Çömlekçi Çarkında Hediyelik Eşya Üretimi: At Başlıklı Seramik Örneği

Öz

Hediye verme geleneği, ilk çağlardan günümüze kadar ulaşan ve insana özgü bir davranış olarak zamanla toplumsal bir alışkanlık hâline gelmiştir. Bayram, doğum ve ölüm gibi özel günlerde gelişen bu gelenek, teknolojik ilerlemelerle birlikte çağın gereksinimlerine uyum sağlamış ve küresel ölçekte ekonomik değeri yüksek bir sektör hâline dönüşmüştür. Kültürlerarası etkileşimlerde hediyelik seramik eşya önemli bir rol oynamakta; hem estetik hem de işlevsel açıdan kültürel değerlerin aktarımını sağlamaktadır. Ancak ekonomik kaygılar ve ucuz ürünlere olan talep, tasarımın geri planda kalmasına neden olarak özgün ve estetik değeri yüksek ürünlerin üretimini sınırlamaktadır. Bu çalışma, Çanakkale ilinin sosyal, kültürel ve coğrafi özelliklerini dikkate alarak, bölgeye özgü seramik geleneğinden ilham alan çağdaş hediyelik eşya tasarımları geliştirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında, özellikle at başlıklı seramik formlar ele alınmış; tasarım sürecinde form, estetik, işlevsellik ve geleneksel çömlekçilik teknikleri göz önünde bulundurulmuştur. Uygulama aşamasında çömlekçi çarkı kullanılarak seramik malzeme ile şekillendirme yapılmış ve sırlama uygulamaları sonrası elektrikli fırınlarda pişirim gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, çömlekçi çarkı ile üretilen seramik tasarımların hem özgün hediyelik eşya niteliği taşıdığını hem de bölgesel seramik kimliğini çağdaş bir bağlamda görünür kıldığını göstermektedir. Çalışma, geleneksel üretim tekniklerinin çağdaş tasarım sürecinde aktif bir rol oynayabileceğini ve estetik ile kültürel sürekliliği sağlayabileceğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, Çanakkale seramikleri ve özellikle at başlıklı hediyelik ürünler, hem kültürel mirasın korunması hem de ekonomik ve turistik değer yaratılması açısından önemli bir potansiyel sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Çömlekçi çarkı
• Hediyelik seramik
• At başlıklı seramik formlar
• Çanakkale seramikleri

Production of Souvenir Items on the Potter’s Wheel: The Example of Horse-Head Ceramics

Öz

The tradition of gift-giving, which dates back to ancient times, has gradually become a social habit unique to humans. Celebrated on special occasions such as holidays, birthdays, and funerals, this practice has adapted to the requirements of different eras through technological advancements and has evolved into a globally significant economic sector. Within cross-cultural interactions, ceramic gifts play an important role, conveying cultural values both aesthetically and functionally. However, economic concerns and high demand for low-cost products have sometimes marginalized design, limiting the production of original and aesthetically valuable items. This study aims to develop contemporary giftware designs inspired by the ceramic tradition of Çanakkale, taking into account the region’s social, cultural, and geographical characteristics. The research specifically focuses on horse-headed ceramic forms, considering form, aesthetics, functionality, and traditional pottery techniques throughout the design process. In the application phase, the designs were shaped using the potter’s wheel and ceramic materials, followed by glazing and firing in electric kilns. The findings indicate that ceramic designs produced with the potter’s wheel not only possess the qualities of unique gift items but also make the regional ceramic identity visible in a contemporary context. The study demonstrates that traditional production techniques can play an active role in contemporary design, ensuring both aesthetic and cultural continuity. In this regard, Çanakkale ceramics, particularly horse-headed giftware, offer significant potential for preserving cultural heritage while generating economic and touristic value.

Anahtar Kelimeler

• Potter's wheel
• Souvenir ceramics
• Horse-headed ceramic forms
• Çanakkale ceramics

Kaynakça

1. Anonim. (2002). Anadolu medeniyetler müzesi. Ankara: Dönmez Ofset.
2. Çizer, S. (2006). Batı Anadolu'da geleneklerini koruyan bir çömlekçilik merkezi. Karacasu Geliştirme ve Eğitim Dergisi, 482–492.
3. Gökbel, F., & Kaya, N. (2020). Sanatsal ifade biçimi olarak çömlekçi çarkının kullanımı. Kalemişi, 17(1), 148–164. https://doi.org/10.7816/kalemisi
4. Hünerel, Z., & Er, B. (2012). Halk kültürünün tanıtılmasında el sanatlarının yeri ve önemi. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 1(1), 179–190.
5. Karatay, K. (2017). Aksaray ili Güzelyurt ilçesi çömlek-testi ve çini sanatının günümüzdeki durumu. Journal of Awareness, 2(3S), 424–434.
6. Mutlu, H. (2007). Zaman çarkında Anadolu’da seramik. Anadolu Sanat, 18(18), 73.
7. Öcel, H. (2018). Çömlekçi tornasında eklemeli formlar ve kişisel uygulamalar (Yüksek lisans tezi). Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Uşak.
8. Özen, A. (2002). Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi'nde seramik temel sanat eğitimi (II. basım). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.

9. Sözen, M., & Tanyeli, U. (2007). Sanat kavram ve terimleri sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi.
10. Görsel Kaynaklar
11. Görsel 1. Seyfullah Büyükçapar kişisel arşiv,
12. Görsel 2. Seyfullah Büyükçapar kişisel arşiv,
13. Görsel 3. Seyfullah Büyükçapar kişisel arşiv,
14. Görsel 4. Seyfullah Büyükçapar kişisel arşiv,
15. Görsel 5. Seyfullah Büyükçapar kişisel arşiv,
16. Görsel 6. Seyfullah Büyükçapar kişisel arşiv,
17. Görsel 7. Seyfullah Büyükçapar kişisel arşiv,
18. Görsel 8. Seyfullah Büyükçapar kişisel arşiv.