Endüstri Devrimi Savaşı Nasıl Dönüştürdü? Savaşın Dört Bileşeninin Etkileşimi Üzerinden Bir İnceleme

Yıl 2025, Sayı: 12, 72 - 99, 31.12.2025

Hasan Deniz Pekşen

https://doi.org/10.58685/dsd.1842423

Öz

Endüstri Devrimi, diğer tüm alanlarda olduğu gibi savaş alanında da büyük bir dönüşüm başlatmış; bu dönüşüm savaş teknolojisinden altyapısına, insan kaynağından tüm bunların sevk ve idaresini içeren strateji alanına kadar savaşın bütün bileşenlerini dönüştürmüştür. Bu dönüşüm, endüstrinin gelişmesi ve bilişim alanı ile bütünleşmesi ile günümüzde de devam etse de, savaşın planlanması ve koordinasyonu hala endüstriyel savaşın bileşenlerinin etkileşimini doğru anlamak ve buna göre strateji oluşturmaktan geçmektedir.
Bu çalışma söz konusu dönüşümün başlaması ile birlikte nasıl bir etkileşimin ortaya çıktığını ve bu etkileşimin savaşlara olan etkilerini ele alarak, günümüz için bir tarihsel karşılaştırma zemini yaratmayı amaçlamaktadır. Bunu yapmak için endüstri devriminin yarattığı dönüşüm, teknoloji, altyapı, insan kaynağı ve strateji bileşenleri üzerinden incelenmiş ve hangi bileşenin diğerindeki dönüşümü nasıl tetiklediği sorgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Endüstri Devrimi , Savaş , Savaşların Dönüşümü , Strateji , Savaşların Bileşenleri

How Did the Industrial Revolution Transform War? An Analysis Through the Interaction of Four Components of Warfare

Öz

The Industrial Revolution, as in all other fields, initiated a profound transformation in warfare. This transformation reshaped all components of war, from military technology to infrastructure, from human resources to the strategic management of all these elements. Although this transformation continues today with the advancement of industry and its integration with the field of information technology, the planning and coordination of warfare still rely on accurately understanding the interaction of industrial warfare components and developing strategies accordingly.
This study aims to explore the interactions that emerged with the onset of this transformation and their impact on wars, thereby providing a historical comparison framework for the present day. To achieve this, the transformations brought about by the Industrial Revolution are examined through four key components—technology, infrastructure, human resources, and strategy—while questioning how each component triggered transformations in the others.

Anahtar Kelimeler

Industrial Revolution , War , Transformation of Wars , Strategy , Components of Wars

Kaynakça

• Akad, Mehmet Tanju. 1992. 20. Yüzyıl Savaşları. İstanbul: Kastaş Yayınları.
• Akad, Mehmet Tanju. 2005. Savaş Tarihinin Dönüm Noktaları. İstanbul: Kastaş Yayınevi.
• Akad, Mehmet Tanju. 2011. Modern Savaşın Temel Kavramları. İstanbul: Kitap Yayınevi.
• Brinton, Crane, Craig, Gordon ve Gilbert, Felix. 2015. “Jomini” In Modern Stratejinin Ustaları, derleyen Edward Mead Earle, 115-137. İstanbul: Doruk Yayınları.
• Clausewitz, Carl von. 1968. On War. Londra: Penguin Books.
• Clausewtiz, Carl von. 2015. Savaş Üzerine. İstanbul: Doruk Yayınları.
• Cohen, Elliot. 2014. “Churchill ve II. Dünya Savaşında Koalisyon Stratejisi” In Savaşta ve Barışta Büyük Stratejiler, derleyen Paul Kennedy, 55-83. İstanbul: Totem Yayıncılık.
• Creveld, Martin von. 1991. The Transformation of War. New York: Free Press.
• Danchev, Alex. 1999. “Liddell Hart’s Big Idea” Review of International Studies, 25(1): 29-48.
• Douhet, Gulio. 1942. The Command of the Air. New York: Express Publishing.
• Earle, Edward Mead. 2015. “Adam Smith, Alexander Hamilton, Friedrich List: Askeri Gücün Ekonomik Temelleri”. In Modern Stratejinin Ustaları, derleyen Edward Mead Earle, 169-218. İstanbul: Doruk Yayınları.
• Ellis, John. 1990. Allied Strategy and Tactics on The Second World War. New York: Viking Press.
• Englund, Peter. 2001. Menschheit am Nullpunkt: Aus dem Abgrund des 20. Jahrhunderts . Klett-Cotta Verlag: Stuttgart.
• Ericson, Edward. 2003. Size Ölmeyi Emrediyorum: Birinci Dünya Savaşında Osmanlı Ordusu. Çeviri, Tanju Akad. İstanbul: Kitap Yayınları.
• Foch, Ferdinand. 1920. The Principles of War. Londra: Chapman and Hall.
• Friedman, George. 2015. Savaşın Geleceği. Çeviri, Enver Günsel İstanbul: Pegasus Yayınları.
• Fuller, John F.C. 1932. Lectures on Field Service Regulations III: Operations Between Mechanized Forces. Londra: Sifton Praed & Cooperation Press.
• Gibson, Irving. 2015. “Maginot ve Liddell Hart: Savunma Doktrinleri”. In Modern Stratejinin Ustaları, derleyen Edward Mead Earle, 497-519. İstanbul: Doruk Yayınları.
• Greer, Thomas. 1985. The Development of the Air Doctrine in the Army Arm 1917-1941. Washington: US Air Force Office of Air Force History Publishing.
• Gülboy, Burak. 2014. Mutlak Savaş: Birinci Dünya Savaşının Kökenleri Üzerine Clausewitzyen Bir Çözümleme. İstanbul: Röle Akademik Yayıncılık.
• Hart, Basil Liddell. 1925. Paris or Future of War. New York: E.P. Dutton&Company.
• Hart, Basil Liddell. 2003. Strateji: Dolaylı Tutum. çeviri, Selma Koçak. İstanbul: Doruk Yayınları.
• Hobsbawm, Eric. 2013. Devrim Çağı: 1789-1848. çeviri, Bahadır Şener. Ankara: Dost Kitapevi.
• Hobsbawm, Eric. 2015. İmparatorluk Çağı: 1875-1914. çeviri, Bahadır Şener. Ankara: Dost Kitapevi.
• Hobsbawm, Eric. 2015. Sermaye Çağı: 1848-1875. çeviri, Bahadır Şener. Ankara: Dost Kitapevi.
• Keegan, John. 1995. Savaş Sanatı Tarihi. çeviri, Füsun Doruker. İstanbul: Gençlik Yayınları.
• Kennedy, Paul. 2014. Savaşta ve Barışta Büyük Stratejiler. çeviri, Ahmet Fethi. İstanbul: Totem Yayıncılık.
• Kennedy, Paul. 2015. Büyük Güçlerin Yükseliş ve Çöküşleri. çeviri Birtane Karanakçı. İstanbul: İş Bankası Yayınları.
• Kirkpatric, David. 2004. “Trends in the Costs of Weapon Systems and the Consequences”, Defence and Peace Economics, 15(3), 259-273.
• Lynn, John. 2006. “Silahlanan Uluslar”. In Cambridge Savaş Tarihi, derleyen Geoffrey Parker, 207-234, çeviri Füsun ve Tunç Tayanç, İstanbul: İş Bankası Yayınları.
• Murray, Williamson. 2006. “Batı Savaşta”. In Cambridge Savaş Tarihi, derleyen Geofrey Parker, 307-345, çeviri Füsun ve Tunç Tayanç, İstanbul: İş Bankası Yayınları.
• Oktay, Cemil. 2014. Modern Toplumlarda Savaş ve Barış. İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Overy, Richard. 2005. The Air War: 1939-1945. Nebrasca: Nebrasca: Potomac Books (University of Nebraska Press).
• Palmer, Richard. 2015. “Büyük Frederick, Guibert, Bulow: Kraliyet Savaşlarından Ulusal Savaşlara.” In Modern Stratejinin Ustaları, derleyen Edward Mead Earle, 78-113. İstanbul: Doruk Yayınları.
• Possony, Stephan ve Mantoux, Etienne. 2015. “Du Picq ve Foch: Fransız Ekolü.” In Modern Stratejinin Ustaları, derleyen Edward Mead Earle, 289-327. İstanbul: Doruk Yayınları.
• Rothfels, H. 2015. “Clausewitz.” In Modern Stratejinin Ustaları, derleyen Edward Mead Earle, 137-167. İstanbul: Doruk Yayınları.
• Sander, Oral. 2005. Siyasi Tarih: 1918-1994. Ankara: İmge Yayınları.
• Sander, Oral. 2005. Siyasi Tarih: İlkçağlardan 1918’e. Ankara: İmge Yayınları.
• Speier, Hans. 2015. “Ludendorff: Topyekûn Savaşa İlişkin Alman Kavramı”. In Modern Stratejinin Ustaları, derleyen Edward Mead Earle, 418-433. İstanbul: Doruk Yayınları.
• Toynbee, Arnold ve Gwatkin, Frank. 1952. The World in March 1939. Londra: Oxford University Press.
• Tzu, Sun. 2015. Savaş Sanatı. çeviri Pulat Otkan ve Giray Fidan. İstanbul: İş Bankası Yayınları.
• Wagenführ, Rolf. 2006. Die Deutsche Industrie im Kriege (1939-1945). Berlin: Duncker & Humbolt Verlag.
• Warner, Edward. 2015. “Douhet, Mitchell, Seversky: Hava Savaşı İle İlgili Teoriler”. In Modern Stratejinin Ustaları, derleyen Edward Mead Earle, 612-632. İstanbul: Doruk Yayınları.
• Weber, Max. 2011. Toplumsal ve Ekonomik Örgütlenme Kuramı. çeviri Özer Ozankaya. İstanbul: Cem Yayınları.
• Weerd, H. A. 2015. “Churchill, Lloyd George, Clemenceau: Sivillerin Ortaya Çıkışı.” In Modern Stratejinin Ustaları, derleyen Edward Mead Earle, 397-417. İstanbul: Doruk Yayınları.
• Yalçınkaya, Haldun. 2008. Savaş: Uluslararası İlişkilerde Güç Kullanımı. Ankara: İmge Yayınevi.