The Semantic Transformation of the Simurgh Myth: From Sufi Quest to Sultanic Iconography

Öz

This study is a qualitative research, examining the symbolic intensity of the bird motif, particularly the Simurgh (Phoenix) figure, within the visual and philosophical spheres of Turkish and Islamic art. It utilizes document analysis and semi-structured visual analysis methods. The primary objective of the study is to reveal the Simurgh motif's mythological identities (Phoenix, Garuda, Anka, Simurgh) and its place in the artistic and philosophical domains as the fundamental symbol of the Insan-i Kamil (Perfect Man) journey toward the ideal of Sufi unity. Data were collected through the examination of primary literature, such as Ferîdüddîn-i Attâr's The Conference of the Birds (Mantıku't-Tayr), and visual-historical sources, such as the Zübdet-ül Tevarih miniatures. The analysis focused on symbolic interpretations like the Simurgh's meaning of rebirth and immortality. Concepts such as the seven arduous valleys in Mantıku't-Tayr and the realization of truth by the thirty birds (Si-murg) were interpreted within the framework of the Wahdat al-Wujud (Unity of Existence) philosophy. Furthermore, the artistic and metaphysical meanings of the Simurgh depictions in the miniatures (long, colored tails, privileged position) were evaluated as the visualized symbol of sultanate and spiritual power. In light of these analyses, the study concludes that the Simurgh figure is the bearer of a deep philosophical and cultural heritage, extending from its mythological origins to Sufi ideals.

Anahtar Kelimeler

• Wahdat al-Wujud
• Symbolism
• Simurgh
• Miniature Art.

Simurg Mitosunun Tasavvufi Arayıştan Saltanat İkonografisine Anlamsal Dönüşümü

Öz

Bu çalışma, kuş motiflerinin, özellikle Simurg (Anka Kuşu) figürünün, Türk ve İslam sanatının görsel ve felsefi dünyasındaki sembolik yoğunluğunu doküman analizi ve yarı-yapılandırılmış görsel analiz yöntemlerini kullanarak inceleyen nitel bir araştırmadır. Çalışmanın temel amacı, Simurg motifinin mitolojik kimliklerini (Phoenix, Garuda, Anka, Simurg) ve tasavvufi birliğe ulaşma idealini temsil eden insan-ı kâmil yolculuğunun temel sembolü olarak sanatsal ve felsefi alandaki yerini ortaya koymaktır. Veriler, Ferîdüddîn-i Attâr’ın Mantıku't-Tayr eseri gibi birincil literatür ve Zübdet-ül Tevarih minyatürleri gibi görsel-tarihsel kaynakların incelenmesiyle toplanmıştır. Analiz, Simurg'un yeniden doğuş ve ölümsüzlük anlamı gibi sembolik çözümlemelere odaklanmış; Mantıku't-Tayr'daki yedi zorlu vadi ve otuz kuşun (Si-murg) hakikati idrak etmesi gibi kavramları vahdet-i vücud (varlığın birliği) felsefesi bağlamında yorumlamıştır. Ayrıca, minyatürlerdeki Simurg tasvirinin (uzun renkli kuyruklar, ayrıcalıklı konum) sanatsal ve metafizik anlamları, saltanat ve manevi gücün görselleştirilmiş sembolü olarak değerlendirilmiştir. Bu analizler ışığında, Simurg figürünün, mitolojik kökenlerinden tasavvufi ideallere uzanan felsefi ve kültürel mirasın taşıyıcısı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Vahdet-i Vücud
• Sembolizm
• Simurg
• Minyatür Sanatı

Etik Beyan

Bu çalışma etik kurul izin belgesi gerektirmemektedir.

Kaynakça

1. Attar, F. (2007). Mantıku't-Tayr. (S. Baran, Çev.). Lacivert Yayıncılık.
2. Aksoy, E., ve Bülent, E. (2018). Anadolu Halılarında Yer Alan Zümrüdü Anka ve Ejder Motifleri. 2. Uluslararası İpek Yolu Akademik Çalışmalar Sempozyumu, Sempozyum Tam Metin Kitabı.
3. Batîslam H. D. (2002). Divan Şiirinin Mitolojik Kuşları: Hümâ, Anka ve Simurg. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, İstanbul.
4. Çoruhlu, Y. (2000). Türk Mitolojisinin Ana Hatları. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
5. Hall, J. (1995). Hall’s illustrated dictionary of symbols in eastern and western art. The University Press.
6. Kaya, M. (2015). Mitolojiden Efsaneye Türk Mitolojisinin Anadolu’daki Efsanelerde İzleri. İstanbul: Bağlam.
7. Kaya Karaduman, B., & Özdemir, G. (2022). Türk Sanatında Kuş İmgesi. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches, 8(24), 219–235. https://doi.org/10.51293/socrates24-205.
8. Kaya, B., & Çiloğlu, H. (2025). Fabl Anlatılar ve Türk Halı Sanatında Kuş Sembolizmi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 12(125), 2527–2539. https://doi.org/10.5281/zenodo.17832699

9. Mckie, E. J. (2023). Sergileme Tasarımında Duyu Kullanımının Ziyaretçi-Nesne-Mekan Bağlamında İncelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (37), 621–630. https://doi.org/10.29000/rumelide.1407594
10. Mehmed, S. (1311). Sicill-i Osmanî (Cilt 3). (N. Akbayar, Haz.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
11. Önder, M. (1967). Kubâd - Âbâd Sarayı Harpı Ve Sîmurg’ları. Türk Etnografya Dergisi(60), 5-18.
12. Ögel, B. (2010). Türk mitolojisi: Kaynakları ve açıklamaları ile destanlar. (5. Baskı). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
13. Panofsky, E. (1955). Meaning in the Visual Arts. Doubleday Anchor Books.
14. Şahin, C. (2001). Türklerde Ejder ve Simurg Motiflerinin Grafik Gelişimi. Doktora Tezi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
15. Türktaş, M. (2013). DedeKorkut Hikâyelerinde Adı Geçen Hayvanların Diğer Türk Lehçelerindeki Adlandırılışları.(ed: M. Aydın). Denizli: Pamukkale Üniversitesi Yayınları.
16. Yıldırım, N. (2008). Fars Mitolojisi Sözlüğü. Kabalcı Yayınları.
17. İnternet Kaynakları
18. Özgen, B. (2021). Hz. Süleyman ve Sabâ Melikesi Belkıs. Bülent Özgen Resmi Web Sitesi. http://www.bulentozgen.com/hz-suleyman-ve-saba-melikesi-belkis/?i=1
19. TDK (Türk Dil Kurumu). (2015). Genel Açıklamalı Sözlük. TDK Yayınları. https://www.tdk.gov.tr/tdk/kurumsal/yazim-kilavuzu/ (Erişim tarihi: 12.04.2025).
20. Görsel Kaynaklar
21. Görsel 1. Attar, F. (2007). Mantık-ut Tayr (Kuşların Dili) eserinden minyatür. Mantıku’t-Tayr kitabında yer almaktadır (S. Baran, Çev.). Lacivert Yayıncılık.
22. Görsel 2. Özgen, B. (2021). Hz. Süleyman ile Seba Melikesi Belkıs. http://www.bulentozgen.com/hz-suleyman-ve-saba-melikesi-belkis/?i=1 (Erişim tarihi: 12.12.2024).
23. Görsel 3. Lokman, S. ve Nakkaş Osman ve Ekibi. (III. Murad Dönemi). Hz. Lut'un Sodom şehriyle ilgili hikayesini gösteren minyatür. Zübdet-ül Tevarih, TİEM No: 1973.
24. Görsel 4. Kazvînî. (yak. 1260–1283). Simurg Tasviri. Acaibü’l-mahlûkât ve garâibü’l-mevcûdât yazması.
25. Görsel 5. Kayıran, Y. (2018). Necla Rüzgâr’ın Sanatının Oluşumu,https://t24.com.tr/k24/yazi/necla-ruzgarin-sanatinin-olusumu, 1954 (ErişimTarihi: 21.04.2025).