Yeni Bir Yaratım Süreci Olarak “Hibrit Yaratıcılık” (İnsan ve Yapay Zeka)

Öz

Üretken yapay zeka (ÜYZ) teknolojileri, görsel iletişim tasarımında geleneksel üretim pratiklerini kökten dönüştürerek, insan ve makine iş birliğine dayalı yeni bir yaratım paradigması inşa etmektedir. Bu araştırma, söz konusu dönüşümü "hibrit yaratıcılık" kavramı ekseninde, dört farklı vaka analizi (ruj, konsol, kulaklık, filament) üzerinden süreç odaklı bir yaklaşımla irdelemektedir. Uygulama sürecinde; algoritmik üretim kapasitesi (ıraksak düşünme) ile tasarımcının stratejik seçimleri (yakınsak düşünme) arasındaki dinamik etkileşim incelenmiş; yapay zekanın teknik kısıtlarının, insan müdahalesiyle nasıl aşıldığı belgelenmiştir. Bulgular, yapay zekayı pasif bir "araç" olmaktan çıkarıp "işbirlikçi bir ortağa" dönüştürürken; tasarımcının rolünü de "teknik uygulayıcı"dan yaratıcı süreci yöneten stratejik bir "orkestra şefi"ne evriltmektedir. Çalışma, bu simbiyotik ilişkiyi geleceğin tasarım pratikleri için geçerli ve sürdürülebilir bir üretim modeli olarak sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Görsel iletişim tasarımı
• Üretken Yapay Zeka
• Hibrit Yaratıcılık
• İstem Mühendisliği
• Vaka Analizi.

Hybrid Creativity: A New Creation Process (Human and Artificial Intelligence)

Öz

Generative artificial intelligence (GAI) technologies are fundamentally transforming traditional production practices in visual communication design, establishing a new creative paradigm based on human-machine collaboration. This research examines the aforementioned transformation through a process-oriented approach centered on the concept of “hybrid creativity,” using four different case studies (lipstick, console, headphones, filament). During the application process, the dynamic interaction between algorithmic production capacity (divergent thinking) and the designer's strategic choices (convergent thinking) was examined; it was documented how the technical limitations of artificial intelligence were overcome with human intervention. The findings transform artificial intelligence from a passive “tool” into a “collaborative partner” while also evolving the designer's role from a “technical implementer” to a strategic “orchestrator” who manages the creative process. The study presents this symbiotic relationship as a valid and sustainable production model for future design practices.

Anahtar Kelimeler

• Visual Communication Design
• Generative Artificial Intelligence
• Hybrid Creativity
• Request Engineering
• Case Study.

Kaynakça

1. Bartlett, K. A., & Camba, J. D. (2024). Generative artificial intelligence in product design education: Navigating concerns of originality and ethics. International Journal of Interactive Multimedia and Artificial Intelligence, 8(5), 55–64.
2. Bozkurt, A. (2023). ChatGPT, üretken yapay zekâ ve algoritmik paradigma değişikliği. Alanyazın Eğitim Bilimleri Eleştirel İnceleme Dergisi, 4(1), 63-72. https://doi.org/10.59320/alanyazin.1283282.
3. Choudhury, M. M., Eisenbart, B. & Kuys, B. (2025). Artificial intelligence (AI) in the design process – a review and analysis on generative AI perspectives. Proceedings of the Design Society, 5, 1–20. https://doi.org/10.1017/pds.2025.10077.
4. Coşkun, C. (2024). Sanat ve tasarım alanında üretken yapay zeka sistemleri. SDÜ ART-E Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi, 17(33), 470-486.
5. Çeber, B. & Çeliker Erbasan, S. (2024). Tüketicilerin üretken yapay zekâ uygulamaları ile oluşturulan reklamlara yönelik algı ve davranışları üzerine bir saha araştırması. Akdeniz İletişim, (47), 289-313. https://doi.org/10.31123/akil.1539417.
6. Epstein, Z., Hertzmann, A., Akten, M., et al. (2023). Art and the science of generative AI. Science, 380(6650), 1110-1111. https://doi.org/10.1126/science.adh4451
7. Grilli, L., & Pedota, M. (2024). Yaratıcılık ve Yapay Zekâ: Çok Düzeyli Bir Bakış Açısı (S. Odabaşıoğlu, çev.). Marmara Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 15(2), 274-307. https://doi.org/10.29228/sanat.49 Gupta, D. & Srivastava, A. (2024). The Potential of Generative AI: Transforming Technology, Business and Art Through Innovative AI Applications, BPB Online.
8. Gül, L. F., Delikanlı, B., Üneşi, O. & Gül, E. Ö. (2024). Yapay zeka yaratıcılığı destekleyen bir takım arkadaşı olabilir mi? Mimari tasarım stüdyosu deneyiminden öğrendiklerimiz. MSTAS 2024: Mimarlıkta Sayısal Tasarım Ulusal Sempozyumu Bildiri Kitabı içinde (ss. 1-12).

9. Hageback, N., & Hedblom, D. (2021). AI for arts. CRC Press.
10. Karabulut, B. (2021). Yapay zeka bağlamında yaratıcılık ve görsel tasarımın geleceği. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 20(79), 1517-1539. https://doi.org/10.17755/esosder.844536.
11. Kuhn, T. S. (2006). Bilimsel devrimlerin yapısı (N. Kuyaş, Çev.). Kırmızı Yayınları. (Orijinal eserin yayın tarihi 1962).
12. Li, H., Xue, T., Zhang, A., Luo, X., Kong, L., & Huang, G. (2024). The application and impact of artificial intelligence technology in graphic design: A critical interpretive synthesis. Heliyon, 10(21), e40037. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e40037.
13. Liu, Z. (2025). Human–AI co-creation: A framework for collaborative design in intelligent systems. In AHFE 2025 Conference Proceedings. AHFE Open Access. https://doi.org/10.54941/ahfeXXXX.
14. Manovich, L., & Arielli, E. (2023). Artificial Aesthetics: Generative AI, Art and Visual Media. (Online Book). http://manovich.net/index.php/projects/artificial-aesthetics.
15. Mántaras, R. L. D. (2017). Artificial intelligence and the arts: Toward computational creativity. BBVA OpenMind. https://www.bbvaopenmind.com/wp-content/uploads/2017/01/BBVA-OpenMind-Artificial-Intelligence-and-the-Arts-Toward-Computational-Creativity-Ramon-Lopez-de-Mantaras.pdf.
16. Mutlu, E. (2024). Yaratıcılığın sınırları: Yapay zeka yaratıcılığına bir bakış. Moment: Hacettepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Kültürel Çalışmalar Dergisi, 11(2), 422–446. https://doi.org/10.17572/mj2024.2.422-446.
17. Qin, X., & Jiang, Z. (2019). The impact of AI on the advertising process: The Chinese experience. Journal of Advertising, 48, 1-9. https://doi.org/10.1080/00913367.2019.1652122.
18. Şen Atiker, E. (2024). Görsel iletişim tasarımında üretken yapay zekâ ve makine öğrenmesinin rolünü keşfetmek. Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 9(4), 321-332. https://doi.org/10.5281/zenodo.14270530.
19. Yin, R. K. (2018). Case Study Research and Applications: Design and Methods (6th ed.). Sage Publications. İnternet Kaynakları
20. Walther, C. C. (2025), “How AI can unlock hybrid creativity in the workplace. Knowledge at Wharton”, https://knowledge.wharton.upenn.edu/article/how-ai-can-unlock-hybrid-creativity-in-the-workplace/, Erişim tarihi: 04.12.2025.
21. Görsel Kaynaklar
22. Görsel 1. Geliştirilen alternatif prompt stratejisi ve Leonardo AI arayüzünde elde edilen görsel varyasyonlar (Olay Yeri Teması), İlayda İnal’ın arşivinden. Erişim tarihi: 05.12.2025.
23. Görsel 2. "Kusursuz Kalıcılık" teması ekseninde hazırlanan ve hibrit üretim süreciyle tamamlanan nihai afiş serisi, İlayda İnal’ın arşivinden. Erişim tarihi: 05.12.2025.
24. Görsel 3. Bing Image Creator mekansal ilişkileri kurmadaki yetersizliği ve hatalı ip yerleşimi örneği Nebican Taşkan’ın arşivinden. Erişim tarihi: 05.12.2025.
25. Görsel 4. "Every Level Together" sloganı ekseninde; romantizm, sosyalleşme ve arkadaşlık temalarıyla kurgulanan nihai afiş serisi, Nebican Taşkan’ın arşivinden. Erişim tarihi: 05.12.2025.
26. Görsel 5. "Koltuk" metaforu üzerinden gerçekleştirilen ilk konsept denemeleri ve yapay zeka çıktıları, Serdar Sarıkaya’nın arşivinden. Erişim tarihi: 05.12.2025.
27. Görsel 6. "Sesin en rahat hali" konsepti için gerçekleştirilen nihai afiş serisi, Serdar Sarıkaya’nın arşivinden. Erişim tarihi: 05.12.2025.
28. Görsel 7. Post-prodüksiyon aşamasındaki renk yönetimini optimize etmek amacıyla "gri tonlarda" ve "efektsiz" komutlarıyla üretilen ham filament görseli, Can Sevimli’nin arşivinden. Erişim tarihi: 05.12.2025.
29. Görsel 8. Filament bobininin metaforik nesnelere dönüştürüldüğü nihai afiş serisi, Can Sevimli’nin arşivinden. Erişim tarihi: 05.12.2025.