Sadu Dokumacılığı ve Al-Qatt Al-Asiri Sanatında Motif Analizi

Öz

Bu makale, Suudi Arabistan’ın kuzeyinde gelişen Sadu dokumacılığı ile güneyde Asir bölgesinde ortaya çıkan Al-Qatt Al-Asiri duvar süsleme geleneğini görsel, teknik ve kültürel boyutlarıyla karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Kadınlar tarafından üretilen ve kuşaktan kuşağa aktarılan bu iki köklü gelenek, motif yapıları, üretim teknikleri ve çağdaş tasarım bağlamındaki dönüşümleri üzerinden analiz edilmiştir. Çalışmada nitel araştırma deseni benimsenmiş; literatür taramasına ek olarak saha görselleri ve arşiv fotoğrafları değerlendirilmiştir. Karşılaştırmalı çözümleme sonucunda, Sadu’nun yatay tezgâhlara dayalı geometrik dokuma sistemi ile Al-Qatt Al-Asiri’nin iç mekân duvarlarında ritmik ve simetrik kompozisyonlarla gelişen serbest el boyaması karakteri ortaya konmuştur. Bulgular, her iki gelenekte motiflerin kimlik, aidiyet, koruma ve estetik denge gibi katmanlı anlamlar taşıdığını; kadınların kültürel belleğin aktarımında merkezi bir rol üstlendiğini göstermektedir. Ayrıca UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne dâhil edilen bu geleneklerin sürdürülebilirliği ile tekstil, iç mekân ve moda tasarımında yeniden yorumlanma imkânları tartışılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sadu Dokumacılığı
• Al-Qatt Al-Asiri Sanatı
• Motif Analizi
• Kültürel Miras
• Kültürel Kimlik

Destekleyen Kurum

Bu araştırma, kamu, ticari veya kâr amacı gütmeyen herhangi bir kurumdan finansal destek almamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışma, insan katılımcı içermeyen; deney, anket veya mülakat uygulanmayan, nitel ve görsel analizlere dayalı bir araştırma olduğu için etik kurul onayı gerektirmemektedir.

Teşekkür

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde akademik rehberlik sunan danışmanlara ve manevi destekleriyle katkı sağlayan aileme teşekkür ederim.

Motif Analysis in Sadu Weaving and Al-Qatt Al-Asiri Art

Öz

This article presents a comparative analysis of Sadu weaving from northern Saudi Arabia and Al-Qatt Al-Asiri wall decoration tradition from the Asir region in the south, focusing on their visual, technical, and cultural dimensions. Produced by women and transmitted across generations, both practices are examined through their motif structures, production techniques, and transformations within contemporary design contexts. Adopting a qualitative research design, the study is based on a literature review supported by field images and archival photographs. The comparative findings highlight the geometric, loom-based system of Sadu textiles and the rhythmic, symmetrical compositions of Al-Qatt Al-Asiri developed through freehand painting on interior walls. The results show that motifs convey layered cultural meanings related to identity, belonging, protection, and aesthetic balance, while emphasizing women’s central role in transmitting cultural memory. Within the framework of their inscription on the UNESCO Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity, the sustainability of these practices and their reinterpretation in contemporary textile, interior, and fashion design are discussed.

Anahtar Kelimeler

• Sadu Weaving
• Al-Qatt Al-Asiri Art
• Motif Analysis
• Cultural Heritage
• Cultural Identity

Destekleyen Kurum

This research did not receive any specific grant from funding agencies in the public, commercial, or non-profit sectors.

Etik Beyan

This study does not require ethics committee approval as it is based on qualitative analysis of visual and written sources and does not involve human participants, experiments, surveys, or interviews.

Teşekkür

The author would like to thank the academic advisors for their guidance and her family for their moral support during the preparation of this study.

Kaynakça

1. Al-Faiz, N. (2016). Sedu motiflerinin yapısal analizi ve çağdaş baskı tasarımlarına etkisi. King Abdulaziz Üniversitesi, Sanat Dergisi.
2. Al-Jasser, N. (2024). Çağdaş Suudi tasarımında geleneksel motiflerin yeniden yorumu. Suudi Moda ve Tasarım Yayınları.
3. Al-Mutayri, A. (2003). Sedu dokuması motiflerinden esinlenerek çağdaş metal işleme tasarımları geliştirme. King Saud Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi.
4. Al-Omari, G. A. (2024). Qatt Al-Asiri süslemeleri ve renklerinin sosyal kültürel kimlik üzerindeki etkisi. Miras ve Tasarım Dergisi, 4(21), 285–290.
5. Al-Qahtani, S. (2006). Suudi geleneksel sanatlarında kimlik ve estetik. Arap Kültürel Miras Enstitüsü Yayınları.
6. Al-Qahtani, S. (2020). Suudi tekstil sanatlarında kültürel değer aktarımı: Sadu örneği. Tasarım ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 5(2), 210–222.
7. Al-Shehri, F. (2022). Kadın sanatçıların Al-Qatt Al-Asiri üzerindeki etkisi ve görsel anlatı. Arap Sanatları Enstitüsü Yayınları.
8. Al-Zahrani, L. (2021). Al-Qatt motiflerinin tekstil tasarımına uyarlanması. Tasarım Eğitimi ve Uygulama Dergisi, 6(3), 112–124.

9. Hijji, M. M. (2020). Al-Qatt Al-Asiri as a source to enrich woven work. Jordanian Journal of the Arts, 13(3), 349–375.
10. Kurban, M. S. (2019). Sedu dokuma motiflerinin anlam dili üzerine bir inceleme. Jordanian Journal of the Arts, 12(2), 133–140.
11. Zekeriya, F. M. H. (2019). Asiri Al-Qatt felsefesi ve kadının el sanatları kültürel mirasını aktarmadaki rolü: Tekstil asmaları zenginleştirmek ve Suudi turizm pazarlamasını canlandırmak üzerine bir çalışma. Mimarlık, Sanat ve Beşeri Bilimler Dergisi, (15).
12. Görsel Kaynakları
13. Abdel-Maqsoud, B. K. B. (2020). Al-Qatt Al-Asiri kelime dağarcığının formülasyonu ve sanat eserleri alanında kullanımına ilişkin modern bir vizyon. Buhûs fi't-Terbiyyeti'l-Fenniyye ve'l-Fünûn, 20(3), 1044–1076. https://doi.org/10.21608/SEAF.2020.161757
14. Al-Mutayri, F. (2022). Sınâ'atü's-Sedû beyne'l-mâdî ve'l-hâdır [Sadu dokumacılığı: Geçmişten günümüze]. Kral Abdülaziz Halk Kütüphanesi.
15. El-Muwâtın. (2016, Ağustos). Şâhid bi's-suver: Tis'îniyye tüşârikü fî şâri'i'l-fenn bi-levhâti'l-Qatt. https://www.almowaten.net/2016/08/شاهد-بالصور-تسعينية-تشارك-في-شارع-الف/ Erişim tarihi: 2025.
16. Kraliyet Geleneksel Sanatlar Enstitüsü [WRTH]. (t.y.). Al-Qatt Al-Asiri [Fotoğraf]. https://wrth.edu.sa/learn/short-courses/introduction-to-decorative-murals-al-qatt-al-asiri Erişim tarihi: 2025.
17. Kraliyet Geleneksel Sanatlar Enstitüsü [WRTH]. (t.y.). Geleneksel dokumacılık: Al-Sadu [Fotoğraf]. https://wrth.edu.sa/learn/short-courses/traditional-weaving-al-sadu Erişim tarihi: 2025.
18. Mauger, T. (2009). El-Cezîretü'l-Arabiyye hadîkatü'r-ressâmîn: El-hendesetü'l-mi'mâriyye ve'l-fennü'l-cidârî fî Asîr [Arap Yarımadası ressamların bahçesi: Asir'de mimari ve duvar sanatı] (Arapça çev.). Kral Abdülaziz Halk Kütüphanesi. (Orijinal eser: Arabie, jardin des peintres, Thierry Mauger).
19. Suudi Arabistan Haber Ajansı [SPA]. (2021, 15 Nisan). 50 yılı aşkın süredir Sadu dokumacılığı yapan kadın zanaatkâr [Fotoğraf]. https://www.spa.gov.sa/2216286 Erişim tarihi: 2025.
20. Suudi Arabistan Haber Ajansı [SPA]. (2024). Güney Suudi Arabistan'ın UNESCO tarafından tanınan Al-Qatt Al-Asiri renkli mirası [Fotoğraf]. https://www.spa.gov.sa/en/N2030519 Erişim tarihi: 2025.
21. Suudi Arabistan Profesyonel El Sanatları Derneği [Crafts Association]. (2025). Sadu dokumacılığı araçları [Bilgi grafiği, Instagram paylaşımı]. https://www.instagram.com/p/DLnkkZVMsve/ Erişim tarihi: 2025. (Araştırmacı tarafından Türkçeye çevrilmiş ve yeniden düzenlenmiştir).
22. UNESCO. (2017). Al-Qatt Al-Asiri, female traditional interior wall decoration in Asir, Saudi Arabia [Fotoğraf]. Somut Olmayan Kültürel Miras Temsilî Listesi. https://ich.unesco.org/en/RL/al-qatt-al-asiri-female-traditional-interior-wall-decoration-in-asir-saudi-arabia-01261 Erişim tarihi: 2025.
23. UNESCO. (2020). Traditional weaving of Al Sadu [Fotoğraf]. Somut Olmayan Kültürel Miras Temsilî Listesi. https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-weaving-of-al-sadu-02158 Erişim tarihi: 2025.