevre eğitiminin rolü: Ekoloji temelli yaz kampı projesi örneği. Zeitschrift für die Welt der Türken/Journal of World of Turks, 4(2), 259–276.
18. Kayalı, H. (2013). İlköğretim İkinci Kademe Sekizinci Sınıf Öğrencilerinin Ormana Yönelik Tutumları. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/tr/pub/marucog/issue/468/3776
19. Keçeci, G., Yıldırım, P., Yıldız, S., Alan, B., ve Zengin, F. K. (2023). Ekosistem Unsurlarının Öğretildiği Etkinliklerin Ortaokul Öğrencilerinin Çevresel Tutumlarına Etkisi: Hazar Gölü Örneği. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(2), 1370–1391. https://doi.org/10.17679/inuefd.1218509
20. Kırılmazkaya, G. (2022). Ortaokul Öğrencilerinin Çevre ve Çevre Sorunlarına İlişkin Görüşleri. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/en/pub/aduefebder/article/943189
21. Knight, S. (2017). Forest school for the early years in England. In T. Waller, E. Ärlemalm-Hagsér, E. B. H. Sandseter, L. Lee-Hammond, K. Lekies, ve S. Wyver (Eds.), The SAGE handbook of outdoor play and learning (pp. 97–110). SAGE Publications.
22. Koyuncu, M. (2019). Okul Öncesi Eğitimde Alternatif Yaklaşım: Orman Okullarında Öğretmen, Veli ve Yönetici Görüşlerinin İncelenmesi. İn AYBU AVESIS. https://avesis.aybu.edu.tr/advisingTheses/details/b9408de1-d775-4209-9fea-9e862689054e/oai
23. Köseoğlu, P., Mercan, G., ve Pehlivanoğlu, E. (2020). “9. Sınıf Lise Öğrencilerine Yönelik Okul Dışı Ortamda Gerçekleştirilen Ağaçbilim Eğitimi” projesinin değerlendirilmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 904–931. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2020..-559901
24. Köseoğlu, F., ve Barut, Y. (2023). Orman Okulu Eğitim Modelinin Okul Öncesi Dönem Çocuklarının Gelişimine Etkisinin İncelenmesi: Samsun Canik Namiye-Mümin Erol Orman Okulu Örneği. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, 7(14), 141–160. https://doi.org/10.31461/ybpd.1381333
25. Köşker, N. (2019). Okulöncesi Çocuklarında Doğa Algısı. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(1), 294–308. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2019.19.43815-443217
26. Mansuroğlu, S., Keleş, T., ve DAĞ, V. (2021). Doğa Koruma Yaklaşımlarında Eğitime Bağlı Değişimlerin Ortaokul Öğrencileri Örneğinde Değerlendirilmesi. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/tr/pub/kent/issue/61924/929040
27. Meral, M., ve Yalçın, S. A. (2025). The Effect of Educational Robotics Applications on Middle School Students’ Achievement-Oriented Motivation. Cukurova University Faculty of Education Journal, 54(2), 606–642. https://doi.org/10.14812/cuefd.1471335
28. Lakens, D. (2013). Calculating and reporting effect sizes to facilitate cumulative science: A practical primer for t-tests and ANOVAs. Frontiers in Psychology, 4, Article 863. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2013.00863
29. Otto, S., ve Pensini, P. (2017). Nature-based environmental education of children: Environmental knowledge and connectedness to nature, together, are related to ecological behaviour. Global Environmental Change, 47, 88–94. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2017.09.009
30. Özdemir, O. (2010). The Effects of Nature-Based Environmental Education on Environmental Perception and Behavior of Primary School Students. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/tr/pub/pauefd/issue/11116/132935
31. Pirchio, S., Passiatore, Y., Panno, A., Cipparone, M., ve Carrus, G. (2021). The effects of contact with nature during outdoor environmental education on students' wellbeing, connectedness to nature and pro-sociality. Frontiers in Psychology, 12, 648458. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.648458
32. Sönmez, D. (2020). Türkiye’de Orman Okulu Yaklaşımı ile İlgili Tezlerin İncelenmesi. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20, 623–638. https://doi.org/10.29029/busbed.738531
33. Tan, C. K., ve Güler, M. P. D. (2023). Examining the Environmental Attitudes of Fourth Grade Primary School Students in Terms of Various Variables. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/tr/pub/kefad/issue/82697/1387104
34. Topaloğlu, M. Y., ve Balçın, M. D. (2021). Doğa Eğitim Gezisi ve Bilim Merkezi Gezisinde Dördüncü Sınıf Öğrencilerinin Fene Yönelik Tutumlarının İncelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 11(1), 55–75. https://doi.org/10.24315/tred.644702
35. Uğraş, M., ve Genç, Z. (2018). Investigating Preschool Teacher Candidates’ STEM Teaching Intention and the views about STEM Education. Bartın University Journal of Faculty of Education, 7(2), 724–744. https://doi.org/10.14686/buefad.408150
36. Uyar, S., ve Karakuş, U. (2022). Ortaokul Öğrencilerinin Çevre Algısının Belirlenmesinde Afiş Kullanımı. Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi (IJONASS). https://doi.org/10.38015/sbyy.1194385
37. Yan, S., Race, A. I., Ballard, H. L., Bird, E., Henson, S., Portier, E. F., Lindell, A., Ghadiri Khanaposhtani, M., Miller, J. M., ve Schectman, E. R. (2023). How can participating in a forest community and citizen science program support elementary school students’ understanding of socio-ecological systems? Sustainability, 15(24), 16832. https://doi.org/10.3390/su152416832
38. Yücel, E. Ö., ve Özkan, M. (2014). Ortaokul Öğrencilerine Yönelik Çevresel Tutum Ölçeği Geliştirilmesi. Journal of Uludag University Faculty of Education, 27(1), 27-48. https://doi.org/10.19171/uuefd.37221
39. Yücel, E. Ö., Özkan, M., Güngör, S. N., ve Özer, D. Z. (2016a). Ortaokul Öğrencilerinin Çevresel Tutumlarının Davranış Duygu Düşünce ve Eylemde Bulunmaya İsteklilik Açısından Değerlendirilmesi. Kastamonu Üniversitesi Kastamonu Eğitim Dergisi, 24(4), 2021–2040. https://avesis.uludag.edu.tr/yayin/1ff35908-8098-4de6-817b-795d1bac5e17/ortaokul-ogrencilerinin-cevresel-tutumlarinin-davranis-duygu-dusunce-ve-eylemde-bulunmaya-isteklilik-acisindan-degerlendirilmesi
40. Yücel, E. Ö., Özkan, M., Güngör, S. N., ve Özer, D. Z. (2016b). Ortaokul Öğrencilerinin Çevresel Tutumlarının Davranış, Duygu, Düşünce ve Eylemde Bulunmaya İsteklilik Açısından Değerlendirilmesi. Kocaeli Üniversitesi - AVESİS. https://avesis.kocaeli.edu.tr/publication/details/76353024-3b4e-44d2-9ef5-056955fc2afc/oai