İleri Dönüşüm Sanatında Sürdürülebilirlik: Türk Sanatçılar Üzerine Görsel Bir Çözümleme

Öz

21. yüzyılın kontrolsüz endüstriyel tüketim odaklı, kullan-at döngülü yaşam biçimleri, dünyanın ekolojik dengesini tehdit eden küresel atık krizini tetiklemiştir. Bu araştırmanın temel sorunsalı, geleneksel tüketim kültüründe işlevsiz ve değersiz olarak kodlanan atık nesnelerin sürdürülebilirlik bağlamında ileri dönüşüm yoluyla anlamsal ve estetik olarak yeniden inşa edilme biçimlerini çözümlemektir. Bunun yanı sıra sürdürülebilir yaratıcı fikirlerle ileri dönüşen eserler aracılığıyla çevresel sorunlara ilişkin farkındalık kazandırmak ve sanatın dönüştürücü rolünü tartışmak amaçlanmıştır. Araştırmada, Türkiye'de ileri dönüşen sanatı uluslararası düzeye taşıyan Deniz Sağdıç, Büşra Kara ve Durul Bakan'ın katı atıklarla oluşturdukları eserler bir seçki üzerinden incelenmiştir. Çalışmanın görsel metodolojik zemini Gillian Rose’un görsel içerik analizi yöntemine dayanmaktadır. Nitel yöntemle tasarlanan araştırma, eserlerin tematik analizleriyle yapılandırılmıştır. Araştırmanın bulguları, sanatçıların atık materyalleri estetik ve kavramsal bağlamda nasıl dönüştürdüğünü ortaya koyarken “atık” algısının sanat yoluyla yeniden inşasının toplumsal düzeyde sürdürülebilir bilinci yaratmada taşıdığı öneme dikkat çekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• İleri Dönüşüm
• Görsel İçerik Analizi
• Sürdürülebilir Sanat
• Ekolojik Sanat
• Türk Sanatçılar

Sustainability in Upcycling Art: A Visual Analysis of Turkish Artists

Öz

The uncontrolled industrial consumption patterns and disposable lifestyles of the 21st century have triggered a global waste crisis threatening the Earth's ecological balance. This study examines how waste objects, coded as dysfunctional and valueless in traditional consumer culture, are semantically and aesthetically reconstructed through upcycling within a sustainability framework. It also aims to foster awareness of environmental issues and discuss the transformative role of art. The research analyzes selected works by Deniz Sağdıç, Büşra Kara, and Durul Bakan, Turkish artists who have brought upcycling art to an international level through works created from solid waste materials. The study's methodological framework is grounded in Gillian Rose's visual content analysis method. Employing a qualitative research design, the study was structured through thematic analysis of the artworks. The findings reveal how the artists transform waste materials in aesthetic and conceptual terms, while highlighting the significance of reconstructing the perception of "waste" through art in fostering sustainable awareness at a societal level.

Anahtar Kelimeler

• Upcycling
• Visual Content Analysis
• Sustainable Art
• Ecological Art
• Turkish Artists

Kaynakça

1. Arçelik. (2023). Arçelik Back2Life [Basın metni]. Beko Sanayi Tesisleri, Back2Life Sanat Atölyesi.
2. Bakan, D. (2025, 10 Mayıs). Kişisel görüşme [Telefon görüşmesi].
3. Batur, M. (2024). “Ekolojik Sanat Kapsamında Geri Dönüşüm Malzemeleriyle Üretilen İleri Dönüşüm Sanatı”, İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, Sayı 10(2), s.183-198.
4. Cici, M., Şahin, N., Şeker, H., Görgen, İ. ve Deniz, S. (2005). “Öğretmen Adaylarının Katı Atık Kirliliği Bağlamında Çevresel Farkındalık ve Bilgi Düzeyleri”, Eğitim Bilimleri ve Uygulama, Sayı 4(7), s.37-50. http://ebuline.com/pdfs/7Sayi/7_3.pdf, Erişim tarihi: 22.05.2024.
5. Çınar, S. (2019). “Ekolojik Sanat Projelerinde Okyanus Atıklarının Sanatsal Nesnelere Dönüşümü”, Uluslararası Disiplinlerarası ve Kültürlerarası Sanat, Sayı 4(9), s.203-215.
6. Dilmaç, O. ve Gülüm, B. (2017). “Kamusal Alanda Atık Malzemelerle Yapılan Sanatsal Çalışmaların Sürdürülebilir Kent Hayatına Katkıları”, Sanat ve Tasarım Dergisi, Sayı (18) s.77-95.
7. İlden, Y. S. ve Sarıca, S. (2023). “Explore the Opportunities of Transformation and Waste in Contemporary Art”, Art and Interpretation, Sayı 1, s.82-89. https://doi.org/10.5152/AI.2023.221652
8. Jekria, N. ve Daud, S. (2016). “Environmental Concern and Recycling Behaviour”, Procedia Economics and Finance, Sayı 35, s.667-673. https://doi.org/10.1016/S2212-5671(16)00082-4

9. Kara, B. (2023, 10 Ağustos). Kişisel görüşme [Yüz yüze söyleşi]. Beko Sanayi Tesisleri, Back2Life Sanat Atölyesi.
10. Kınam Dokuzlar, B. (2016). Sosyal Sorumluluk Projesi Olarak Grafik Tasarım ve Belgeleme, Yayımlanmamış Sanatta Yeterlik Tezi, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/, Erişim tarihi: 9.03.2025.
11. McLuhan, T. C. (1971). Touch the Earth: A Self-Portrait of Indian Existence, New York: Outerbridge & Dienstfrey. OECD. (2022). Global Plastics Outlook: Economic Drivers, Environmental Impacts and Policy Options, OECD Publishing, Paris. https://doi.org/10.1787/de747aef-en, Erişim tarihi: 11.05.2025.
12. Rose, G. (2016). Visual Methodologies: An Introduction to Researching with Visual Materials, 4. Baskı, SAGE Publications.
13. Sağdıç, D. (2022). "0" Sıfır Noktası sergisi [Sergi broşürü]. igart.istanbul.
14. Saygı, S. (2016). “Çağdaş Sanatta Doğa Algısı ve Ekolojik Farkındalık”, Marmara Üniversitesi Sanat Tasarım Dergisi, s.7-13.
15. World Commission on Environment and Development. (1987). Our Common Future, Oxford: Oxford University Press.
16. Yıldız, R. (2026). Kişisel görüşme [Telefon görüşmesi]. Deniz Sağdıç Sanat Menajeri.
17. Zhao, X., Korey, M., Li, K., Copenhaver, K., Tekinalp, H., Celik, S., Kalaitzidou, K., Ruan, R., Ragauskas, A. J. ve Ozcan, S. (2022). “Plastic Waste Upcycling Toward a Circular Economy”, Chemical Engineering Journal, Sayı 428, Makale 131928. https://doi.org/10.1016/j.cej.2021.131928
18. İnternet Kaynakları
19. Bakan, D. (2018, 14 Mart). “Tır Şoförlüğünden Heykeltıraşlığa: Kurumuş Dallara Can Veren Adam”, Akılfikir. https://akilfikir.net/tir-soforlugunden-heykeltirasliga-kurumus-dallara-can-veren-adam/, Erişim tarihi: 2.05.2025.
20. Berksü, Z. Ö. (2021). "Sürdürülebilir Eserlerin Yaratıcısı", Oggusto. https://www.oggusto.com/surdurulebilir-yasam/surdurulebilir-sanat-deniz-sagdic, Erişim tarihi: 19.02.2025.
21. Design Week Türkiye. (2024). "Deniz Sağdıç", https://designweekturkiye.com/deniz-sagdic, Erişim tarihi: 10.05.2025.
22. GazeteBilkent. (t.y.). “Vazgeçilmiş Parçaları Dönüştüren Sanatçı: Durul Bakan”, https://www.gazetebilkent.com, Erişim tarihi: 9.05.2026
23. Karaaslan, S. Y. (2024, 9 Şubat). "Türk Bilim İnsanlarınca Yapılan Çalışmayla Beyin Hücrelerinde Mikroplastik Tespit Edildi", Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/saglik/turk-bilim-insanlarinca-yapilan-calismayla-beyin-hucrelerinde-mikroplastik-tespit-edildi/3195031, Erişim tarihi: 11.03.2024.
24. Marquis, C. (2022, 12 Temmuz). "Beyond Plastics: The Myths and Truths About Recycling and Potential Solutions", Forbes. https://www.forbes.com/sites/christophermarquis/2022/07/12/beyond-plastics-the-myths-and-truths-about-recycling-and-potential-solutions/, Erişim tarihi: 23.04.2025.
25. Ritchie, H., Samborska, V. ve Roser, M. (2023). "Plastic Pollution", Our World in Data. https://ourworldindata.org/plastic-pollution, Erişim tarihi: 8.05.2025.
26. Sağdıç, D. (t.y.-a). Deniz Sağdıç. https://www.denizsagdic.tr/, Erişim tarihi: 7.05.2025.
27. Sağdıç, D. (t.y.-b). Denizsagdicart [Instagram]. https://www.instagram.com/denizsagdicart/, Erişim tarihi: 3.02.2025.
28. Statista. (2025). "Plastic Waste Worldwide: Statistics & Facts". https://www.statista.com/topics/5401/global-plastic-waste/, Erişim tarihi: 10.05.2025.
29. Sürdürülebilir Üretim. (2020). “Tabiatın Kendi Estetiğini Resmediyorum” https://www.surdurulebiliruretim.com, Erişim tarihi: 22.02.2025.
30. Turgut, L. B. (2023). "Sürdürülebilir Sanatı Türkiye Temsil Ediyor", Yeni Şafak. https://www.yenisafak.com/hayat/surdurulebilir-sanati-turkiye-temsil-ediyor-4542183, Erişim tarihi: 11.02.2026.
31. Türkiye Deniz Araştırmaları Vakfı. (2024). “Denizlerde Plastik ve Mikroplastikler Konusunda Neler Yapıyoruz?”. TUDAV. https://tudav.org/calismalar/kirlilik/denizel-copler/denizlerde-plastik-ve-mikroplastikler-konusunda-neler-yapiyoruz/, Erişim tarihi: 12.05.2026.
32. Görsel Kaynaklar
33. Görsel 1. Sağdıç, D. (2026). Atık malzemelerle üretilmiş portre eserlerinden detaylar (ilaç kutuları, haplar, elektronik devre kartı parçaları) [Karışık teknik / atık malzeme]. Sanatçının kişisel arşivi.
34. Görsel 2. Sağdıç, D. (2022–2026). Atık malzemelerle portre eserleri ve sergi mekânları (seçki) [Tekstil atıkları, plastik kablo, elektronik devre kartı, ambalaj kutusu, karışık teknik; Denizli Tarihi Cildir Fabrikası Sergisi (2025); TAV Galeri, İstanbul (2022–2023); UniCenter AVM Sergisi, Arjantin (2026)]. Deniz Sağdıç'ın izniyle kişisel arşivinden.
35. Görsel 3. Kara, B. (2023). Beko Back2Life atölyesi, Eskişehir: Sanatçının Koç çalışanlarıyla üretim süreci [Fotoğraf]. Beko Back2Life Atölyesi arşivinden izinle.
36. Görsel 4. Kara, B. (2024). Rebuilt (250 × 190 × 130 cm) ve Liminal (160 × 120 × 50 cm) [Atık metal heykel]. Beko Organize Sanayi Merkezi, Eskişehir. Büşra Kara'nın izniyle kişisel arşivinden.
37. Görsel 5. Bakan, D. (2018–2021). Hayvan heykelleri (seçki): Vaşak Heykeli (2018), Kartal Heykeli (2018), Geyik Heykeli (2021), At Heykeli (2019), Sırtlan Heykeli (2021), Deniz Atı Heykeli (2021) [Driftwood (lodos dalları, ardıç ağacı dalları), heykel]. Çeşitli özel ve kurumsal koleksiyonlar. Durul Bakan’ın izniyle kişisel arşivinden
38. Görsel 6. Bakan, D. Hayvan ve Figür Heykelleri (Seçki) — Yılan Kartal Heykeli, Edirne Valiliği (2022) İnsan Yüzü Heykeli, Antalya Belek (2025), Deniz Atı Heykeli, İzmir, Alaçatı (2023), Anka Kuşu Heykeli, Antalya, Kemer (2022). Driftwood (lodos dalları, ardıç ağacı dalları), karma teknik. Ölçüler değişken. Çeşitli özel ve kurumsal koleksiyonlar. Pinterest: https://tr.pinterest.com/durulbakan/